Świebodzin

Świebodzin
Herb Świebodzina Flaga Świebodzina
Państwo	Polska
Województwo	lubuskie
Powiat	świebodziński
Gmina	Świebodzin gmina miejsko-wiejska
Prawa miejskie	ograniczone – 1319, pełne – 1469
Burmistrz	Dariusz Cezary Bekisz
Powierzchnia	10,54 km²
Ludność (2010) • liczba • gęstość	21 649 2054,0 os./km²
Strefa numeracyjna	(+48) 68
Kod pocztowy	66-200
Tablice rejestracyjne	FSW
Położenie na mapie Polski Świebodzin
52°15′N 15°32′E
TERC (TERYT)	4081108054
Urząd miejski ul. Rynkowa 2 66-200 Świebodzin
Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa

Świebodzin (niem. Schwiebus) – miasto w woj. lubuskim, siedziba powiatu świebodzińskiego i gminy miejsko-wiejskiej Świebodzin, na Pojezierzu Łagowskim. Świebodzin leży w granicach historycznego Dolnego Śląska.

Według danych z 31 grudnia 2010 r. miasto miało 21 649 mieszkańców.

Dawny gród słowiański, prawa miejskie uzyskał w 1319 roku.

Krzyżują się tutaj drogi krajowe nr 3 i nr 92.

W Świebodzinie znajduje się Pomnik Chrystusa Króla, który do czerwca 2011 był najwyższym posągiem Chrystusa na świecie.

Istnieją tu także zakłady urządzeń termotechnicznych, rozwija się przemysł meblarski, odzieżowy, spożywczy. Znane w kraju sanatorium rehabilitacyjno-ortopedyczne dla dzieci.^{[potrzebne źródło]}

Położenie

Według danych z 1 stycznia 2010 r. powierzchnia miasta wynosiła 10,54 km².

Świebodzin historycznie zaliczany jest do Dolnego Śląska. Od 1234 r. miasto należało do księstwa głogowskiego. W latach 1815–1945 leżało w prowincji Brandenburgia. Po II wojnie światowej włączony w struktury administracyjne województwa poznańskiego. W latach 1950–1975 miasto administracyjnie należało do województwa zielonogórskiego, po reformie administracyjnej 1975 r. w do 1998 należało do nowo utworzonego województwa o tej samej nazwie.

Toponimia

Nazwa notowana w źródłach historycznych jako: Schwibussen (1251), Swebosin (1302), Svebusin (1334), Sweboczyn (1352). Pochodzi od nazwy osobowej Świeboda, ta zaś od słowa świeboda, oznaczającego „swobodę, bogactwo”. Niemiecka nazwa miasta jest adaptacją fonetyczną nazwy słowiańskiej.

