13 września jest 256. (w latach przestępnych 257.) dniem w kalendarzu gregoriańskim. Do końca roku pozostaje 109 dni.
- imieniny obchodzą: Aleksander, Amat, Apolinary, Aureliusz, Dobielut, Eulogia, Eulogiusz, Filip, Genadia, Haralampia, Jan Chryzostom, Julian, Litoriusz, Makrobiusz, Maria, Mauryliusz i Morzysław.
- programiści – Dzień Programisty (z wyjątkiem lat przestępnych, kiedy to wypada 12 września)
- wspomnienia i święta w Kościele katolickim[1][2], obchodzą:
[edytuj] Wydarzenia w Polsce
- 1195 – Małopolska: została stoczona bitwa nad Mozgawą, jedna z krwawszych bitew okresu rozbicia dzielnicowego, pomiędzy oddziałami Mieszka Starego i wojewody krakowskiego Mikołaja.
- 1309 – W Myśliborzu Krzyżacy zawarli układ z Brandenburgią, na mocy którego zakupili za 10 tysięcy grzywien fikcyjne prawa do Pomorza Gdańskiego, uzyskane przez Brandenburgię od Wacława III.
- 1353 – Nowe Miasto Lubawskie uzyskało prawa miejskie.
- 1406 – We Wrocławiu doszło do buntu mieszczaństwa.
- 1431 – Wojna polsko-krzyżacka: wygrana Polaków w bitwie pod Dąbkami.
- 1443 – Koniecpol uzyskał prawa miejskie.
- 1637 – Cecylia Renata, żona Władysława IV Wazy, koronowana w katedrze św. Jana w Warszawie.
- 1732 – Rosja, Austria i Prusy zawarły traktat Loewenwolda (tzw. przymierze trzech czarnych orłów), dotyczący następstwa tronu w Polsce.
- 1764 – Stanisław August Poniatowski podpisał pacta conventa, dotyczące osobistych zobowiązań króla Rzeczpospolitej Obojga Narodów i Wielkiego Księstwa Litewskiego
- 1769 – Konfederacja barska:
- 1866 – Józef Dietl został prezydentem Krakowa.
- 1900 – Cesarz Franciszek Józef I zagroził deputacji polskiej utratą autonomii Galicji w razie dalszych roszczeń niepodległościowych.
- 1921 – Upadł pierwszy rząd Wincentego Witosa.
- 1925 – Otwarto Port lotniczy Łódź-Lublinek.
- 1934 – Polska wypowiedziała traktat mniejszościowy.
- 1938 – Prezydent Ignacy Mościcki rozwiązał Sejm i Senat.
- 1939 – Kampania wrześniowa:
- 1944:
- 1946 – Wydano dekret o wyłączeniu ze społeczeństwa polskiego osób narodowości niemieckiej.
- 1971 – Prześladowany ze względów politycznych Eugeniusz Pieniążek na własnej konstrukcji jednoosobowym samolocie Kukułka nielegalnie przekroczył granicę i przez Słowację i Węgry dotarł do Suboticy w Jugosławii.
- 1973 – Telewizja Polska wyemitowała premierowy odcinek serialu Stawiam na Tolka Banana.
- 1982 – Premiera filmu Konopielka.
- 1993 – W krypcie Archikatedry Warszawskiej pochowano sprowadzone ze Szwajcarii prochy byłego prezydenta RP Ignacego Mościckiego i jego małżonki.
- 1995 – Legia Warszawa jako pierwszy polski klub piłkarski wystąpiła w fazie grupowej Ligi Mistrzów, wygrywając u siebie z norweskim Rosenborgiem Trondheim 3:1.
- 1998 – Rosjanin Siergiej Iwanow wygrał 55. Tour de Pologne.
- 2003 – Wyłączono nadajniki śląskiego Rock Radia z powodu odebrania koncesji przez Krajową Radę Radiofonii i Telewizji.
- 2004:
- 2006 – Doszczętnie spłonęła zabytkowa cerkiew w Komańczy.
[edytuj] Wydarzenia na świecie
- 509 p.n.e. – Konsekracja świątyni Jowisza Kapitolińskiego w Rzymie.
- 533 – Wojna Cesarstwa Bizantyńskiego z Wandalami: siły Bizancjum odniosły zwycięstwo w bitwie pod Ad Decimum.
