Łomnica (Tatry)

Łomnica
Łomnica
Państwo	Słowacja
Pasmo	Tatry Wysokie, Karpaty
Wysokość	2634 m n.p.m.
Wybitność	442 m
Pierwsze wejście	1793 Robert Townson z przewodnikiem
Położenie na mapie Tatr Łomnica
49°11′44″N 20°12′45″E
Multimedia w Wikimedia Commons

Kieżmarski Szczyt, Widły, Łomnica i Durny Szczyt od północy (z Jagnięcego Szczytu)

Łomnica od południowej strony

Łomnica od strony Doliny Kieżmarskiej

Łomnica (słow. Lomnický štít, niem. Lomnitzer Spitze, węg. Lomnici-csúcs) – do ok. 1860 r. uchodzący za najwyższy, po przeprowadzeniu dokładniejszych pomiarów – drugi co do wysokości (2634 m n.p.m.) po Gerlachu (2655 m n.p.m.) szczyt w Tatrach.

Topografia

Położona jest w bocznej grani odchodzącej na południowy wschód od grani głównej w Wyżnim Baranim Zworniku (Vyšná Barania strážnica) w masywie Baranich Rogów (Baranie rohy).

Od Łomnicy odchodzą liczne grzędy i trzy granie w kierunkach:

• północno-wschodnim z Widłami i Kieżmarskim Szczytem
• południowo-wschodnim ze szczytem Łomnickiej Kopy (Lomnická kopa, 2430 m), Łomnicką Przełęczą (Lomnické sedlo) i Łomnicką Granią (Lomnický hrebeň) opadającą w kierunku Schroniska Zamkovskiego (Zamkovského chata)
• północno-zachodnim z Poślednią Turnią, Durnym Szczytem i Baranimi Rogami.

Łomnica góruje nad dolinami:

• Małej Zimnej Wody – odgałęzieniem Doliny Zimnej Wody (Malá Studená dolina) i jej górnym piętrem, Doliną Pięciu Stawów Spiskich
• Łomnicką (Skalnatá dolina)
• Dziką (Veľká Zmrzlá dolina) i Miedzianą Kotliną (Medená kotlina) – odgałęzienia Doliny Zielonej Kieżmarskiej (Dolina Zeleného plesa), należącej do systemu Doliny Kieżmarskiej (Dolina Kežmarskej Bielej vody).

Po północnej stronie szczytu znajduje się szczątkowy, niewielki lodowiec.

Historia

Od XV wieku była znakiem herbowym Berzeviczych z Wielkiej Łomnicy, uważana była też za symbol Tatr Spiskich. W XVII i XIX wieku, podobnie jak w wielu innych miejscach Tatr prowadzono na Łomnicy prace górnicze (w rejonie Miedzianych Ławek). Pierwsze odnotowane wejścia: Robert Townson z przewodnikiem 1793, Stanisław Staszic 1804; zimą: Theodor Wundt z przewodnikiem Jakobem Horvayem 1891. Do 1870 r. Łomnica była najczęściej odwiedzanym szczytem Tatr Wysokich. Pisarka Jadwiga Łuszczewska przyjechała na Spisz tylko po to, by zobaczyć Łomnicę, prezydent Ludvík Svoboda był na niej kilkanaście razy pieszo. Łomnica odegrała ogromną rolę w dziejach zdobycia Tatr. Stanisław Staszic wyszedł na nią dla przeprowadzenia doświadczeń z magnetyzmem. Maksymilian Nowicki w 1867 pisał: Kto pewny w nogach i wolny od zawrotu głowy, temu łatwo wejść na nią i zejść z niej. Zdobycie jej w 1891 przez niemieckiego alpinistę Theodora Wundta w trudnych warunkach zimowych było ówczesnym rekordem pokonanych trudności. W walkach o zdobycie trudnej zachodniej ściany o wysokości 250-400 m wzięli udział czołowi polscy taternicy. W 1929 przeszedł ją Wiesław Stanisławski, w 1930 inną drogą Wincenty Birkenmajer, o tej drugiej drodze Jan K. Dorawski napisał, że prawdopodobnie niczym już w Tatrach przewyższona być nie może.

Turystyka

Również obecnie należy do najpopularniejszych szczytów tatrzańskich. Związane jest to ze zbudowaniem w latach 1936–1940 napowietrznej kolejki linowej z Tatrzańskiej Łomnicy. W górnej stacji kolejki umieszczono Instytut Hydrometeorologiczny, w latach 1957–1962 dobudowano obserwatorium astronomiczne „Lomnický štít” (placówki należące do Słowackiej Akademii Nauk). W 1957 umieszczono telewizyjną stację przekaźnikową. Spod Łomnickiej Przełęczy prowadzą w dół narciarskie trasy zjazdowe.

Dolna stacja kolejki linowej na Łomnicę znajduje się nad Łomnickim Stawem, osiągalnym pieszo bądź kolejną kolejką z Tatrzańskiej Łomnicy.

Ze szczytu Łomnicy roztacza się bardzo rozległa panorama widokowa. W 1962 r. słowacki znawca Tatr Ivan Bohuš pisał o niej: "Około 300 wyraźniejszych szczytów i turni wystercza z grzbietów tatrzańskich, a gdy się na nie patrzy z drugiego co do wysokości wierzchołka całego pasma – wyglądają jak fale wzburzone wiatrem i nawałnicą."

Trasy piesze prowadzą ze:

• Schroniska nad Zielonym Stawem Kieżmarskim
• Schroniska Téryego (Téryho chata) w Dolinie Małej Zimnej Wody przy Pięciu Stawach Spiskich
• z Doliny Łomnickiej, od Łomnickiego Stawu (Skalnaté pleso).

Wejścia piesze dozwolone są tylko w towarzystwie uprawnionego przewodnika.

Nazwa

Nazwa Łomnicy pochodzi od przepływającego dnem Doliny Łomnickiej Łomnickiego Potoku, zwanego dawniej po prostu Łomnicą (od niego też wzięły się nazwy doliny, Łomnickiego Stawu i miejscowości Wielka Łomnica i innych). Sam potok wziął swą nazwę od dawnego słowa "łomy", oznaczającego bloki kamienne zrzucane z łoskotem przez rwącą wodę. Nazwy "Kamienny Potok", "Kamienny Staw" oraz słowackie Skalnaté pleso, Skalnatý potok są dosłownymi tłumaczeniami spiskoniemieckiej nazwy Steinbach – a ta z kolei wg Witolda Henryka Paryskiego jest kalką wczesnych nazw słowiańskich. Słowacki znawca Tatr Ivan Bohuš pisał zaś, że Steinbach to zniekształcone słowo Steinbock, oznaczające kozicę.

Bibliografia

1. Zofia Radwańska-Paryska: Wielka encyklopedia tatrzańska. Poronin: Wyd. Górskie, 1995. ISBN 83-7104-009-1. 
2. Józef Nyka: Tatry słowackie. Przewodnik. Wyd. II. Latchorzew: Wyd. Trawers, 1998. ISBN 83-901580-8-6. 
3. Tatry Wysokie słowackie i polskie. Mapa turystyczna 1:25 000. Warszawa: Wyd. Kartograficzne Polkart Anna Siwicka, 2005/06. ISBN 83-87873-26-8.