Historia

Miasto w XVII wieku

• 1. połowa XII wieku – pierwsza wzmianka o miejscowości
• 1228 – prawdopodobny rok rozpoczęcia budowy zamku w Świebodzinie
• 1234 – ziemia świebodzińska znalazła się w obrębie Księstwa głogowskiego po zajęciu dużej części Wielkopolski przez Henryka I Brodatego
• 1302 – pierwsza źródłowa wzmianka o Świebodzinie (Swiebosin}
• 1319 – Świebodzin po raz pierwszy wzmiankowany jako miasto, od tego czasu pozostawał grodem książęcym
• 1320 – Świebodzin staje się własnością księcia głogowskiego – Henryka IV
• 1329 – Świebodzin (Swibzin) wymieniony jest wśród miast i warowni
• 1333-1335 – miasto w granicach Królestwa Polskiego
• 1335 – Świebodzin powrócił do księstwa głogowskiego, i wraz z nim uznał zwierzchność lenną Czech
• 1336 – wybudowano kościół katolicki pw. św.św. Piotra i Pawła
• 1347-1348 – przejście przez miasto „czarnej zarazy”, zmarło ponad 1/4 mieszkańców
• 1360 – miasto wróciło do księstwa głogowskiego, do miasta przybyli flamandzcy czeladnicy i założyli tkalnie
• 1395 – książę Henryk VIII nadał tkaczom świebodzińskim najstarszy przywilej tkaczy, przyznający im szerokie uprawnienia przy zakupie wełny
• 1409 – władzę nad miastem przejął książę Krosna i Świebodzina – Władysław, który walczył pod Grunwaldem po stronie wojsk polskich
• 0d 1452 – w mieście istniało bractwo sukienników. Sukno świebodzińskie stało się przedmiotem eksportu do wielu krajów. Na szeroką skalę sprzedawano je również do Polski. O „suknie świebodzińskim” jest wzmianka w powieści Henryka Sienkiewicza Ogniem i mieczem (tom I)
• 1455 – w okolicach miasta zostały założone liczne działki chmielowe, rozpoczęło się wytwarzanie piwa
• 1469 – książę Henryk XI nadał miastu pełne prawa miejskie wzorowane na Głogowie. Miasto posiadało prawo „warzyć i sprzedawać piwo oraz pobierać opłaty od sprzedaży soli”
• 1488 – miasto przeszło pod bezpośrednią władzę królów czeskich
• 1500 – wielki pożar w mieście, spaliła się niemal jego połowa
• 1506 – ostateczna likwidacja odrębności księstwa głogowskiego
• 1510 – miasto przystąpiło do związku miast śląskich celem obrony przed napaściami wędrownego rycerstwa
• 1522 – drugi wielki pożar w mieście, miasto uległa całkowitemu spaleniu; król zwolnił gród z opłat na rzecz władcy na okres 10 lat
• 1526 – miasto wraz z całym Śląskiem przeszło aż do 1742 roku pod panowanie Habsburgów
• 1533 – miasto częściowo zniszczone po trzęsieniu ziemi, przeżyło kolejna epidemię „czarnej śmierci”
• 1604 – wybudowano najstarszą szkołę obok kościoła parafialnego, która od 1628 roku była szkołą katolicką. Historyczna budowla przetrwała do dzisiaj
• 1631 – wkroczenie wojsk szwedzkich
• 1640 – czwarty wielki pożar w mieście
• 1686 – na mocy układu między Habsburgami a elektorem brandenburskim miasto zostało przyłączone do Brandenburgii
• 1694 – Świebodzin powrócił w granice Królestwa Czech
• 1700 – produkcja świebodzińskich sukienników sprzedawana jest w Lipsku, Norymberdze, Frankfurcie n. Menem, Gdańsku, Królewcu i na terenie całej Rzeczypospolitej
• 1728 – uruchomiono pierwszą farbiarnię tkanin, dotychczas miasto korzystało z usług pobliskiego Sulechowa
• 1742 – miasto w granicach Prus
• 1763-1806 – śląskie tabele statystyczne zaliczały Świebodzin do sześciu najsilniej uprzemysłowionych miast na Śląsku, a pod względem włókiennictwa – do trzech
• 1780 – podjęto próbę założenia plantacji morwy do hodowli jedwabników
• 1807 – do miasta przybył oddział polskiej kawalerii
• 1808-1812 – Świebodzin staje się miastem garnizonowym
• 1824 – w okolicach miasta odkryto złoża węgla brunatnego. Później powstała jedna z nielicznych głębinowych kopalń węgla brunatnego w Sieniawie oraz fabryka brykietu
• 1849 – wybudowano bitą drogę Poznań – Frankfurt nad Odrą
• 1865 – wybudowano gazownię miejską
• 1868-1870 – budowa odcinka połączenia kolejowego Poznań – Frankfurt przechodzącego przez miasto
• 1871 – wraz z Prusami Świebodzin wchodzi w skład zjednoczonych Niemiec
• 1900 – wybudowano Kościół Ewangelicki obecnie NMP Królowej Polski
• 1905 – miasto liczyło 9.231 mieszkańców, głównie ewangelików
• 1910 – na łąkach miejskich zbudowano wodociąg
• 1920 – rozpoczęto zakładanie sieci elektrycznej w mieście
• 1928 – wybudowano sieć kanalizacyjną
• 1945 – 31 stycznia Świebodzin zajęły oddziały Armii Czerwonej, miasto uniknęło zniszczeń; komendantem miasta został mjr Gaunow
• 1945 – 28 marca utworzenie administracji polskiej; rozpoczęcie wysiedlania dotychczasowych mieszkańców miasta do Niemiec; początek napływu polskich osadników m.in. z Kresów Wschodnich
• 1945 – 16 kwietnia utworzono powiat świebodziński, który składał się z 3 miast (Lubrza, Sulechów, Świebodzin), 13 gmin i 86 gromad. Podział ten przetrwał z pewnymi zmianami do 1954 r.
• 1945-1950 – po wojnie Świebodzin włączono administracyjnie do Wielkopolski
• 1950 – utworzono województwo zielonogórskie, w którym znalazł się Świebodzin
• 1975 – w Polsce dokonano kolejnej reformy administracyjnej. Likwidując powiat utworzono gminy, które funkcjonują do dnia dzisiejszego
• W latach 1950-1998 miasto administracyjnie należało do woj. zielonogórskiego.
• 1990 – po okresie socjalistycznym, odbyły się pierwsze wolne wybory samorządowe
• 1999 – 1 stycznia zaczął funkcjonować powiat świebodziński
• 2005 – zbudowano Rondo Solidarności
• 2010 – zakończono prace przy budowie Figury Chrystusa Króla.
• 2011 – utworzono dwa nowe osiedla: Północne i Leśne