- 604 – Sabinian wybrany papieżem.
- 1015 – Mieszko II Lambert z armią liczącą 7000 żołnierzy przeprawił się przez Łabę i przystąpił do oblężenia Miśni bronionej przez grafa Hermana. Gród uratował wylew rzeki.
- 1376 – Grzegorz XI opuścił Awinion, kończąc tzw. niewolę awiniońską papieży.
- 1438 – Alfons V został królem Portugalii.
- 1501 – Michał Anioł rozpoczął pracę nad rzeźbą Dawida.
- 1515 – Wojny włoskie: szwajcarskie kantony starły się z Francją w bitwie pod Marignano.
- 1584 – Zakończono budowę Escorialu pod Madrytem.
- 1598 – Filip III został królem Hiszpanii i Portugalii.
- 1745 – Franciszek I został cesarzem rzymskim narodu niemieckiego.
- 1759 – Wojna siedmioletnia: wojska brytyjskie pokonały Francuzów w bitwie na Równinie Abrahama.
- 1791 – Król Ludwik XVI podpisał nową francuską konstytucję.
- 1814 – Wojna brytyjsko-amerykańska: zwycięstwo Amerykanów w bitwie pod Baltimore.
- 1850 – John Russell Hind odkrył planetoidę Victoria.
- 1882 – Zwycięstwo Brytyjczyków nad egipskimi powstańcami w bitwie pod Tel-el-Kebir.
- 1890 – Został założony przez Brytyjczyków Fort Salisbury, obecnie stolica Zimbabwe Harare.
- 1899:
- Brytyjski geograf Halford John Mackinder dokonał pierwszego wejścia na Mount Kenya.
- Pierwsza w historii amerykańska śmiertelna ofiara wypadku samochodowego; 68-letni agent nieruchomości Henry Bliss zginął potrącony na ulicy w Nowym Jorku.
- 1906 – Lot pierwszego samolotu w Europie.
- 1916 – W Erwin w stanie Tennessee za zabicie tresera została powieszona cyrkowa słonica Mary.
- 1922:
- W miejscowości Al-Azizija w Libii zarejestrowano najwyższą temperaturę na Ziemi (57,7 °C).
- Wojna grecko-turecka: w zdobytej przez wojska tureckie Smyrnie (Izmirze) wybuchł wielki pożar w dzielnicy chrześcijańskiej.
- 1923 – Miguel Primo de Rivera dokonał bezkrwawego zamachu stanu w Hiszpanii.
- 1931:
- 1940:
- 1941 – Wojna na Bałtyku: w czasie pozorowanego niemiecko-fińskiego lądowania na estońskich wyspach Hiuma i Sarema zatonął na minie fiński pancernik Ilmarinen. Zginęło 271 członków załogi.
- 1944 – Nalot bombowy Royal Air Force na Osnabrück, w wyniku czego całkowicie spłonęła zabytkowa starówka.
- 1945 – Kapitulacja wojsk japońskich w Birmie i na Nauru.
- 1950 – Argentyński astronom Miguel Itzigsohn odkrył planetoidę Fanatica.
- 1955 – Podczas wizyty kanclerza RFN w Moskwie zawarto porozumienie o nawiązaniu stosunków dyplomatycznych. Strona radziecka zobowiązała się do uwolnienia 10 tys. niemieckich jeńców wojennych.
- 1959:
- 1966 – Balthazar Johannes Vorster został premierem RPA.
- 1968 – Palestyńskie komando przeprowadziło atak na posterunek izraelskiej żandarmerii wojskowej w Banijas, zabijając 5 żandarmów.
- 1969 – Wyemitowano premierowy odcinek kreskówki z serii Scooby Doo, gdzie jesteś?
- 1971 – Wyznaczony na następcę Mao Zedonga chiński polityk i wojskowy Lin Biao miał wg oficjalnej wersji zginąć wraz z rodziną w katastrofie lotniczej nad Mongolią, w czasie ucieczki do ZSRR po nieudanym spisku na życie Mao.
- 1972 – Nad Pacyfikiem uformował się tajfun Helen, który w ciągu 4 dni spowodował śmierć 70 osób w Japonii .
