38 Pułk Piechoty Strzelców Lwowskich
| 38 Pułk Piechoty Strzelców Lwowskich | |
| Historia | |
| Państwo |  Polska |
| Sformowanie | 25 listopada 1918 |
| Rozformowanie | 7 września 1939 |
| Nazwa wyróżniająca | Strzelców Lwowskich |
| Tradycje | |
| Święto | 22 listopada |
| Nadanie sztandaru | 2 lutego 1919 |
| Dowódcy | |
| Pierwszy | mjr Michał Pomian-Cieński |
| Ostatni | ppłk dypl. Franciszek Grabowski |
| Działania zbrojne | |
| wojna polsko-ukraińska, wojna polsko-bolszewicka, kampania wrześniowa | |
| Organizacja | |
| Dyslokacja | Przemyśl |
| Podporządkowanie | 24 Dywizji Piechoty |
| Rodzaj wojsk | piechota |
| Rodzaj sił zbrojnych | Wojska Lądowe |
38 Pułk Piechoty Strzelców Lwowskich (38 pp) – oddział piechoty Wojska Polskiego II RP.
Utworzony spośród listopadowych obrońców Lwowa 1918 roku.
Uczestnik walk o granice 1919 roku oraz wojny polsko-bolszewickiej 1920 roku.
W okresie międzywojennym wchodził w skład 24 Dywizji Piechoty i stacjonował w w garnizonie Przemyśl, w koszarach przy obecnej ulicy 29 Listopada.
Spis treści |
[edytuj] Formowanie
Pułk został zorganizowany w listopadzie 1918 roku z grup ochotniczych broniących Lwowa przed Ukraińcami. 25 listopada 1918 otrzymał nazwę 1 Pułk Strzelców Lwowskich, a następnie 8 kwietnia 1919 ostateczną nazwę 38 Pułku Piechoty Strzelców Lwowskich.
Pułk brał udział w latach 1918 - 1919 w obronie Lwowa, a w 1920 roku wziął udział w wojnie polsko-bolszewickiej.
[edytuj] Pułk w wojnie polsko-ukraińskiej
Po opanowaniu Lwowa przez władze i wojska ukraińskie w listopadzie 1918, w Szkole Sienkiewicza zebrała się grupa byłych legionistów i członków POW z mjr Tatarem Trześniewskim na czele, by podjąć walkę z okupantem. Parę godzin później powstał drugi ośrodek walki w Domu Techników na ul. Issakowicza, złożony w całości z członków POW. Te dwa punkty oporu rozszerzały swój teren działania i już 1 listopada opanowały koszary „wóleckie”, zdobywając znaczną część broni i odcinając wojskom ukraińskim dostęp do głównego dworca kolejowego. 5 listopada komendant załogi Lwowa kpt. Czesław Mączyński podzielił obronę Lwowa na 5 odcinków. Trzeci z nich, który później otrzymał nazwę „grupa rtm. Pomiana”, stał się zalążkiem pułku. 22 listopada 1918 polskie oddziały walczące we Lwowie, wraz z przybyłymi na osiecz 4. i 5. Pułkami Piechoty Legionów pod dowództwem płk. Tokarzewskiego uwolniły Lwów od wojsk ukraińskich.
Dzień ten został obrany potem jako dzień święta pułkowego.
Komendant Lwowa gen. Bolesław Roja, rozkazem dziennym nr 22 z dnia 25 listopada 1918 sformował 1 i 2 Pułk Strzelców Lwowskich[1]. Z pułków tych w pierwszych dniach grudnia utworzona została "brygada lwowska" pod dowództwem ppłk. (w międzyczasie awansował) Mączyńskiego.
Ukraińcy wyrzuceni ze Lwowa przystąpili do jego oblężenia, otaczając miasto szczelnym pierścieniem. 1 Pułk Strzelców zorganizował obronę w rejonie Zimnej Wody, Skniłowej, Sokolnik, Kozielnik, Pohulanki i Krzywczyc. Pamiętnym dla pułku i obrony Lwowa był bój stoczony na Persenkówce 28 grudnia przez 7 i 8 kompanię pod dowództwem rtm. dr Abrahama z wielokrotnie liczniejszym wrogiem. I choć walka została przegrana, to dała czas na ściągnięcie posiłków i uniemożliwiła wkroczenie Ukraińców do miasta. Ppłk Mączyński określił to słowami: Zginęli najdzielniejsi oficerowie i żołnierze, lecz uratowali miasto.[1]
Ministerstwo Spraw Wojskowych, rozkazem Sztabu Generalnego nr 98 z 8 marca 1919, zmieniło numerację 1 Pułku Strzelców na 38 Pułk Piechoty a następnie Dziennikiem Rozkazów Wojskowych nr 39 z 8 kwietnia 1919 nadało pułkowi przydomek „Strzelcy Lwowscy”[1].
