Mamonowo

Mamonowo
Herb Mamonowa
Tablica poświęcona Mamonowowi na ścianie dworca kolejowego w Mamonowie
Państwo	Rosja
Powierzchnia	20 km²
Wysokość	15 m n.p.m.
Ludność (2005) • liczba ludności • gęstość	7,5 tys. 375 os./km²
Położenie na mapie obwodu kaliningradzkiego Mamonowo
Położenie na mapie Rosji Mamonowo
54°28′N 19°56′E
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons

Święta Siekierka w XVII w.

Mamonowo (ros. Мамоново, niem. Heiligenbeil, pol. hist. Święta Siekierka, Świętomiejsce, lit. Šventapilė) – miasto w rejonie bagrationowskim obwodu kaliningradzkiego w Rosji (7,5 tys. mieszkańców w 2005).

Miasto położone jest około 5 km od granicy z Polską, w pobliżu Zalewu Wiślanego, w pobliżu miejsca, gdzie rzeka Ławta (niem. Jarft, ros. Wituszka) wpada do rzeki Banówki. Na południe od miasta położone jest drogowe przejście graniczne Gronowo-Mamonowo, nowo otwarte przejście drogowe Grzechotki-Mamonowo oraz kolejowe przejście graniczne Braniewo-Mamonowo.

Dawny herb

Chorągiew komturii Świętej Siekierki zdobyta pod Grunwaldem

Przed 1272 osada pruska nazwana Swentomest ("święte miejsce"). Od 1272 w państwie krzyżackim. W 1301 w pobliżu pruskiego miejsca kultu pogańskiego (święty dąb), założono miasto na prawie chełmińskim pod nazwą Heiligenstadt ("święte miasto"). W 1344 nazwę miasta zmieniono na Heiligenbeil (stąd polska nazwa "Święta Siekierka", jednakże końcówka "beil" może pochodzić ze staropruskiego "Bil", co oznacza "wioskę" lub "zamek"). W 1349 w mieście wzniesiono kościół. Po reformie administracyjnej Prus Wschodnich, od 1819 siedziba powiatu (Landkreis). Od 1895 w mieście działała fabryka Ostdeutschen Maschinenfabrik produkująca narzędzia i maszyny rolnicze. W 1900 w mieście mieszkało 3800 osób zajmujących się m.in. płóciennictwem i pracą w przemyśle metalowym; w 1939 miasto liczyło 12100 mieszkańców.

W lutym i marcu 1945 miasto było areną zaciętych walk, pomiędzy oddziałami radzieckiego 3 Frontu Białoruskiego, a niemiecką 4 Armią broniącą dostępu do przystani w Bałdze, z której prowadzono ewakuację drogą morską. W wyniku walk miasto uległo prawie całkowitemu zniszczeniu, wraz z gotyckim kościołem parafialnym z XIV wieku i klasycystycznym ratuszem z lat 1820-1823 (ostatecznie miasto zdobyto 25 marca 1945). Po wojnie miasto miało przypaść Polsce^{[potrzebne źródło]}, ale ostatecznie znalazło się w ZSRR, w obwodzie kaliningradzkim. W 1946 nazwę miasta zmieniono na Mamonowo, na pamiątkę dowódcy (Nikołaja Mamonowa) 331 pułku strzelców, który walczył o miasto. Poległ on 26 października 1944 pod Pułtuskiem i został pośmiertnie nagrodzony tytułem "Bohatera Związku Radzieckiego". Odbudowane miasto położone jest nieco na północny zachód od przedwojennej lokalizacji.

Na południe od miasta zlokalizowany jest cmentarz żołnierzy niemieckich poległych w czasie walk o miasto (4700 osób).

Rozwój populacji Świętomiejsca

Rok	Populacja
1875	3'354
1890	3'760
1910	4'821
1933	6'356
1939	10'631
1959	5'500
1979	8'000
1989	7'816
2002	7'393
2006	7'500

Bibliografia

• Georg Dehio, Handbuch der Deutschen Kunstdenkmäler, neu bearb. von Ernst Gall, Deutschordensland Preussen, unter Mitw. von Bernhard Schmid und Grete Tiemann, München; Berlin, Deutscher Kunstverlag, 1952
• Handbuch der historischen Stätten, Ost- und Westpreussen, hrsg. von Erich Weise, Stuttgart, Kröner, 1981, ISBN 3-520-31701-X (unveränd. Nachdr. d. 1. Aufl. 1966)
• Dehio-Handbuch der Kunstdenkmäler West- und Ostpreussen. Die ehemaligen Provinzen West- und Ostpreussen (Deutschordensland Preussen) mit Bütower und Lauenburger Land, bearb. von Michael Antoni, München; Berlin, Dt. Kunstverl., 1993, ISBN 3-422-03025-5
• Juri Iwanow, Königsberg und Umgebung, Dülmen, Laumann-Verl., 1994, ISBN 3-87466-185-7