Irak

Irakeko Errepublika الجمهورية العراقي ( Al-Jumhuriyah Al-Iraqiyah ) كۆماری عێراق ( Komara Iraqê )
Bandera Armarria
Goiburu nazionala: الله أكب Allahu Akbar ( Jainkoa Handia da )
Hiriburua (eta hiri handiena)	Bagdad 33°20′N 44°26′E
Hizkuntza ofiziala(k)	Arabiera, Kurduera1
Gobernua Presidentea Lehen Ministroa	Errepublika Jalal Talabani Jawad al-Maliki
Independentzia - Otomandar Inperiotik - Erresuma Batutik - CPAtik	1919 urriaren 1 1932 urriaren 3 2004 ekainaren 28
Eremua • Guztira • Ura	437.072 km² (58.) % 1,1%
Biztanleria • Zenbatespena (2005) • Errolda (1996) • Dentsitatea Herritarra	26.074.906 (45.) 60.055.488 59 biztanle/km² (112.) irakiar
Dirua	Irakeko Dinarra (IQD)
Ordu eremua  • Udan (DST)	UTC (UTC +3) Bai (UTC +4)
Interneteko domeinua	.iq
Telefono aurrezenbakia	+964
1ofiziala hiru lurralde kurdutan

Irak Hego-mendebaldeko Asiako estatua da, Mesopotamia ia osoa hartzen duena. Mugakide ditu Kuwait eta Saudi Arabia hegoaldean, Jordania mendebaldean, Siria ipar-mendebaldean, Turkia iparraldean eta Iran ekialdean.

Hiriburua Bagdad da. Beste hiri nagusi batzuk: Mosul, Kirkuk, Tikrit, Karbala eta Basora.

Izena

Irak izenaren jatorria (arabieraz العراق al-‘Irāq, turkieraz Irak, asirieraz ܥܪܐܩ, kurdueraz عێراق) eztabaidatua da, hainbat iturri proposatzen baita. Bat, Sumerian zegoen Uruk (edo Erek) hiriaren izenetik eratortzen dela diote, beste batzuek jatorri arabiarra ematen diote, persierako erāq ("zelaigunea") hitzetik.

Sasaniar Inperioaren agintepean, bazen eskualde bat Erak Arabi izenekoa, Persiar Inperioaren hego-mendebaldea izendatzeko erabilia, egun Irak hegoaldea dena. Al-Iraq arabiarrek erabilitako izena da, gutxienez VI. mendetik, gaur Irakek hartzen duen lurraldea izendatzeko. Egungo arabierazko ahoskapena [ʕiˈrɑːq] da, nazioarteko arabieratiko transkripzioaren arabera Iraq.

Euskaraz Irak idazten da..

Geografia

Irak satelite irudian.

Egungo Irak, antzinako Mesopotamia eskualdearekin bat egiten du gutxi gorabehera, hau da, bi ibaien lurraldea: Tigris eta Eufrates. Ibilgu nagusia ipar-hego dute eta Persiar Golkora iritsi baino lehen batu egiten dira Shatt-al-Arab osatzeko. Hori dela eta, estatuaren erdialdea ibai ordokiz osatua dago.

Iparraldea mendiz osatua dago eta tontor garaiena Cheekah Dar da (3.611 m). Irakek kosta laburra du (58 km) Persiar Golkora. Hego-mendebaldea basamortua da.

Irakeko klima nagusia basamortukoa-kontinentala da. Neguak epelak dira, mendian izan ezik, nahiko hotzak baitira. Udak bero-beroak dira, munduko handienetakoak, sarri 43°C gaindituz eta noizean behin 52 Â°C iritsiz.

Lurpean 1,78×1010 m³ petrolio izanik, Irak munduko bigarrena da gordailu kopuruan, Saudi Arabiaren atzetik.

Historia

• Mesopotamia
• Babiloniar Inperioa
• Iran-Irak gerra
• Lehen Golkoko Gerra
• Bigarren Golkoko Gerra

Banaketa administratiboa

Irak 18 probintziatan banatua dago (arabieraz muhafazat, kurdueraz پاریزگه Pârizgah). Hauek barrutitan (qadha) banatuak daude.

Bagdad (بغداد) Sala ad Din (صلاح الدين) Dijala Wasit Maisan Basora (البصرة) Dhi Qar (ذي قار) Al Muthanna Al Qadisja (القادسية)

Babil (بابل) Kerbala (كربلاء) Najaf (النجف) Al Anbar (الأنبار) Ninawa (نينوى) Dahuk (دهوك) Erbil (أربيل) At Ta'mim Suleimaniya (السليمانية)

Egun eskualde ofizial bakarra Irakiar Kurdistan da eta honako probintziak hartzen ditu:

• Dahuk
• Erbil
• Suleimaniya

Kanpo loturak

• (Euskaraz) Jalgi.com atlasa datuak, mapak eta irudiak
• (Ingelesez) CIA - World Factbook Geografia, biztanleria, politika eta ekonomia datuak.