Walki w bezpośrednich okolicach Lwowa trwały do 18 kwietnia 1919. W dniach od 28 do 30 kwietnia przeprowadzono natarcie w kierunku północno-wschodnim. Pułk wszedł w skład 5 Dywizji Piechoty gen. Władysława Jędrzejowskiego. 15 maja uderzył w kierunku na Kulików i Kościejów. W pogoni za brygadą atamana Klee (oficer niemiecki, ataman ukraiński) 27 maja zdobył Złoczów. W dalszym zwycięskim marszu 1 czerwca wkroczył do Tarnopola i zajął pozycje nad Seretem a dwa dni później obsadził dawną granicę austriacko-rosyjską. 15 czerwca wycofał się pod Olejów, gdzie stoczył jeden z najcięższych bojów. W trakcie dalszego odwrotu, pod Poczapami, udało się zatrzymać ukraińską kontrofensywę. Rankiem 28 czerwca oddziały polskie przeszły ponownie do ofensywy. Pułk atakował w kierunku na Bełżec i ponownie obsadził dawną granicę austriacko-rosyjską. Na granicy pozostał do 8 sierpnia 1919 po czym został przesunięty w okolice Tarnopola i 18 sierpnia obsadził odcinek nad Zbruczem. Na początku października przeszedł w rejon Zbaraża potem pod Tarnopol na „zimowe leże”. 6 lutego 1920, wraz z 5 DP, wyruszył w rejon Płoskirowa na front sowiecki.
[edytuj] Pułk w wojnie polsko-bolszewickiej
Pułk do 28 lutego 1920 walczył o Dereźnię, Szarki i Kryniczną. Wraz z 19 Pułkiem Piechoty Odsieczy Lwowa, przy współdziałaniu dwóch pociągów pancernych i trzech baterii artylerii, w nocy z 16 na 17 marca rozbił 45 Dywizję Piechoty sowieckiej. Do połowy kwietnia prowadził akcje wypadowe i patrolował teren w rejonie Wołkowinc. Akcje wypadowe oddziałów polskich skutecznie sparaliżowały ofensywę sowiecką na Płoskirów. 28 kwietnia pułk został podporządkowany dowódcy 12 Dywizji Piechoty. Atakował w kierunku na Meżyrów, zajął Żmerynkę i ponownie wszedł w skład 5 DP. Wobec rozbicia południowego frontu sowieckiego, armia rosyjska przeszła do ofensywy na froncie północnym. W celu zatrzymania tej ofensywy została sformowania polska Armia Rezerwowa gen. Kazimierza Sosnkowskiego. Dla jej wzmocnienia została w ten rejon przerzucona IX Brygada Piechoty w składzie 38. i 39. Pułki Piechoty Strzelców Lwowskich oraz III bat. 40 Pułku Piechoty Dzieci Lwowskich. 38 pp znalazł się w odwodzie armii. Zajął odcinek nad jeziorami Dołgoje i Świada, w okolicach miejscowości Ziabki, broniąc przejście między jeziorami. 4 lipca 1920 dywizje sowieckie złamały pozycje obronne oddziałów polskich w tym rejonie. Dwa dni potem pułk stacza walkę pod Szczerbami i w marszu odwrotowym kieruje się na Głębokie a dalej na Duniłowicze, Wilejkę, Mołodeczno i Bogdanowo.
Wobec poniesionych strat w czasie odwrotu, dowódca 5 DP gen. Jędrzejewski, z pozostałych sprawnych żołnierzy utworzył „Oddział IX Brygady” pod dowództwem mjr. Łukawskiego. Oddział ten toczył jeszcze walki nad Niemnem i zwycięski bój pod Wołpą. Po walkach pułk liczący zaledwie „60 bagnetów” został skierowany do Małkini a stamtąd koleją do Lwowa w celu reorganizacji. Został skoszarowany w Brzuchowicach pod Lwowem i w ciągu zaledwie dwóch tygodni odzyskał zdolność bojową.
