Świteź
| Świteź | |
| Свіцязь | |
 Obraz Juliana Fałata |
|
| Państwo |  Białoruś |
| Lokalizacja | obwód grodzieński rejon nowogródzki rejon korelicki |
| Powierzchnia | 2,24 km² |
| Wymiary | 1,7 × 1,6 km |
| Głębokość • średnia • maksymalna |
3 m 15 m |
| Objętość | 7,84 mln m³ |
| Wysokość lustra | 258 m n.p.m. |
| Rzeki wypływające | Swarotew |
|
Położenie na mapie Białorusi
  Świteź
|
|
| Na mapach: | |
Świteź[1] (biał. Свіцязь[2], woziera Swiciaź[1]) – jezioro na Białorusi na granicy rejonów nowogródzkiego i korelickiego, 20 km na południowy wschód od Nowogródka. Leży na wododziale Niemna i Szczary, w dorzeczu Mołczadzi, na terenie Świteziańskiego Parku Krajobrazowego. Jest pochodzenia krasowego – powstało w wyniku oberwania ziemi do podziemnej pustej przestrzeni. W pobliżu nie ma wielkich jezior i rzek, nie wpada do niego żadna rzeka, a wypływa jedynie Swarotew – dopływ Mołczadzi. Poziom wody jest praktycznie zawsze taki sam. Leży na południowym stoku Wysoczyzny Nowogródzkiej, na wys. 258 m n.p.m. i ma kształt zbliżony do koła. Ma formę lejka. Dno równe, jego część głębsza niż 10 m to 2% całości. Przy brzegach piaszczyste.
W jeziorze i jego pobliżu rośnie znaczna liczba roślin reliktowych. Wśród nich występuje lobelia jeziorna. W wodach rozpowszechniona płoć, wzdręga, karaś, szczupak, okoń, dominuje lin. Przewaga linów wynika z ich zdolności do rozmnażania w wodzie o niskiej kwasowości, co dla innych gatunków ryb jest czynnikiem niekorzystnym.
Obecnie jezioro wykorzystywane jest wyłącznie w celach rekreacyjnych. Dozwolone amatorskie wędkarstwo.
Spis treści |
[edytuj] Legenda
Według legendy, na miejscu jeziora Świteź stało miasto, piękne jak marzenie. Pewnego razu na nowogródzką ziemię przyszli najeźdźcy. Starzy i młodzi poszli walczyć, a w mieście zostały tylko bezbronne żony i córki. Kiedy najeźdźcy znaleźli się pod bramą, a świtezianki gotowe już były umrzeć w płomieniach, ale nie poddać się wrogom, wydarzył się cud. Ziemia rozstąpiła się i pochłonęła miasto, by nie oddać go wrogowi. Na jego miejscu zaś rozlało się nadzwyczajnie piękne jezioro, na którego przejrzystej powierzchni pojawiły się kwiaty, jakich nie ma nigdzie indziej. W istocie, "car-ziele", czyli lobelia jeziorna[3], jest gatunkiem typowym dla tzw. jezior lobeliowych związanych z obszarem atlantyckim (w Polsce występujących niemal wyłącznie na Pomorzu), a więc Świteź leży poza jej zwartym zasięgiem.
[edytuj] Jezioro w poezji
Poeta Adam Mickiewicz urodził się we wsi Zaosie w pobliżu Świtezi. Często bywał nad nią i zachwycał się jej pięknem. Napisał ballady Świteź i Świtezianka. W pobliżu jeziora znajduje się tzw. Kamień Filaretów, na którym wypisano fragment ballady Świteź:
- Ktokolwiek będzisz w nowogródzkiej stronie,
- Do Płużyn ciemnego boru
- Wjechawszy, pomnij zatrzymać twe konie,
- Byś się przypatrzył jezioru.
- A. Mickiewicz
W roku 2011 w studiach Human Ark i Se-ma-for, zrealizowany został film animowany na podstawie ballady. Reżyserem i autorem scenariusza jest Kamil Polak.
Przypisy
- ↑ 1,0 1,1 Białoruś. W: Główny Geodeta Kraju: Nazewnictwo geograficzne świata. T. 11: Europa. Część I. Warszawa: Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 2009, s. 43. ISBN 978-83-254-0463-5. [dostęp 2010-08-25].
- ↑ Zapis według oficjalnego, tzw. akademickiego wariantu języka białoruskiego. Alternatywne formy zapisu:
- według tzw. wariantu klasycznego (taraszkiewicy): Сьвіцязь (czyt. Świciaź);
- przy użyciu białoruskiej łacinki: Śviciaź lub Śviciaź
- ↑ Marcin Zych, Hanna Werblan-Jakubiec: Organizmy w środowisku przyrodniczym. Warszawa: Wydział Biologii Uniwersytetu Warszawskiego, 2008, s. 22.
[edytuj] Bibliografia
- M. Domański, Świteź. Balladowe jezioro Adama Mickiewicza, "Rota", 1998, nr 2/3.