- 1974 – Terroryści z Japońskiej Czerwonej Armii wtargnęli do francuskiej ambasady w Hadze, biorąc 11 zakładników, w tym ambasadora i domagając się uwolnienia z francuskiego więzienia jednego z członków organizacji.
- 1975 – W muzeum w Amsterdamie szaleniec zniszczył obraz Rembrandta Straż nocna.
- 1978 – Drużyna piłkarska KKS Lech Poznań rozegrała pierwszy mecz w europejskich pucharach w niemieckim Duisburgu, przegrywając z miejscowym MSV 0:5.
- 1979 – Bantustan Venda uzyskał niepodległość; powrócił do RPA w 1994 roku.
- 1982:
- 1984 – Szymon Peres został po raz drugi premierem Izraela.
- 1985 – Premiera najlepiej sprzedającej się gry wideo w historii Super Mario Bros.
- 1987 – Doszło do skażenia jądrowego częścią aparatu do radioterapii wyniesioną ze szpitala w brazylijskiej Goiânii. Zginęły 4 osoby, a 22 zostały napromieniowane.
- 1988 – Ukazał się album New Jersey grupy Bon Jovi.
- 1989 – Ukazał się album Foreign Affair Tiny Turner.
- 1990 – Ministrowie spraw zagranicznych ZSRR i RFN Eduard Szewardnadze i Hans-Dietrich Genscher podpisali w Moskwie układ o przyjaźni.
- 1991 – ZSRR i USA uzgodniły wstrzymanie dostaw broni dla stron wojny domowej w Afganistanie.
- 1993 – Jaser Arafat i Icchak Rabin podpisali w Waszyngtonie układ zapowiadający utworzenie Autonomii Palestyńskiej.
- 1995 – Amerykańska telewizja CBS wyemitowała pierwszy odcinek serialu obyczajowego Central Park West.
- 1999 – W zamachu bombowym na blok mieszkalny w Moskwie zginęło 119 osób.
- 2000:
- Hiszpańskie i francuskie służby bezpieczeństwa przeprowadziły operację, w wyniku której aresztowano 36 kluczowych członków ETA.
- W wyniku wybuchu samochodu-pułapki przed budynkiem giełdy papierów wartościowych w Dżakarcie zginęło 15 osób.
- 2003 – Ponad 100 osób zginęło w Korei Południowej po przejściu huraganu Maemi.
- 2004 – Nad Atlantykiem uformował się huragan Jeanne, który w następnych dniach spowodował śmierć 3 037 osób, z tego 3 006 na Haiti. Ponadto poszkodowane zostały Portoryko, Dominikana i USA.
- 2006 – 19 osób zostało rannych podczas strzelaniny w Dawson College w Montrealu, a dwie zostały zabite (w tym napastnik zastrzelony przez policję).
- 2008:
- 2009:
- 2010 – W katastrofie lotu Conviasa 2350 w wenezuelskim Ciudad Guayana zginęło 17 osób, a 34 zostały ranne.
[edytuj] Urodzili się
- 1087 – Jan II Komnen, cesarz bizantyjski (zm. 1143)
- 1475 – Cezar Borgia, książę Romanii, kondotier (zm. 1507)
- 1502 – John Leland, angielski historiograf (zm. 1552)
- 1520 – William Cecil, angielski polityk (zm. 1598)
- 1604 – William Brereton, angielski generał, polityk, pisarz (zm. 1661)
- 1739 – Krzysztof Kluk, polski duchowny katolicki, przyrodnik (zm. 1796)
- 1766 – Samuel Wilson, amerykański masarz, Wuj Sam (zm. 1854)
- 1775 – Laura Secord, kanadyjska patriotka, bohaterka narodowa (zm. 1868)
- 1802 – Arnold Ruge, niemiecki filozof, pisarz (zm. 1880)
- 1803 – Maurycy Mochnacki, polski polityk, publicysta (zm. 1834)
- 1819 – Klara Schumann, niemiecka kompozytorka, pianistka (zm. 1896)
- 1830 – Marie von Ebner-Eschenbach, austriacka pisarka (zm. 1916)
