16 Pomorska Dywizja Piechoty

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy 16 Dywizji Piechoty okresu II RP. Zobacz też: 16 Dywizja Piechoty – inne dywizje piechoty o numerze 16.
16 Dywizja Piechoty
16DP.svg
Godło dywizji
Historia
Państwo Polska II Rzeczpospolita
Sformowanie 7 sierpnia 1919
Rozformowanie 19 września 1939
Dowódcy
Pierwszy płk Stanisław Wilhelm Skrzyński
Ostatni płk dypl. Zygmunt Bohusz-Szyszko
Działania zbrojne
wojna polsko-bolszewicka
{wyprawa kijowska, bitwa warszawska)
kampania wrześniowa
(bitwa nad Bzurą)
Organizacja
Dyslokacja Grudziądz (stacjonowanie)
Podporządkowanie Front Pomorski (1919-1920)
2 Armia, 4 Armia (1920-1921)
DOK nr VIII (1921-1939)
Armia Pomorze (GO Wschód 1939)
Skład patrz niżej
Grudzień 1919
Czerwiec 1920
Sierpień 1920
Bitwa o granice 1920.png
1921-1939

16 Pomorska Dywizja Piechoty (16 DP) – wielka jednostka piechoty Armii Wielkopolskiej i Wojska Polskiego II RP.

Spis treści

[edytuj] Rodowód

Rodowód dywizji sięga okresu tworzenia regularnych jednostek podczas powstania wielkopolskiego. 7 sierpnia 1919 Naczelne Dowództwo WP rozkazem nr 2536/III nakazało Dowództwu Sił Zbrojnych w byłym zaborze pruskim przystąpić do formowania 4 Dywizji Strzelców Wielkopolskich, której zadaniem miało być zajęcie Pomorza. Duży napływ ochotników – Pomorzan i Kaszubów – spowodował, że 16 sierpnia dywizję przemianowano na Dywizję Strzelców Pomorskich. Jej dowódcą i jednocześnie organizatorem został płk Stanisław Wilhelm Skrzyński, a szefem sztabu – kpt. Władysław Zakrzewski. Pierwszym pułkiem, który wszedł w skład dywizji był, organizowany od 30 maja 1919 w Inowrocławiu z ochotników z Pomorza, Toruński Pułk Strzelców, którego dowódcą został mianowany kpt. Władysław Koczorowski. Drugim pułkiem był, tworzony od 17 sierpnia w Inowrocławiu, Grudziądzki Pułk Strzelców (dowódca por. Ludwik Bociański). Zalążkiem tego oddziału stała się 2. kompania strzelecka, znana wcześniej jako kompania obornicka, wydzielona z Toruńskiego Pułku Strzelców. 7 października 1919 dowódca dywizji rozkazem nr 30 nakazał przystąpić do formowania kolejnych pułków: Starogardzkiego Pułku Strzelców w Pakości (dowódca kpt. Stefan Meissner) i Kaszubskiego Pułku Strzelców w Poznaniu (dowódca por. Leon Kowalski).
Brak wykwalifikowanej kadry artyleryjskiej opóźnił proces tworzenia pododdziałów artylerii dywizyjnej. Dopiero bowiem 10 listopada ppor. Tadeusz Łukowicz rozpoczął formowanie Pomorskiej Baterii Artylerii Polowej. Wspólnym elementem podkreślającym polskość oddziałów dywizji był biały orzełek noszony na rogatywkach.
24 października 1919 Naczelnik Państwa Józef Piłsudski przyjął szefostwo nad Kaszubskim Pułkiem Strzelców. Od początku 1920 Dywizja Strzelców Pomorskich stanowiła trzon Frontu Pomorskiego pod dowództwem gen. Józefa Hallera.
17 stycznia 1920 oddziały dywizji przekroczyły linię demarkacyjną pod Inowrocławiem, wkraczając na Pomorze Gdańskie przyznane Polsce decyzją traktatu wersalskiego. Pułki skierowały się najpierw na Toruń. Toruński Pułk Strzelców pod Gniewkowem, a Grudziądzki Pułk Strzelców pod Wygodą i Brannem napotkały na opór oddziałów Grenzschutzu, który został jednym uderzeniem złamany. 18 stycznia w południe Pomorska Dywizja Strzelców osiągnęła Podgórz – przedmieście Torunia.
W związku z reorganizacją jednostek Wojska Polskiego Minister Spraw Wojskowych rozkazem nr 1401 z 5 marca 1920 przemianował Pomorską Dywizję Strzelców na 16 Pomorską Dywizję Piechoty. Pułki strzelców przemianowano na pułki piechoty, nadając im odpowiednią numerację, przy jednoczesnym zachowaniu dotychczasowych nazw wyróżniających. Tak więc od tego momentu nazwy poszczególnych oddziałów były następujące: 63 Toruński Pułk Piechoty, 64 Grudziądzki Pułk Piechoty, 65 Starogardzki Pułk Piechoty, 66 Kaszubski Pułk Piechoty i 16 Pomorski Pułk Artylerii Polowej.

