25 Dywizja Piechoty (II RP)
| 25 Dywizja Piechoty | |
| Historia | |
| Państwo |  II Rzeczpospolita |
| Sformowanie | 1921 |
| Rozformowanie | 1939 |
| Dowódcy | |
| Ostatni | gen. bryg. Franciszek Ksawery Alter |
| Działania zbrojne | |
| kampania wrześniowa | |
| Organizacja | |
| Dyslokacja | Kalisz |
| Podporządkowanie | Armia Poznań |
| Rodzaj wojsk | Piechota |
| Rodzaj sił zbrojnych | Wojska lądowe |
25 Dywizja Piechoty[a] (25 DP) – wielka jednostka piechoty Wojska Polskiego II RP.
Spis treści |
[edytuj] Formowanie
Nawiązująca do powstańczej tradycji kaliska Dywizja Piechoty została sformowana w 1921 w trakcie reorganizacji sił zbrojnych.
Powstała w wyniku wydzielenia z innych dywizji określonych pułków piechoty:
- 29 pułk piechoty - wydzielony z 10 DP DOK IV Łódź — do garnizonu Kalisz
- 56 pułk piechoty - wydzielony z 14 DP DOK nr VII Poznań — do garnizonu Krotoszyn
- 60 pułk piechoty - wydzielony z 15 DP DOK nr VIII Toruń — do garnizonu Ostrów Wlkp.
[edytuj] Dywizja w kampanii wrześniowej
25 Dywizja Piechoty pod dowództwem gen. bryg. Franciszka Altera wchodziła w skład Armii "Poznań" gen. Tadeusza Kutrzeby.
1 września 56 pp bronił skutecznie Krotoszyna przed niemieckim 183 pułkiem Landwehry. Natomiast 3 batalion 55 pp został wyparty z Rawicza przez oddziały niemieckiej Straży Granicznej, lecz z pomocą Wielkopolskiej Brygady Kawalerii udało się odrzucić wroga. Z kolei 1 batalion 55 pp bronił skutecznie Leszna.
Przez następne dni dywizja znajdowała się w odwrocie wraz z resztą Armii. 8 września, wchodząc w skład GO "Koło", zajmowała pozycje wyjściowe, aby następnego dnia wziąć udział w bitwie nad Bzurą, uderzając na miejscowość Ozorków. Dywizja została wcześniej wzmocniona 69 pp z 17 DP.
9 września rano jeden batalion z 69 pp zaatakował Łęczycę, lecz został odrzucony. Natomiast jedna kompania zdobyła i utrzymała pobliski Tum. Wieczorem dywizja uderzyła całością sił i - łamiąc opór wroga - wdarła się do Łęczycy, którą zdobyła koło północy.
Następnego dnia wyszła z Łęczycy i odrzuciła niemieckie oddziały na odległość od 8 do 10 km od miasta. Po południu dywizja napotkała jednak na silny opór niemiecki pod Sierpowem, Leśmierzem, Solcą Małą i Mętlewem, gdzie została zatrzymana. 12 września dywizja prowadziła dalsze zacięte walki o folwark Wróblew i Solcę Wielką i dopiero po południu udaje jej się złamać niemieckie linie oporu i dojść do przedmieść Ozorkowa.
W nocy z 12 na 13 września na rozkaz dowódcy Armii 25 DP zaczęła się wycofywać z zajmowanych pozycji.
17 września dywizja forsowała Bzurę pod Brochowem. Udało jej się przebić do Puszczy Kampinoskiej, zachowując mimo dużych strat zwartość bojową.
19 września pod Palmirami dywizja zebrała się w składzie 3 niepełnych pułków i dwóch baterii artylerii. Miała przedzierać się do Warszawy przez Łomianki, Buraków i Młociny. Ubezpieczenia dywizyjne wyrzuciły śmiałym atakiem Niemców ze wsi Dąbrowa, gdzie zniszczono kilka czołgów i dział.
Przez cały dzień 20 września dywizja zbierała siły i zajmowała obronę w rejonie Młocin i Burakowa. 21 września odpierała ataki niemieckiej 24 DP. Polacy wyparci zostali ze swoich pozycji dopiero po całkowitym zniszczeniu 1 i 3 batalionu 29 pp. W kilku miejscach udało im się także rozerwać obronę 56 pp i 60 pp.
Następnego dnia polskie oddziały musiały się wycofać na nowe pozycje. Udało się jej przebić do Warszawy, gdzie - po wejściu w skład Armii "Warszawa" - przeszła do odwodu i stanęła w rejonie ulic 3 Maja i Marszałkowskiej.
Walczyła w obronie Warszawy do jej kapitulacji 28 września, zyskując sobie wysokie uznanie dowództwa Armii "Warszawa".
