33 Pułk Piechoty (II RP)

33 Pułk Piechoty
Historia
Państwo	II Rzeczpospolita
Sformowanie	1918
Rozformowanie	1939
Tradycje
Święto	14 sierpnia
Nadanie sztandaru	1925
Rodowód	Łomżyński Okregowy Pułk Piechoty
Dowódcy
Pierwszy	płk Bronisław Kapliński
Ostatni	ppłk dypl. Lucjan Stanek
Działania zbrojne
wojna polsko-bolszewicka, kampania wrześniowa
Organizacja
Dyslokacja	Łomża
Podporządkowanie	18 Dywizja Piechoty
Rodzaj wojsk	piechota

33 Pułk Piechoty (33 pp) – oddział piechoty Wojska Polskiego II RP.

Pułk stacjonował w garnizonie Łomża; (batalion zapasowy w Zambrowie).

Formowanie

Jeszcze podczas rządów Rady Regencyjnej, rozkazem Sztabu Generalnego, utworzono 30 października 1918 Łomżyński Okręg Wojskowy z zadaniem zorganizowania pułku piechoty. 13 listopada, w Łomży, przystąpiono do formowania Łomżyńskiego Okręgowego Pułku Piechoty. W połowie grudnia wcielono do pułku oddziały POW z obwodu łomżyńskiego i zorganizowano pierwsze dwa bataliony. Jednocześnie pułk okręgowy przemianowany został na 33 Pułk Piechoty. Kadrę pułku stanowili oficerowie Legionów Polskich oraz dawnych armii rosyjskiej i austriackiej. Szeregowi w znacznej części pochodzili z Polskiej Organizacji Wojskowej. Formowanie III batalionu ukończono dopiero w połowie maja 1919, po wcieleniu rekrutów z Ziemi płockiej.

Dźwina – linii tej rzeki bronił pułk wiosną 1920

W walce o granice

Okres formowania był jednocześnie dla pułku okresem pierwszych walk. Poszczególne kompanie i plutony rozbrajały niemieckie oddziały okupacyjne. W niektórych miejscowościach natrafiły na energiczny opór. Zginęli pierwsi żołnierze. W grudniu 1918 wysłano pod Lwów do walki z Ukraińcami kompanię ochotniczo-marszową w sile 200 "bagnetów", dobrze uzbrojoną i wyekwipowaną. Nie wróciła ona już do pułku.

Ukończywszy formowanie, 1 i 2 sierpnia 1919 pułk wyjechał z Łomży i Ostrołęki, trzema transportami, na front litewsko-białoruski. I batalion przybył do miejscowości Lachowicze, zaś II i III bataliony do Mołodeczna. W pierwszym okresie najcięższe walki pułk prowadził na linii Dzisna – Orzechowo – Uszacz – Kamień – Lepel. Działając w oddzielnych grupach operacyjnych 6 sierpnia jego I batalion zdobył, Kleck, a 23 sierpnia bataliony II i III Łużki i Plissę. We wrześniu pododdziały pułku organizowały wypady na Zaolchowie i Uszę. 16 października pułk prowadził działania obronne w rejonie Lepla , a od 19 do 21 października bronił Uszacza. W składzie XV Brygady 8 DP uczestniczył w ofensywie nad Dźwiną. 4 listopada zdobył most na Uszy i opanował Uszacz. Po wyparciu Rosjan na wschodni brzeg Dźwiny pułk pełnił nad rzeka służbę w systemie czat. 20 stycznia 1920 broni odcinka obrony w rejonie Homla. 3 maja w wypadzie na umocnioną pozycję rosyjską pod Podgajem i Krasnym zdobywa bolszewicki sztandar pułkowy. W kolejnych dniach stał na pozycjach obronnych nad Dźwiną w okolicy jeziora Turowla. Od 14 maja pułk prowadzi działania opóźniające. 2 czerwca rusza kontrofensywa z dawnych okopów niemieckich. Pułk organizuje akcję zaczepną w kierunku na Ruczaj, łamie obronę nieprzyjaciela pod Kaszycami i zdobywa mosty na Miadziołce. 4 czerwca pułk przełamuje obronę bolszewickiej 12 DS pod Świdnem, rozbija 105 pułk strzelecki i zmusza brygadę przeciwnika do ucieczki. Następnego dnia zdobywa Głębokie, a 6 czerwca Plissę. Udział w kontrofensywie kończy szturmem na wieś Borowe. Rosjanie powtórnie przeszli do ofensywy. 4 lipca 1920 pułk bronił się w rejonie Dregucze-Jelnia, a wycofał się dopiero zagrożony okrążeniem przez kawalerię Gaj-Chana. Prowadził działania opóźniające pod Widzami i nad Bugiem w rejonie Małkini. W tym czasie batalion zapasowy pułku bronił Łomży. Po walkach nad Bugiem pułk wycofywał się w kierunku Warszawy. W okresie polskiej kontrofensywy pułk bronił przedpola Warszawy. Wziął udział w przeciwnatarciu pod Ossowem i Leśniakowizną. Po pościgu w kierunku granicy niemieckiej, przerzucony do Małopolski Wschodniej, stoczył tam 15 września 1920 swój ostatni wielki bój, forsując Gniłą Lipę pod Bursztynem i ponosząc duże straty straty. Walczył jeszcze w ramach 6 Armii, a 17 października brał udział w zdobyciu Lubara nad Słuczą.