[edytuj] Działania zbrojne w okresie wojny polsko-bolszewickiej

Pod koniec kwietnia 1920 dywizja rozpoczęła przygotowania do wyruszenia na front polsko-rosyjski, w składzie:

W trakcie organizacji pozostawała XVI Brygada Artylerii w składzie:

Najpierw na front wyruszyła XXXI Brygada Piechoty, biorąc udział w ofensywie kijowskiej. Toczyła m.in. walki w rejonie Rzeczycy, Czarnobyla, Krzywicz i Pankratów. W tym samym czasie 66 Kaszubski Pułk Piechoty pod dowództwem ppłk. Czesława Jarnuszkiewicza wziął udział 26 czerwca 1920 w obronie wsi Bobrujki, w którym całkowitemu zniszczeniu uległ rosyjski 216 Pułk Strzelców im. Lenina.

Po odwrocie z Kijowa wszystkie pododdziały dywizji z powrotem połączyły się na północnym odcinku frontu. Po rozpoczęciu 16 sierpnia 1920 kontrofensywy znad Wieprza, 16 DP wraz z Grupą Uderzeniową ruszyła do natarcia i – po załamaniu się słabej obrony rosyjskiej – doszła 25 sierpnia do granicy Prus Wschodnich na północny zachód od Łomży.

Po zakończeniu bitwy warszawskiej dywizja uczestniczyła w pościgu na środkowym odcinku frontu. Brała udział m.in. 24 września w szturmie Horodca, a następnie w bitwach o Drohiczyn, Chomsk i Nieśwież.

Za waleczność i męstwo podczas działań wojennych z bolszewikami odznaczono 133 żołnierzy dywizji srebrnym Krzyżem Virtuti Militari V klasy, a 389 Krzyżem Walecznych.

[edytuj] Dywizja w okresie pokoju

Po zakończeniu wojny oddziały 16 DP powróciły na Pomorze – 65 Pułk Piechoty do Starogardu i Gniewu, 63 Pułk Piechoty do Torunia, 64 pp i 16 pap do Grudziądza, zaś 66 Kaszubski Pułk Piechoty do Kościerzyny i Kartuz, a następnie do Chełmna.

Podczas przewrotu majowego w 1926 16 DP pozostała w koszarach i opowiedziała się po stronie rządowej.

22 września 1929 na rynku w Grudziądzu 64 i 65 pp dywizji otrzymały sztandary ufundowane przez lokalne społeczności.

W lutym 1935 na bazie kompanii wydzielonej ze składu 8 Batalionu Saperów sformowana została 16 Kompania Saperów. W maju 1937 kompania przeformowana została w Ośrodek Sapersko-Pionierski 16 DP.

W styczniu 1939 rozpoczęto formowanie 16 Dywizjonu Artylerii Ciężkiej.

Organizacja pokojowa 16 DP w 1939 roku

[edytuj] Obsada personalna dowództwa dywizji w latach 1919-1939

dowódcy dywizji:

dowódcy piechoty dywizyjnej:

Oficerowie Przysposobienia Wojskowego:

  • płk piech. Michał Remizowski (od XI 1925 ← dowódca 1 Brygady OP)

szefowie sztabu:

proboszczowie dywizji:

[edytuj] Działania wojenne 1939

Dywizja walczyła w składzie Armii "Pomorze"
1 – 14 września 1939

W czerwcu 1939 16 Dywizja Piechoty pod dowództwem płk. dypl. Stanisława Świtalskiego wraz z 4 DP została włączona w skład Grupy Operacyjnej "Wschód" gen. Mikołaja Bołtucia w ramach Armii "Pomorze". Została rozlokowana w rejonie Grudziądza z zadaniem utrzymania linii rzeki Osy od jej ujścia do Wisły do Jeziora Duże koło wsi Gruta. Zachodnia granica pasa działania dywizji opierała się o Wisłę, wschodnia o linię Łasin – Słup – Radzyń Chełmiński[1].

