3 Korpus Kawalerii

Gaj Dimitriewicz Gaj

3 Korpus Kawalerii (skrótowa nazwa Kawkor - od Kawaleryjski Korpus, nazywany również Złotą Ordą Gaj-Chana) - związek taktyczny jazdy Armii Czerwonej, dowodzony przez Gaja Dimitriewicza Gaja podczas inwazji na Polskę w 1920.

Skład 1 lipca 1920

1 lipca 1920 r. w skład Korpusu wchodziły:

• 10 Dywizja Kawalerii (RFSRR) z Uralu - 3147 szabel, 27 ckm, 12 armat, dowódca N.D. Tomin
• 15 Dywizja Kawalerii (RFSRR) z Kubania - 995 szabel, 19 ckm, 8 armat, dowódca W.I. Matuzenko
• 164 Brygada Strzelców (RFSRR) - 700 bagnetów, 32 ckm, 8 armat

Historia

4 lipca Korpus otrzymał zadanie przerwać linie polskie w rejonie jeziora Jelnia, i zasiać panikę na tyłach. Zaatakował 10 DP z 1 Armii, która odparła jego atak i zmusiła do odwrotu na połnoc. Tam napotkał 8 DP, którą ominął. Następnie zawrócił na południe. 9 lipca zdobył Święciany, i znalazł się 70 km od Wilna. Do miasta wysłano szpiega, który zorientował się, że broni go nieliczna załoga polska (około 2 tysięcy żołnierzy). 13 lipca zaatakowano Wilno, które zostało zdobyte 14 lipca 1920.

19 lipca 15 dywizja zaatakowała samotnie Grodno, 10 dywizja w tym czasie była zatrzymana w Skidlu. 22 lipca Sowieci wycofali się z miasta, zamknęli jego okrążenie. 29 lipca Kawkor zaatakował Łomżę, a 1 sierpnia napotkał polskie przeciwuderzenie w Białej Podlaskiej. 4 sierpnia zdobył Ostrołękę, następnie Przasnysz, Bieżuń i Sierpc. W drugim tygodniu sierpnia Kawkor dotarł do Wisły. 10 DK dotarła do Bobrownik, gdzie z ruin zamku prowadziła ostrzał lewego brzegu Wisły. W celu przerwania linii kolejowej Warszawa-Gdańsk Gaj podjął próbę zdobycia Włocławka. Swoją kwaterę zlokalizował w trójkącie wyznaczonym przez wsie Działy-Witoszyn-Rachcin. Pomimo przerwania polskiej obrony miasto pozostało niezdobyte, ponieważ obrońcy spalili most. 19 sierpnia Rosjan nie było już na "przedmościu".

21 sierpnia w nocy przebił się koło Żuromina przez linie polskie, znalazł się powtórnie w okrążeniu, kolejnej nocy (22) powtórnie przebił się przez Konopniki. 23 sierpnia przebił się w Grabowie przez polską dywizję ochotniczą, następnie przez brygadę syberyjską. 24 sierpnia Kawkor dogonił sowiecką 53 dywizję, zablokowaną przez dwie polskie dywizje. Próbował jej bronić, tocząc dwudniową bitwę, został jednak zmuszony do przekroczenia granicy niemieckiej, gdzie został rozbrojony, a żołnierze internowani w obozie w Altdamm.

Zbrodnie

Oddziały 3 Korpusu zamordowały ponad 1000 polskich jeńców w:

• Lemanie
• Chorzelach,
• Cichoszkach,
• pod Mławą.

Bibliografia

• Grzegorz Łukomski, Bogusław Polak, Mieczysław Wrzosek, Wojna polsko-bolszewicka 1919-1920, Koszalin 1990
• Norman Davies - "Orzeł biały, czerwona gwiazda", Kraków 1998, ISBN 83-7006-741-7

Zobacz też

• Jeńcy polscy w niewoli sowieckiej (1919-1922)