Zabytki

Zamek (ściana wschodnia)

Zamek (detal)

Świebodziński Ratusz

Szkoła parafialna – widok z zewnątrz

Wnętrze szkoły parafialnej

• Kościół parafialny św. Michała – Późnogotycki kościół parafialny św. Michała z XV wieku, przebudowany w XIX wieku. Pierwsze wzmianki o kościele, wówczas zapewne drewnianym, pochodzą z 1311 r. Trzon obecnej, gotyckiej świątyni powstał w I poł. XV wieku. Po pożarze w 1541 r. trzynawową budowlę powiększono dostawiając czwartą nawę i rząd kaplic. Wnętrze nakryte zostało efektownym sklepieniem sieciowym, w kaplicach gwiaździstym i rzadko spotykanym kryształowym. W latach 1850-1858 świątynia była przebudowywana wg projektu Alexisa Langera z Wrocławia. Wybudowano neogotycką kruchtę, fasadę zachodnią zwieńczono imponującym szczytem z dwiema iglicami. We wnętrzu zachowane cenne wyposażenie: późnogotycki tryptyk św. Anny w ołtarzu głównym i Ukrzyżowanie oraz rokokowy ołtarz Najświętszej Marii Panny. Kościół wyróżnia się także tym, iż jest szerszy niż dłuższy.
• Dawna szkoła parafialna – Szkoła parafialna z początku XVII wieku. Szkoła przy parafii funkcjonowała co najmniej od XIV wieku. Położona była w pobliżu kościoła, nie wykluczone, że w tym samym miejscu, gdzie obecny budynek. Według istniejących dokumentów historycznych, powstał on w 1604 roku na miejscu drewnianego. Jednak niektóre z nich dają powód do przypuszczeń, że szkoła świebodzińska była już murowana przynajmniej w pierwszej połowie XVI wieku. Był to prawdopodobnie budynek o zdecydowanie smukłych proporcjach i schodkowych szczytach. W sieni przetrwały też resztki późnogotyckich sklepień, obecnych niegdyś zapewne we wszystkich pomieszczeniach. Dzisiejszy wygląd budynku ukształtowany został w czasie gruntownej przebudowy dokonanej w II poł. XIX wieku.
• Zamek – Zamek został przebudowany w XIX wieku. Do dziś istnieje starsza pozostałość skrzydła południowo-wschodniego. Początki budowli sięgają XIV wieku. W tym czasie był najprawdopodobniej niewielką warownią drewnianą bądź częściowo murowaną. W XV wieku zamkiem przejściowo władają brandenburscy joannici. Początkowo miał w zabudowie kształt podkowy z jednym skrzydłem mieszkalnym. W okresie renesansu zamek rozbudowano dodając dwa kolejne skrzydła. W wyniku zabudowy podzamcza szeregiem domów powstał drugi dziedziniec. Na rysunku z XVIII w. widoczny jest wyraźny podział na zamek górny i dolny. Budowla otoczona była murem oraz fosą z mostem zwodzonym od strony miasta. Zamek przez wiele wieków był siedzibą komendantów i starostów okręgu wśród, których do najbardziej zasłużonych dla miasta należeli przedstawiciele rodziny von Knobelsdorff. Od 1699 r. zamek w ramach zastawu przejęły cysterki trzebnickie, z tego czasu zapewne pochodzą krzyże z kul armatnich wmurowane w elewację zamku. W roku 1868 tereny zamkowe stały się własnością miasta. W 1898 r. władze miasta przekazały obiekt siostrom boromeuszkom, które urządziły tutaj szpital, szkołę katolicką i przedszkole. Staraniem sióstr zakonnych, postawione zostały w roku 1934 nowe skrzydła szpitala, powiązane budynkiem łączącym ze starym zamkiem. Od 1946 roku zespół zamkowo-szpitalny użytkowany jest przez cieszące się dobrą renomą w kraju Sanatorium Rehabilitacyjno-Ortopedyczne (obecnie: Lubuskiego Ośrodka Rehabilitacyjne-Ortopedycznego). Mury starego zamczyska widoczne są w południowo-wschodnim skrzydle sanatoryjnego kompleksu.