Wskutek decyzji Naczelnego Wodza marszałka Edwarda Śmigłego-Rydza dywizja znalazła się w kontakcie z wrogiem już od pierwszych godzin inwazji. 1 września na dywizję broniącą rubieży Osy na odcinku od Grudziądza do ujścia rzeki Lutryny uderzyły niemieckie oddziały XXI Korpusu z 3 Armii. Niemcom udało się odrzucić polskie pułki i zająć przyczółki nad rzeką. Kontratak, jaki wykonał w nocy 66 Pułk Piechoty, nie przyniósł sukcesu. Niezdolny opanować sytuacji i będący w depresji płk. S. Świtalski rozkazał wycofać broniący się na prawym brzegu Osy 64 Pułk Piechoty ppłk. Bolesława Ciechanowskiego. W tym samym dniu do dyspozycji dywizji został przydzielony 14 Pułk Piechoty z 4 DP. 2 września, po wycofaniu się, dywizja obsadziła nową rubież obrony wzdłuż kompleksu jezior Mełno, Gruta i Annowo. W ciągu całego dnia jej oddziały cofały się pod naporem wroga. Dowództwo armii, obawiając się o morale żołnierzy, postanowiło wycofać ją do odwodu, a na jej miejsce wprowadzić 4 DP. W końcu jej oddziały nieatakowane rozpoczęły odwrót do Radzynia. Nowym dowódcą dywizji został mianowany płk dypl. Zygmunt Szyszko-Bohusz, dotychczasowy dowódca piechoty dywizyjnej. Przygotował on plan przeciwuderzenia od Mełna w kierunku wioski Słup do Osy i wzdłuż rzeki na lewe skrzydło wojsk niemieckich przecinających Pomorze. Nie doszło to jednak do skutku i dywizja została odcięta od większej części wojsk Armii "Pomorze".

W nocy z 6 na 7 września dywizja miała wycofywać się wzdłuż Wisły do Włocławka. Po odwrocie przez Toruń, od 9 września 16 DP walczyła w bitwie nad Bzurą w składzie GO "Wschód" jako odwód Armii "Poznań". Do walki została wprowadzona 11 września, mając nacierać na Łowicz. Jej atak rozpoczął się w południe. Nie napotykając większego oporu, odrzuciła słabe ubezpieczenia niemieckie i sforsowała Bzurę. Dywizję na podejściach do miasta zatrzymał broniący się tu 102. pp niemieckiej 24 DP.

14 września – 5 października 1939

W nocnym natarciu 64 Pułk Piechoty wdarł się do Łowicza, będącego głównym celem taktycznym pierwszej fazy operacji, i przed świtem 12 września odrzucił Niemców poza miasto, po czym podjął pościg za wycofującym się nieprzyjacielem. Błędne decyzje strategiczne podjęte przez gen. Władysława Bortnowskiego spowodowały jednak wycofanie dywizji następnego dnia na lewy brzeg Bzury. 14 września w ramach natarcia Armii "Pomorze" dywizja ponownie atakowała opuszczony wcześniej Łowicz dwoma pułkami, jednak tym razem już bez elementu zaskoczenia i z wiele większymi stratami. W tym czasie lewy sąsiad dywizji wycofał się za Bzurę, odsłaniając Niemcom drogę na tyły 16 DP. Mimo to natarcie prowadzono dalej. 64 Pułk Piechoty wyparł Niemców znad Bzury i wdarł się do miasta, natomiast 66 Pułk Piechoty po przekroczeniu rzeki został skutecznie przez wroga zatrzymany. Po niemieckich kontratakach musiano miasto oddać. Po południu do walki skierowany został także odwodowy 65 Pułk Piechoty ppłk. dypl. Witolda Kirszensteina i walki o miasto rozgorzały na nowo, lecz bez skutku i dywizja musiała ostatecznie wycofać się za Bzurę. W wyniku walk o miasto liczebność jej pułków zmalała do 1/3 stanów wyjściowych.