[edytuj] Ordre de Bataille 25 DP i obsada personalna jej dowództwa w kampanii wrześniowej
[edytuj] Obsada personalna Dowództwa 25 DP [1]
- dowódca dywizji - gen. bryg. Franciszek Ksawery Alter
- oficer ordynansowy - ppor. rez. Marian Nowicki
- oficer ordynansowy - ppor. Jan Bajsarowicz
- oficer ordynansowy - ppor. Tadeusz Zakrzewski
- dowódca piechoty dywizyjnej - płk Julian Skokowski
- oficer sztabu - mjr Michał Augustyn Chrupek
- dowódca artylerii - ppłk Antoni Wereszyński (dowódca 25 pal)
- oficer sztabu - kpt. Kazimierz Budzianowski
- oficer służby wywiadowczej artylerii - kpt. Ludwik Ostrihansky
- oficer służby wywiadowczej artylerii - ppor. rez. Józef Bembel
- oficer łączności - por. Zygmunt Wroniecki
- oficer łącznikowy - kpt. Leon Horodyski
- referent - ppor. rez. Zbigniew Kowalczewski
- dowódca saperów dywizyjnych - mjr Kazimierz Gracjan Dąbrowski
- dowódca kawalerii dywizyjnej - rtm. Antoni II Paszkowski
- szef sztabu - mjr dypl. Edward Marceli Ostrowski
- oficer operacyjny - kpt. dypl. Bolesław Wojtowicz
- pomocnik oficera operacyjnego - kpt. Stanisław Kazimierz Gliński
- oficer informacyjny - kpt. Czesław Jewasiński
- pomocnik oficera informacyjnego - por. Aleksander Kapałka
- dowódca łączności - mjr Jan Tomasz Stengert
- kierownik kancelarii - ppor. rez. Stanisław Kwiatkowski
- kwatermistrz - kpt. dypl. Witold Kopytyński
- pomocnik kwatermistrza - kpt. Fryderyk Ombach
- pomocnik kwatermistrza - ppor. rez. Wacław Kamiński
- szef służby uzbrojenia - kpt. Mieczysław Marcin Zulikowski
- referent - por. rez. Roman Wiktor Sioda
- szef służby intendentury - kpt. dypl. Janusz Sarnecki
- zastępca - rtm. Stefan Tumaniecki
- referent - por. rez. Antoni Maciejak
- referent - por. rez. Ignacy Cieślak
- referent - ppor. rez. Bohdan Szychulski (Szykulski)
- szef sanitarny - mjr dr Tadeusz Frydrychowicz
- referent - mjr rez. dr Władysław Nowak
- dowódca żandarmerii - ppor. rez. Zbigniew Kempiński
- dowódca taborów - kpt. Stefan Tomanowski
- oficer dyspozycyjny - ppor. rez. Roman Palacz
- szef służby weterynaryjnej - kpt. Eugeniusz Warnicki
- szef służby duszpasterskiej - ks. kapelan Wojciech Rojek
- komendant kwatery głównej - kpt. Kazimierz Wężyk
- płatnik - ppor. rez. Edward Szmydt
- oficer żywnościowy - ppor. rez. Tadeusz Michał Tarchalski
- kierownik ambulansu weterynaryjnego - kpt. rez. Klemens Wicentowicz
[edytuj] Planowana organizacja wojenna 25 DP [2]
Dowództwo 25 Dywizji Piechoty
- dowódcy broni i szefowie służb
- sztab
Kwatera Główna 25 Dywizji Piechoty
- Kompania Asystencyjna Nr - por. Tyczan
- Pluton Łączności KG 25 DP - por. Hipolit Puhaczewski
- Pluton Pieszy Żandarmerii Nr 25 - ppor. rez. Zbigniew Kempiński
- Poczta Polowa Nr 158 (UPT Łódź)
- Sąd Polowy Nr 25 - kpt. Antoni Łukasik
- Kompania Gospodarcza KG 25 DP - ppor. rez. Tadeusz Adam Pałęcki
Piechota dywizyjna
- 29 Pułk Strzelców Kaniowskich - ppłk Florian Gryl
- 56 Pułk Piechoty Wielkopolskiej - płk Wojciech Jan Tyczyński
- 60 Pułk Piechoty Wielkopolskiej - ppłk Marian Frydrych
- Samodzielna Kompania Karabinów Maszynowych i Broni Towarzyszącej Nr 73 (60 pp)
- Kompania Kolarzy Nr 73 - por. Antoni Julian Grellus
- 25 Pułk Artylerii Lekkiej - ppłk Antoni Wojtanowicz (I zastępca dowódcy 25 pal)
- 25 Dywizjon Artylerii Ciężkiej - kpt. Edmund Wołkowiński
- Samodzielny Patrol Meteorologiczny Nr 25
Jednostki broni
- 25 Batalion Saperów - kpt. Czesław Kiełczewski
- Bateria Artylerii Przeciwlotniczej Motorowa Typ A Nr 25 (7 daplot) - kpt. Kazimierz Żniński