• Mury miejskie – Zachowały się fragmenty murów miejskich z XIV-XVI wieku, trzech baszt oraz fragmenty pozostałości fosy. Umocnienia miasta zaczęto wznosić od końca XIV wieku, najpierw z kamienia polnego później z cegły. W końcu XVI wieku całe miasto otoczone było murami z dwunastoma basztami i trzema bramami wjazdowymi. Od XVIII wieku, kiedy to obwarowania zaczęły tracić swoje znaczenie militarne, rozpoczęła się ich likwidacja. Najpierw osuszono fosę, potem rozbierano mury obronne a materiał budowlany wykorzystano do wznoszenia nowych budynków.
• Ratusz – pochodzi z XVI wieku. Przebudowany został w XIX wieku. W nim ma siedzibę Muzeum Regionalne. Ratusz wybudowano w końcu XIV wieku w centralnym punkcie rynku. Pierwotnie była to budowla dwutraktowa, zapewne drewniana. W czasie wielkiego pożaru miasta w 1541 r. uległ zniszczeniu, odbudowany w kształcie budynku trzytraktowego, dwukondygnacyjnego z dwiema wieżami. W XIX wieku został przebudowywany: W 1827 r. rozebrano jedną z wież – północną. Elewację opracowano w neostylowych formach nawiązujących do gotyku i renesansu, wieżę zwieńczono krenelażem. W piwnicach zachowały się najstarsze elementy – kamienne sklepienia beczkowe oraz ceglane: krzyżowo-żebrowe i gwiaździste obecne także w kilku salach na parterze ratusza.
• Domy z XVIII, XIX i XX wieku – Miasto do XVIII w. posiadało głównie zabudowę drewnianą. Najstarsze zachowane kamienice pochodzą z końca XVIII wieku – przy ul. Wiejskiej i Kościelnej. Większość miejskiej zabudowy powstawała w XIX i XX wieku, często o eklektycznej i secesyjnej architekturze. Najciekawsze zespoły kamienic o różnorodnym i bogatym detalu znajdują się przy ul. Piłsudskiego, pl. Wolności, pl. Obrońców Pokoju, 1 Maja, Żymierskiego. Na przedmieściach zachowały się okazałe wille, np. przy ul. Łęgowskiej – siedziba dawnej fabrykanckiej rodziny Rothe-Rimpler, przy ul. Łużyckiej tzw. willa Sallet.
• Kościół Matki Boskiej Królowej Polski – Jest to neogotycki kościół pw. Matki Boskiej Królowej Polski z lat 1898-1900, dawniej ewangelicki. Wzniesiony w latach 1898-1900 jako kościół ewangelicki na miejscu dwóch wcześniejszych zborów z XVII i XVIII wieku. Pierwszy zbór na tym miejscu postawili protestanci w 1694 roku. Z powodu wad konstrukcyjnych musiał być rozebrany. Następny wzniesiony został w 1747 roku w konstrukcji szachulcowej. Gdy i ten uległ zniszczeniu, postawiono obecny. Jest to budowla neogotycka, również wnętrze zaprojektowane zostało w tym stylu. W 1946 r. przejęty został przez parafię katolicką.
• Kapliczka św. Jana Nepomucena – Kapliczka ta pochodzi z XVIII wieku. Stanęła w XVIII wieku przy obecnej ul. Żymierskiego. Posiada typową barokową formę – pierwotnie św. Jana Nepomucena – patrona podróżnych, mostów i przepraw oraz opiekuna życia rodzinnego.