- 1842 – Jan Puzyna, książę, polski duchowny katolicki, kardynał, biskup krakowski (zm. 1911)
- 1851 – Walter Reed, amerykański lekarz, biolog (zm. 1902)
- 1853 – Hans Christian Gram, duński lekarz, twórca metody Grama (zm. 1938)
- 1854 – Napoleon Cybulski, polski lekarz, fizjolog, twórca elektroencefalografii (zm. 1919)
- 1857 – Michał Drzymała, polski chłop, symbol walki o polskość w zaborze pruskim (zm. 1937)
- 1858 – Rudolf Zuber, polski geolog i podróżnik, specjalista ds. poszukiwań złóż ropy naftowej (zm. 1920)
- 1860 – John Pershing, amerykański generał (zm. 1948)
- 1863 – Arthur Henderson, brytyjski polityk, laureat Nagrody Nobla (zm. 1935)
- 1873 – Constantin Carathéodory, niemiecki matematyk pochodzenia greckiego (zm. 1950)
- 1874 – Arnold Schönberg, austriacki kompozytor (zm. 1951)
- 1876 – Sherwood Anderson, amerykański pisarz (zm. 1941)
- 1882 – Ramón Grau, kubański polityk, prezydent Kuby (zm. 1969)
- 1883 – August Zaleski, polski polityk, minister spraw zagranicznych, prezydent Polski na uchodźstwie (zm. 1972)
- 1885 – Wilhelm Blaschke, austriacki matematyk (zm. 1962)
- 1886 – Robert Robinson, brytyjski chemik, laureat Nagroda Nobla (zm. 1975)
- 1887 – Leopold Ruzicka, chorwacki chemik, laureat Nagrody Nobla (zm. 1976)
- 1893 – Larry Shields, amerykański klarnecista jazzowy (zm. 1953)
- 1894:
- 1896 – Tadeusz Szeligowski, polski kompozytor, pedagog (zm. 1963)
- 1898 – Kazimierz Jarocki, polski aktor (zm. 1970)
- 1899:
- 1900 – Edmund Nowicki, polski duchowny katolicki, biskup gdański (zm. 1971)
- 1902 – Izydor Zorzano, Sługa Boży, argentyński inżynier kolejnictwa, członek Opus Dei (zm. 1943)
- 1903 – Claudette Colbert, amerykańska aktorka (zm. 1996)
- 1905 – Eugeniusz Poreda, polski aktor, reżyser teatralny, scenograf (zm. 1972)
- 1909:
- 1911:
- 1913:
- 1916 – Roald Dahl, brytyjski pisarz (zm. 1990)
- 1917:
- 1918 – Dick Haymes, amerykański aktor i piosenkarz (zm. 1980)
- 1919 – Olle Anderberg, szwedzki zapaśnik (zm. 2003)
- 1921 – Edward Chudzyński, polski pisarz, krytyk literacki i teatralny (zm. 1990)
- 1922:
- 1923 – Aurelio Fierro, włoski śpiewak operowy (zm. 2005)
- 1924:
- 1925:
- 1926:
- 1928 – Jerzy Sagan, polski aktor (zm. 1998)
- 1929:
- 1930 – Karol Jonca, polski prawnik, publicysta, profesor Uniwersytetu Wrocławskiego (zm. 2008)
- 1931:
- 1932 – Pedro Rubiano Sáenz, kolumbijski duchowny katolicki, kardynał, arcybiskup Bogoty
- 1934:
- 1938:
- 1939:
- 1940 – Óscar Arias Sánchez, kostarykański polityk, prezydent Kostaryki, laureat Nagrody Nobla
- 1941:
- Tadao Andō, japoński architekt, laureat Nagrody Pritzkera
- David Clayton-Thomas, amerykański wokalista zespołu Blood, Sweat and Tears
- Józef Chajn, polski chemik, działacz opozycji demokratycznej (zm. 2010)
- Ed Roberts, amerykański informatyk, założyciel i prezes Micro Instrumentation and Telemetry Systems (MITS) (zm. 2010)
- Ahmet Necdet Sezer, turecki polityk, prezydent Turcji
- 1942 – Muammar al-Kaddafi, libijski polityk, przywódca Libii (zm. 2011)
- 1944:
- 1946:
- 1948:
- 1950:
- 1951:
- 1952 – Randy Jones, amerykański wokalista zespołu Village People