6 sierpnia Naczelny Wódz Józef Piłsudski postanowił, że na froncie południowo-wschodnim siły polskie będą tylko osłaniać Lwów i zagłębie naftowe[2]. W związku z tym, 18 sierpnia, 38 pp został przesunięty na linię Bugu, w lukę między frontami środkowym i południowym. Ponieważ wojska sowieckie, po przekroczeniu Bugu, zajęły Sokal – pułk został skierowany w rejon tego miasta. 13 sierpnia zdobył miasto i wyrzucił wojska sowieckie na wschodni brzeg Bugu. W następnych dniach walczył, osłaniając Lwów, na linii Kamionka Strumiłowa – Sokal – Hrubieszów, staczając krwawe boje pod Krystynopolem, Mostami Wielkimi i Dzibułkami. Armia Konna Budionnego, która nie była w stanie zdobyć Lwowa, przesunęła się w kierunku Zamościa. Pułk został przemieszczony pod Bełz i wypadami nękał wojska nieprzyjaciela. 10 września został przetransportowany do Kamionki Strumiłowej.
W połowie września 1920 rozpoczęła się ofensywa polska na froncie południowo-wschodnim. Rozbite wojska sowieckie wycofywały się na wschód przed frontem 6 armii. Pułk ścigał wroga na trasie: Kamionka Strumiłowa – Busk – Brody – Radziwiłłów – Krzemieniec – Łanowce do Teofipola. 17 października stoczył pod Nowokonstantynowem ostatni bój w tej wojnie.
Do 15 grudnia pozostawał na linii demarkacyjnej: Zbaraż – Wiśniowiec – Oleksiniec, po czym pomaszerował do Przemyśla i pozostał tam do września 1939.
[edytuj] Pułk w okresie pokoju
W okresie międzywojennym stacjonował w w garnizonie Przemyśl, w koszarach przy obecnej ulicy 29 Listopada.
Po wprowadzeniu w 1930 nowej organizacji piechoty na stopie pokojowej[3], pułk szkolił rekrutów dla potrzeb batalionu Korpusu Ochrony Pogranicza[4].
[edytuj] Walki w kampanii wrześniowej 1939
W kampanii wrześniowej w 1939 walczył w składzie 24 Dywizji Piechoty, która od 2 września 1939 wchodziła w skład Armii "Karpaty".
W dniu 5 września 1939 Pułk zajął pozycje obronne nad Dunajcem na południowy wschód od Zakliczyna, gdzie w dniu 6 września odpierał szereg ataków niemieckich. Następnie rozpoczął odwrót. W dniu 7 września został rozbity i rozproszony w rejonie Tuchowa. Dowódca pułku opuścił wtedy oddziały i udał się do dowództwa dywizji gdzie pozostał do końca wojny.
Pozostali po rozbiciu pułku żołnierze weszli w skład sformowanych batalionów zbiorczych dowodzonych przez mjr Józefa Böhma i mjr Brunona Rolkego, wchodzących w skład zbiorczego pułku ppłka Władysława Ziętkiewicza.
W dniu 10 września batalion mjr Rolkego poniósł ciężkie straty w walkach pod Birczą, a 14 września batalion mjr Böhma toczył ciężkie walki pod Boratyczami.
Od 15 września 1939 bataliony w składzie zbiorczego Pułku toczyły walki obronne pod Kertyną. W dniu 18 września w rejonie Rzęsnej Ruskiej podjęły nieudaną próbę przebicia się do oblężonego Lwowa. Następną próbę podjęto 19 września z kierunku Hołoska. Również ta próba zakończyła się niepowodzeniem. Były to ostatnie walki żołnierzy 38 Pułku Piechoty Strzelców Lwowskich.
[edytuj] Strzelcy lwowscy
Dowódcy pułku:
- kpt. Korwin Łodziński (1-5 XI 1918)
- mjr Michał Pomian-Cieński (6 XI 1918 – 1 VII 1919)
- płk Witold Rylski (10 VII – 1 X 1919)
- mjr Karol Baczyński (wz. 2-17 X 1920)
- płk Konstanty Oświęcimski (18 X – 9 XII 1919)
- płk Stanisław Palle (9 XII 1919 – V 1920)
- ppłk piech. Alojzy Łukawski (5 V 1920 – 19 IX 1924)
- ppłk piech. Romuald Kwiatkowski (p.o. 1924)
- płk piech. Stanisław Jaxa-Rożen (20 IX 1924 - 31 III 1925)
- płk piech. Romuald Kwiatkowski (1 IV 1925 - 6 IX 1926)
- płk piech. Wacław Kostek-Biernacki (7 IX 1926 - 25 VI 1931)
- płk piech. Tadeusz Majewski (26 IV 1931 - 8 V 1939)
- ppłk dypl. Franciszek Grabowski (9 V - 10 IX 1939)
- ppłk piech. Władysław Ziętkiewicz (11-20 IX 1939)
Oficerowie pułku:
- mjr SG Jan Duch (nadetatowy)
- kpt. piech. Kazimierz Rolewicz
- ppłk SG Tadeusz Różycki-Kołodziejczyk (nadetatowy)
- kpt. Tadeusz Bieńkowski
- ppor. Ludwik Bojczuk w latach 1924 – 1933
Obsada personalna we wrześniu 1939 r.