Atrakcje turystyczne

Ławeczka Niemena

• Figura Chrystusa Króla – W 2001 proboszcz parafii pw. Miłosierdzia Bożego ks. Sylwester Zawadzki rozpoczął działania zmierzające do wybudowania w Świebodzinie pomnika Chrystusa Króla o wielkości zbliżonej do Pomnika Chrystusa Odkupiciela w Rio de Janeiro. Pierwsze elementy pomnika zamontowano w sierpniu 2007, a budowa całości została ukończona 6 listopada 2010 roku. Pomnik według projektu Mirosława Pateckiego jest ustawiony na usypanym kopcu o wysokości 16 m. Postać ma 33 m wysokości (bez korony) i ramiona o rozpiętości 25 m..
• Ławeczka Czesława Niemena – W dniu 20 czerwca 2009 została odsłonięta ławeczka Czesława Niemena. Ławeczka powstała z inicjatywy Stowarzyszenia Pamięci Czesława Niemena oraz przy dużej pomocy władz lokalnych: burmistrza miasta Dariusza Bekisza i starosty powiatu świebodzińskiego Zbigniewa Szumskiego. Ze względu na powiązania rodzinne artysta był bardzo związany z miastem; zagrał również koncert, z którego dochód przekazał na budowę basenu miejskiego.
• Sanktuarium Miłosierdzia Bożego w Świebodzinie

Przemysł

• Eldrob SA – spółka zależna Indykpolu

Handel

Znaczną część miejskiej gospodarki stanowi sektor handlowy. W Świebodzinie funkcjonują: 7 marketów (Tesco, 3 Biedronki, Lidl, [[Netto (supermarket)}Netto]], Intermarché), kilkanaście innych sklepów sieci handlowych: market budowlany MRÓWKA; sklepy: NeoNet S.A., Avans-Okmel, MediaExpert, Multi RTV i AGD.

Edukacja

W Świebodzinie znajdują się:

• Szkoły podstawowe
  • Publiczna Szkoła Podstawowa nr 6 im. Kornela Makuszyńskiego
  • Publiczna Szkoła Podstawowa nr 7 im. Janusza Korczaka
  • Publiczna Szkoła Podstawowa nr 2 im. Fryderyka Chopina
  • Społeczna Szkoła Podstawowa i Katolickie Gimnazjum Społeczne
• Gimnazja
  • Publiczne Gimnazjum nr 1 im. Mikołaja Kopernika
  • Publiczne Gimnazjum nr 3 im. Czesława Niemena
  • Społeczna Szkoła Podstawowa i Katolickie Gimnazjum Społeczne
• Szkoły średnie
  • I Liceum Ogólnokształcące im. Henryka Sienkiewicza
  • Zespół Szkół Technicznych im. Tadeusza Kościuszki
  • Zespół Szkół Zawodowych im. Witolda Biernawskiego
• Szkoły specjalne
  • Specjalny Ośrodek Szkolno-Wychowawczy im. Lecha Wierusza