Wieczorem 16 września dywizja otrzymała rozkaz przegrupowania w rejon Czerniew–Kiernozia, jednak do wieczora dnia następnego tylko 65 Pułkowi Piechoty i dwóm batalionom 64 Pułku Piechoty udało się oderwać od nieprzyjaciela i przebić w nocy z 17 na 18 września w kierunku Iłowa. Wykonały one z powodzeniem zadanie osłony od południa głównych sił Armii "Poznań" w natarciu na Sochaczew. Resztki dywizji wycofujące się w kierunku na Warszawę zostały doszczętnie rozbite w nocy z 18 na 19 września w bitwie w Puszczy Kampinoskiej.

Ośrodek Zapasowy dywizji zlokalizowany na czas wojny w Radomiu wziął udział w walkach o Kielce a następnie został włączony w skład południowego zgrupowania Armii Prusy i podzielił jego losy.

[edytuj] Skład

Dowództwo i sztab:

  • dowódca dywizji:
do 2.09 – płk dypl. Stanisław Jan Świtalski († 19.09 Famułki Królewskie),
od 2.09 – płk dypl. Zygmunt Piotr Bohusz-Szyszko,
do 4.09 – płk dypl. Zygmunt Bohusz-Szyszko,
od 4.09 – płk Stefan Cieślak,

Kwatermistrzostwo:

  • kwatermistrz: kpt. dypl. Józef Słaboszewski,
  • szef żandarmerii: ppor. rez. Marceli Cichowski,
  • szef uzbrojenia: kpt. Stefan Kurzawa,
  • szef intendentury: mjr Aleksander Partyka,
  • szef taborów: kpt. Marian Karol Skup,
  • szef służby zdrowia: mjr dr Henryk Ottenbrett,
  • szef służby weterynaryjnej: mjr dr Teodor Ignacy Uszyński,
  • szef służby sprawiedliwości: kpt. rez. Piotr Jazłowiecki.

Oddziały i pododdziały:

do 1 września – ppłk dypl. Bolesław Ciechanowski,
od 1 września – mjr Aleksander Marian Rewerowski,
do 4 września – płk Stefan Cieślak,
od 4 września – ppłk dypl. Witold Stefan Kirszenstein,

Służby

  • służba łączności:
    • Drużyna Parku Łączności – dowódca: NN,
  • służba uzbrojenia:
    • Pluton Parkowy Uzbrojenia nr 803 – dowódca: ppor. rez. Władysław Powałowski,
  • służba intendencka:
    • Park Intendentury typu I nr 803 – komendant: NN,
  • służba zdrowia:
    • Kompania Sanitarna nr 803 – dowódca: NN,
    • Szpital Polowy nr 803 – komendant: mjr dr Stefan Bogusławski,
    • Polowa Pracownia Dentystyczna nr 803 – kierownik: NN,
    • Polowa Kolumna Dezynfekcyjno-Kąpielowa nr 803 – dowódca: NN,
    • Polowa Pracownia Bakteriologiczno-Chemiczna nr 803 – kierownik: NN,
    • Zespół Przeciwgazowy nr 803 – kierownik: NN,
  • służba taborowa:
    • Kolumna Taborowa Parokonna nr 817 – dowódca: ppor. rez. Tadeusz Tylman,
    • Kolumna Taborowa Parokonna nr 818 – dowódca: NN,
    • Kolumna Taborowa Parokonna nr 819 – dowódca: NN,
    • Kolumna Taborowa Parokonna nr 820 – dowódca: NN,
    • Warsztat Taborowy Parokonny nr 817 – kierownik: NN,
    • Pluton Taborowy nr 16 – dowódca: NN,
  • służba sprawiedliwości:
    • Sąd Polowy nr 16 – sędzia: por. Tadeusz Kud.

Jednostki włączone w skład dywizji na czas wojny:

Przypisy

  1. ↑ Konrad Ciechanowski: Armia Pomorze 1939. s. 36 - 37. 
  2. ↑ (*) Wraz z Batalionem ON "Brodnica" i Batalionem ON "Radzyń" tworzył 209 Rezerwowy Pułk Piechoty, który 8 września rozwiązano, a Batalion Szturmowy uzupełnił stany 16 Dywizji Piechoty.