- 1953 – Waldemar Chyliński, polski poeta, bard, autor tekstów piosenek
- 1955 – Izabela Tomaszewska, polska archeolog, urzędnik państwowa, dyrektor Zespołu Protokolarnego Prezydenta RP (zm. 2010)
- 1957 – Erkki Laine, fiński hokeista (zm. 2009)
- 1958 – Domenico Dolce, włoski projektant mody
- 1960 – Jacek Lenartowicz, polski aktor
- 1961:
- 1963 – Phillip Dutton, australijski jeździec sportowy
- 1964 – Rafał Ziemkiewicz, polski pisarz, dziennikarz
- 1965 – Zak Starkey, brytyjski perkusista zespołów: The Who i Oasis
- 1966 – Beata Schimscheiner, polska aktorka
- 1967:
- 1968:
- 1969 – Daniel Fonseca, urugwajski piłkarz
- 1970:
- 1971:
- 1972:
- 1973:
- 1974:
- 1975:
- 1976:
- 1977:
- 1978:
- 1979:
- 1980:
- 1981:
- 1982 – Ara Chaczatrjan, ormiański sztangista
- 1985 – Oksana Lubcowa, ukraińska tenisistka
- 1986:
- 1987 – Cwetana Pironkowa, bułgarska tenisistka
- 1988 – Wang Ki-Chun, południowokoreański judoka
- 1989 – Thomas Müller, niemiecki piłkarz
- 81 – Tytus Flawiusz, cesarz rzymski (ur. 39)
- 1195 – Bolesław Mieszkowic, książę kujawski (ur. 1159)
- 1321 – (lub 14 września) Dante Alighieri, włoski poeta (ur. 1265)
- 1438 – Edward, król Portugalii (ur. 1391)
- 1506 – Andrea Mantegna, włoski malarz (ur. 1431)
- 1592 – Michel de Montaigne, francuski pisarz, filozof (ur. 1533)
- 1598 – Filip II Habsburg, król Neapolu i Sycylii, władca Niderlandów, król Hiszpanii i Portugalii (ur. 1527)
- 1657 – Jacob van Campen, holenderski architekt, malarz (ur. 1595)
- 1705 – Imre Thököly, węgierski polityk, książę Siedmiogrodu (ur. 1657)
- 1847 – Nicolas Charles Oudinot, marszałek Francji (ur. 1767)
- 1872 – Ludwig Feuerbach, niemiecki filozof (ur. 1804)
- 1887 – Felice Matteucci, włoski inżynier (ur. 1808)
- 1927 – Antoni Listowski, polski dowódca wojskowy, generał dywizji (ur. 1865)
- 1928 – Italo Svevo, włoski pisarz (ur. 1861)
- 1944:
- 1948 – Paul Wegener, niemiecki aktor, reżyser filmowy (ur. 1874)
- 1949 – August Krogh, duński fizjolog, laureat Nagrody Nobla (ur. 1874)
- 1955 – Ludwik Grosfeld, polski prawnik, polityk, minister (ur. 1889)
- 1956 – Olga Orleńska, polska aktorka (ur. 1894 lub 1889)
- 1971 – Lin Biao, chiński polityk i wojskowy (ur. 1907)
- 1973 – Betty Field, amerykańska aktorka (ur. 1913)
- 1977 – Leopold Stokowski, amerykański dyrygent pochodzenia polskiego (ur. 1882)
- 1985 – Stanisław Jaszkowski, polski aktor (ur. 1920)
- 1987 – Mervyn LeRoy, amerykański reżyser filmowy (ur. 1900)
- 1989 – Zbigniew Rebzda, polski reżyser filmowy (ur. 1942)
- 1990 – Michał Krukowski, polski ekonomista, polityk (ur. 1919)
- 1991:
- 1995 – Krystyna Gall, polska aktorka, tancerka (ur. 1924)
- 1996:
- 1997 – Jan Szydlak, polski polityk, wicepremier, przewodniczący CRZZ (ur. 1925)
- 2001 – Dorothy McGuire, amerykańska aktorka (ur. 1916)
- 2004:
- 2005 – Julio César Turbay Ayala, kolumbijski polityk, prezydent Kolumbii (ur. 1916)
- 2007 – Abdul Sattar Abu Risza, iracki szejk, przywódca sunnitów (ur. 1972)
- 2008 – Olin Stephens, amerykański konstruktor jachtów (ur. 1908)
- 2009:
- 2010 – Jarosław Kukulski, polski kompozytor (ur. 1944)
- 2011:
Przypisy