- dowódca pułku – ppłk dypl. Franciszek Grabowski
- dowódca I batalionu – mjr Józef Jazienicki
- dowódca II batalionu – mjr Brunon Rolke
- dowódca III batalionu – mjr Józef Böhm
Odznaczeni srebrnym krzyżem Orderu „Virtuti Militari” V klasy za wojnę 1918-1920
|
|
|
[edytuj] Symbole pułku
Sztandar
W uznaniu zasług w obronie Lwowa, jego społeczeństwo ufundowało sztandar, który wręczony został 2 lutego 1919 roku[5]. Aktu poświęcenia sztandaru dokonał arcybiskup lwowski Święty Józef Bilczewski.
Odznaka
4 lipca 1930 roku Minister Spraw Wojskowych, Marszałek Polski Józef Piłsudski zatwierdził wzór i regulamin odznaki pamiątkowej 38 pp[6]. Odznaka o wymiarach 41 × 34 mm ma kształt owalu. Środek odznaki stanowi tarcza romboidalna pokryta granatową emalią z żółtym obrzeżem, na której wpisano numer i inicjały 38 P.P S. LW. Tarcza zwieńczona jest dwoma herbami Lwowa i Przemyśla. Herby połączone są wieńcem z liści laurowych. Jednoczęściowa – oficerska, wykonana w srebrze, emaliowana. Na rewersie próba srebra, imiennik WB i nazwisko grawera W. BUSZEK[7].
Święto pułku
Święto pułkowe obchodzono 22 listopada.
[edytuj] Odtworzenie pułku w ramach AK
W ramach Armii Krajowej Pułk został odtworzony w Podokręgu Rzeszów i wchodził w skład 22 Dywizja Piechoty AK „Jarosławskiej”.
- Adiutant Kedywu Podokręg Rzeszów AK – Stanisław Dąbrowa-Kostka, 38 Pułk Piechoty i 39 Pułk Piechoty Inspektoratu Podkarpacie (Sanok -Jasło -Krosno OP-15 -Brzozów) AK w czasie Akcji Burza
- mjr Stefan Wincenty Rutkowski, Haszysz- dca Inspektoratu Podkarpacie (Sanok -Jasło – Krosno -Brzozów) AK w czasie Akcji Burza.
Przypisy
- ↑ 1,0 1,1 1,2 J. Kulczycki, Zarys historji wojennej 38-go Pułku Strzelców Lwowskich Warszawa, 1928 str. 7-11
- ↑ J. Kulczycki, Zarys historji wojennej 38-go Pułku Strzelców Lwowskich Warszawa, 1928 str. 22
- ↑ Rozkaz wykonawczy MSWojsk PS 10-50 z 1930
- ↑ Zdzisław. Jagiełło: Piechota Wojska Polskiego 1918-1939. Warszawa: Bellona, 2007, s. 64. ISBN 978-83-11-10206-4.
- ↑ Pułk nosił wtedy jeszcze nazwę: 1 Pułk Strzelców Lwowskich.
- ↑ Dziennik Rozkazów M.S.Wojsk. Nr 20 z 4.07.1930 r., poz. 245.
- ↑ Zdzisław Sawicki: Odznaki Wojska Polskiego 1918-1945. s. 76.
[edytuj] Bibliografia
- Kazimierz Satora: Opowieści wrześniowych sztandarów. Warszawa: Instytut Wydawniczy Pax, 1990. ISBN 83-211-1104-1.
- Lech Wyszczelski: Wojsko Polskie w latach 1918-1921. Warszawa: Wydawnictwo Neriton, 2006. ISBN 83-89729-56-3.
- "Almanach oficerski": praca zbiorowa, Wojskowy Instytut Naukowo-Wydawniczy, Warszawa 1923
- "Księga chwały piechoty": komitet redakcyjny pod przewodnictwem płk. dypl. Bolesława Prugara Ketlinga, Departament Piechoty MSWojsk, Warszawa 1937-1939. Reprint: Wydawnictwo Bellona Warszawa 1992
- Józef Kulczycki, "Zarys historji wojennej 38-go pułku Strzelców Lwowskich.", Wojskowe Biuro Historyczne, Warszawa 1928.
- Zdzisław Sawicki: Odznaki Wojska Polskiego 1918-1945: Katalog Zbioru Falerystycznego: Wojsko Polskie 1918-1939: Polskie Siy Zbrojne Na Zachodzie. Pantera Books. ISBN 83-204-3299-5.
|
|||||||||||||||||||||||
|
||||||||||||||||||||