Pułk w okresie pokoju

Na podstawie rozkazu wykonawczego MSWojsk. o wprowadzeniu organizacji na stopie pokojowej PS 10-50 z 1930, pułk zaliczony został do typu II pułków piechoty (tzw. wzmocnionych). Na czas wojny przewidywany był do pierwszego rzutu mobilizacyjnego. W okresie zimowym posiadał dwa bataliony starszego rocznika i batalion szkolny. W okresie letnim zaś trzy bataliony strzeleckie. Jego stany były wyższe od pułku "normalnego" (typ I) o ok. 400-700 żołnierzy.

W kampanii wrześniowej

W hołdzie żołnierzom pułku (Piątnica)

Obelisk upamiętniający pułk w Łomży

W czasie wojny obronnej 1939 wchodził w skład 18 Dywizji Piechoty walczącej w ramach SGO "Narew". Po rozbiciu dywizji pod Zambrowem 12-13 września resztki pułku, które wyrwały się z okrążenia działały do 2 października w rejonie leśniczówki Giełczyn w północnej części Czerwonego Boru. Po zajęciu okolicy przez Armię Czerwoną oddział przeszedł do konspiracji.

1 kompania batalionu marszowego 33 pp w składzie Zgrupowania "Brześć" walczyła między innymi w obronie twierdzy brzeskiej.

Żołnierze pułku

Dowódcy pułku:

• płk Bronisław Kapliński (13 XI 1918 – 10 I 1919)
• mjr Stefan Wyspiański (I - 21 XII 1919)
• ppłk Jan Sandecki (XII 1919 - 17 V 1920)
• ppłk Jerzy Sawa-Sawicki (V 1920 - 10 XI 1922)
• ppłk piech. Emanuel Jakubiczka (do I 1923 → dowódca 78 pp)
• ppłk piech. Michał Pakosz (I 1923 – 13 XI 1926 → dowódca 1 pp Leg.)
• ppłk piech. Janusz Dłużniakiewicz (XI 1926 - III 1930 → dowódca 2 pspodh.)
• ppłk dypl. Karol Płoszajski (V 1930 - XII 1931)
• płk piech. Marian Stanisław Raganowicz (I 1932 - VI 1938 → komendant SPPiech.)
• ppłk dypl. Lucjan Stanek (VII 1938 - IX 1939)

Zastępcy dowódcy pułku:

• ppłk piech. Emanuel Jakubiczka (1922)
• mjr / ppłk piech. Michał Żebrowski (1923-1924)
• ppłk piech. Marian Stanisław Raganowicz (do I 1932)
• ppłk piech. Stanisław Witold Kwapniewski (1932)
• ppłk dypl. Kazimierz Jan Galiński (od 1 X 1933)
• ppłk piech. Alojzy Nowak (I 1934 - XI 1938)

Oficerowie:

• mjr piech. Ignacy Szpunar
• kpt. Mieczysław Czarnecki - naczelny lekarz pułku (1920)

Obsada personalna we wrześniu 1939

• dowódca pułku – ppłk dypl. Lucjan Stanek
• I batalion – mjr Stanisław Wyderka
• II batalion – mjr Władysław Święcicki
• III batalion – mjr Józef Sikora
• pluton artylerii piechoty – kpt. Zygmunt Branicki

8 października 2009, w wieku 104 lat, zmarł porucznik Stanisław Dardziński – najstarszy żołnierz 33 Pułku Piechoty. Jego ciało pochowano na cmentarzu katedralnym w Łomży.

Odznaczeni srebrnym krzyżem Orderu „Virtuti Militari” V klasy za wojnę 1918-1920

ppor. Mieczysław Biały por. Gwidon Bursa plut. Jan Duchnowski ppor. Marian Frydrych plut. Mikołaj Górak plut. Julian Karczewski plut. Walenty Kielar sierż. Jan Kubicki ppor. Stanisław Latour

st. sierż. Tadeusz Marek ppor. Włodzimierz Michałowski kpt. Anatol Minkowski st. sierż. Władysław Muszyński pchor. Lucjan Orlowski ppłk Jerzy Sawa-Sawicki ppor. Jerzy Skoryna st. sierż. Józef Staszewski

por. Zdzisław Świątkowski ppor. Tadeusz Tabaczyński sierż. Mieczysław Walczak plut. Fabian Wądołowski plut. Aleksander Wesołek sierż. Józef Wróblewski kpt. Faustyn Zaas ppor. Wacław Zdrojewski

Symbole pułkowe

Sztandar

Sztandar ufundowało społeczeństwo ziemi łomżyńskiej. Wręczył go pułkowi 30 sierpnia 1925 w Łomży prezydent RP Stanisław Wojciechowski. Na sztandarze widnieją między innymi nazwy i daty głównych bitew pułku, oraz herb miasta Łomży.

Odznaka

Zatwierdzona Dz. Rozk. MSWojsk. nr 4, poz. 31 z 12 lutego 1929 roku. Odznaka ma kształt krzyża maltańskiego pokrytego granatową emalią z żółtym obramowaniem. Ramiona krzyża połączone są srebrnym wieńcem laurowym. Na ramionach krzyża wpisano numer i inicjały pułku 33 P.P. J.P. W środku odznaki orzeł wz. 1919. Oficerska – dwuczęściowa, wykonana w srebrze lub w tombaku srebrzonym, emaliowana. Wymiary: 38x38 mm. Wykonanie: Wiktor Gontarczyk – Warszawa.

Bibliografia

• Kazimierz Satora: Opowieści wrześniowych sztandarów, Instytut Wydawniczy Pax, Warszawa 1990 ISBN-83-211-1104-1
• "Almanach oficerski": praca zbiorowa, Wojskowy Instytut Naukowo-Wydawniczy, Warszawa 1923
• "Księga chwały piechoty": komitet redakcyjny pod przewodnictwem płk. dypl. Bolesława Prugara Ketlinga, Departament Piechoty MSWojsk, Warszawa 1937-1939. Reprint: Wydawnictwo Bellona Warszawa 1992
• Zdzisław Sawicki: Odznaki Wojska Polskiego 1918-1945: Katalog Zbioru Falerystycznego: Wojsko Polskie 1918-1939: Polskie Siy Zbrojne Na Zachodzie. Pantera Books. ISBN 83-204-3299-5. 
• Józef Ciapka: Zarys historji wojennej 33-go Pułku Piechoty. Warszawa: Z polecenia Wojskowego Biura Historycznego, 1929.