[edytuj] Bibliografia

  • Tadeusz Jurga: Wojsko Polskie : krótki informator historyczny o Wojsku Polskim w latach II wojny światowej. 7, Regularne jednostki Wojska Polskiego w 1939 : organizacja, działania bojowe, uzbrojenie, metryki związków operacyjnych, dywizji i brygad. Warszawa : Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej 1975.
  • Lech Wyszczelski: Wojsko Polskie w latach 1918-1921. Warszawa: Wydawnictwo Neriton, 2006. ISBN 83-89729-56-3. 
  • Zdzisław Jagiełło: Piechota Wojska Polskiego 1918-1939. Warszawa: Bellona, 2007. ISBN 978-83-11-10206-4. 
  • "Almanach oficerski": praca zbiorowa, Wojskowy Instytut Naukowo-Wydawniczy, Warszawa 1923
  • "Księga chwały piechoty": komitet redakcyjny pod przewodnictwem płk. dypl. Bolesława Prugara Ketlinga, Departament Piechoty MSWojsk, Warszawa 1937-1939. Reprint: Wydawnictwo Bellona Warszawa 1992
  • Konrad Ciechanowski: Armia Pomorze 1939. Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1983. ISBN 83-11-06793-7. 

[edytuj] Linki zewnętrzne

Strona 16 Pomorskiej Dywizji Zmechanizowanej

p • d • e
Piechota II RP
Dywizje piechoty

1 • 2 • 3 • 4 • 5 • 6 • 7 • 8 • 9 • 10 • 11 • 12 • 13 • 14 • 15 • 16 • 17 • 18 • 19 • 20 • 21G • 22G • 23 • 24 • 25 • 26 • 27 • 28 • 29 • 30 • 1 DLB • 2 DLB • 1 DSP • 4 DSP • 5 DSP • DOchotn.
Rezerwowe
dywizje piechoty

33 • 35 • 36 • 38 • 39 • 41 • 44 • 45 • 48 • 50 • 55 • 60
Brygady piechoty

I • II • III • IV • V • VI • VII • VIII • IX • X • XI • XII • XIII • XIV • XV • XVI • XVII • XVIII • XIX • XX • XXI • XXII • XXIII • XXIV • XXV • XXVI • XXVII • XXVIII • XXIX • XXX • XXXI • XXXII • XXXIII • XXXIV • XXXV • XXXVI • XXXVII • XXXVIII • XXXIX • XL • I BRez. • VII BRez. • BSyb.
Pułki piechoty

1 • 2 • 3 • 4 • 5 • 6 • 7 • 8 • 9 • 10 • 11 • 12 • 13 • 14 • 15 • 16 • 17 • 18 • 19 • 20 • 21 • 22 • 23 • 24 • 25 • 26 • 27 • 28 • 29 • 30 • 31 • 32 • 33 • 34 • 35 • 36 • 37 • 38 • 39 • 40 • 41 • 42 • 43 • 44 • 45 • 46 • 47 • 48 • 49 • 50 • 51 • 52 • 53 • 54 • 55 • 56 • 57 • 58 • 59 • 60 • 61 • 62 • 63 • 64 • 65 • 66 • 67 • 68 • 69 • 70 • 71 • 72 • 73 • 74 • 75 • 76 • 77 • 78 • 79 • 80 • 81 • 82 • 83 • 84 • 85 • 86 • 1 psph • 2 psph • 3 psph • 4 psph • 5 psph • 6 psph • 1 mps • 2 mps
Rezerwowe
pułki piechoty

93 • 94 • 95 • 96 • 97 • 98 • 114 • 115 • 116 • 133 • 134 • 135 • 144 • 145 • 146 • 154 • 155 • 156 • 159 • 163 • 164 • 165 • 178 • 179 • 180 • 182 • 183 • 184 • 201 • 202 • 203 • 204 • 205 • 206 • 207 • 208 • 209 • 210 • 216
Bataliony piechoty

bstoł. • 1 bs • 2 bs • 3 bs • b.ckm t. A • b. ckm t. B • 1 b.ckm • 2 b.ckm • bmor. • 1 mbs • 2 mbs
Źródło „http://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=16_Pomorska_Dywizja_Piechoty&oldid=30844299”
Osobiste
Przestrzenie nazw

Warianty
Działania
Nawigacja
Dla czytelników
Dla wikipedystów
Narzędzia
Drukuj lub eksportuj

Polecamy: Pozycjonowanie, wózki dziecięce, Kino domowe, Viagra, Kredyty