- Szwadron Kawalerii Dywizyjnej Nr 25 - rtm. Antoni II Paszkowski
- Kompania Telefoniczna 25 DP (Kompania Łączności 25 DP) - por. Andrzej Tadeusz Potocki
- Pluton Radio 25 DP
- Drużyna Parkowa Łączności 25 DP
Jednostki i zakłady służb
- Kompania Sanitarna Nr 703 (29 Pułk Strzelców Kaniowskich) - kpt. Roman Rendecki
- Szpital Polowy Nr 703
- Polowa Kolumna Dezynfekcyjno-Kąpielowa Nr 703
- Polowa Pracownia Bakteriologiczno-Chemiczna Nr 703
- Polowa Pracownia Dentystyczna Nr 703
- Dowództwo Grupy Marszowej Służb Typ II Nr 717
- Dowództwo Grupy Marszowej Służb Typ II Nr 718
- Kolumna Taborowa Parokonna Nr 717
- Kolumna Taborowa Parokonna Nr 718
- Kolumna Taborowa Parokonna Nr 719
- Kolumna Taborowa Parokonna Nr 720
- Kolumna Taborowa Parokonna Nr 721
- Kolumna Taborowa Parokonna Nr 722
- Kolumna Taborowa Parokonna Nr 723
- Kolumna Taborowa Parokonna Nr 724
- Warsztat Taborowy (Parokonny) Nr 717
- Pluton Taborowy Nr 25
- Park Intendentury Nr 703
- Pluton Parkowy Uzbrojenia Nr 703
Pododdziały przydzielone
- Batalion Wartowniczy Nr 73 - mjr Stefan Chosłowski
- 31 Samodzielna Kompania Czołgów Rozpoznawczych - kpt. Tadeusz Szałek
[edytuj] Obsada personalna dowództwa dywizji w latach 1921-1939
- gen. bryg. Jan Karol Wróblewski 6 listopada 1921 - 27 lutego 1925
- gen. bryg. Albin Jasiński 27 lutego 1925 - 1 czerwca 1929
- gen. bryg. Michał Karaszewicz-Tokarzewski 1 czerwca 1929 - 5 listopada 1935
- gen. bryg. Franciszek Alter 5 listopada 1935 - wrzesień 1939
- gen. bryg. Maciej Puchalak (20 III 1922 - III 1927 → stan spoczynku)
- płk dypl. Franciszek Seweryn Wład (III 1927 - X 1930 → dowódca 14 DP)
- płk dypl. Wilhelm Lawicz-Liszka (XII 1930 - XI 1934 → pomocnik dowódcy OK Nr X)
- płk dypl. Stefan Kossecki (I 1935 - VII 1939 → dowódca 18 DP)
- płk piech. Julian Skokowski (1939)
- płk SG Erwin Emil Juliusz Więckowski
- mjr dypl. Edward Marceli Ostrowski
[edytuj] Odtworzenie dywizji w ramach AK
W wyniku przeprowadzania akcji odtwarzania przedwojennych jednostek wojskowych w 1944 powstała 25 Dywizja Piechoty AK (Okręg Łódź).
Uwagi
- ↑ Potocznie, od miejsca stacjonowania dowództwa, nazywana dywizją "kaliską".
Przypisy
- ↑ W nawiasach podano stanowiska służbowe oficerów dywizji zajmowane przed mobilizacją.
- ↑ W nawiasach podano nazwy jednostek mobilizujących pododdziały nie występujące w organizacji pokojowej.
[edytuj] Bibliografia
- Tadeusz Jurga: Wojsko Polskie : krótki informator historyczny o Wojsku Polskim w latach II wojny światowej. 7, Regularne jednostki Wojska Polskiego w 1939 : organizacja, działania bojowe, uzbrojenie, metryki związków operacyjnych, dywizji i brygad. Warszawa : Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej 1975.
- Lech Wyszczelski: Wojsko Polskie w latach 1918-1921. Warszawa: Wydawnictwo Neriton, 2006. ISBN 83-89729-56-3.
- Zdzisław Jagiełło: Piechota Wojska Polskiego 1918-1939. Warszawa: Bellona, 2007. ISBN 978-83-11-10206-4.
- "Almanach oficerski": praca zbiorowa, Wojskowy Instytut Naukowo-Wydawniczy, Warszawa 1923
- "Księga chwały piechoty": komitet redakcyjny pod przewodnictwem płk. dypl. Bolesława Prugara Ketlinga, Departament Piechoty MSWojsk, Warszawa 1937-1939. Reprint: Wydawnictwo Bellona Warszawa 1992
- Udział społeczeństwa ziemi kaliskiej w wojnie obronnej 1939 roku, pod red. B. Polaka, Kalisz 1979
- Bauer P., Polak B., Armia Poznań 1939, Poznań 1987
|
|||||||||||||||||||||||
|
||||||||||||||