Sport

Klub Sportowy Pogoń powstał w 1966 roku. Barwy klubu: żółto-czerwone, pojemność stadionu: 3500 miejsc (1500 siedzących), wymiary boiska: 103 m x 78 m. Stadion posiada 3 duże murawy, mini boisko ze sztuczną nawierzchnią, boisko asfaltowe, 4 szatnie, biura. Pogoń gra obecnie (sezon 2010/11) w III lidze grupa: dolnośląsko-lubuska.

Poza tym w Świebodzinie od 2009 roku funkcjonuje drugi klub piłkarski: Santos Świebodzin, aktualnie (sezon 2011/12) występuje w świebodzińskiej A-klasie.

Transport

W mieście krzyżują się drogi o znaczeniu krajowym oraz wojewódzkim.

Drogi przechodzące przez Świebodzin

Droga	Trasa
droga krajowa nr 3 (E65)	Świnoujście – Goleniów – Szczecin – Gorzów Wielkopolski – Świebodzin – Zielona Góra – Legnica – Jelenia Góra – Szklarska Poręba
droga krajowa nr 92	Rzepin – Świebodzin – Pniewy – Poznań – Września – Konin – Kutno – Łowicz
droga wojewódzka nr 276	Świebodzin – Skąpe – Szklarka Radnicka – Krosno Odrzańskie
droga wojewódzka nr 303	Świebodzin – Babimost – Powodowo

W Świebodzinie znajduje się stacja kolejowa przez którą przebiega linia kolejowa nr 384.

Organizacje społeczne

W Świebodzinie działa Świebodziński Związek Kresowian zrzeszający osoby pochodzenia kresowego oraz pielęgnujące pamięć o Kresach Wschodnich.

Wspólnoty religijne

Pomnik Chrystusa Króla

Chrześcijański Zbór Świadków Jehowy

• zbór Świebodzin Widok i Świebodzin Centrum z własną Salą Królestwa (ul. Młyńska 1).

Kościół rzymskokatolicki

• Parafia Najświętszej Maryi Panny Królowej Polski w Świebodzinie
• Parafia św. Michała Archanioła w Świebodzinie
• Parafia Miłosierdzia Bożego w Świebodzinie

Protestantyzm

• Kościół Adwentystów Dnia Siódmego
  • zbór w Świebodzinie
• Zielonoświątkowcy
  • Młodzieżowe
  • Zbór zielonoświątkowy

Współpraca międzynarodowa

Miasta partnerskie:

• Herzberg
• Neuenhagen

Zobacz też

• Cmentarz żydowski w Świebodzinie

Bibliografia

• Stanisław Kowalski. „Miasta Środkowego Nadodrza dawniej – historia zapisana w zabytkach”, wyd. Lubuskie Towarzystwo Naukowe – Zielona Góra 1994 r.
• Wiesław Zdanowicz. „Kalendarium dziejów Świebodzina i okolic do roku 1945” – publikacja wydana z okazji 700-lecia Świebodzina w 2003 r.
• Praca zbiorowa pod redakcją Wojciecha Strzyżewskiego. „Dzieje Świebodzina” – wyd.: Gmina Świebodzin i Muzeum Regionalne w Świebodzinie – Świebodzin – Zielona Góra 2007

Linki zewnętrzne

• Strona miasta

• Świebodzin w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom XI (Sochaczew – Szlubowska Wola) z 1890 r.
• Porównanie wielkości statui ze Świebodzina z innymi statuami świata
• Gazeta Lokalna. Dwutygodnik Powiatu Świebodzińskiego i gminy Świebodzin
• Forum Świebodzina