3 Pułk Ułanów Śląskich

3 Pułk Ułanów Śląskich
Znak pancerny i proporczyk
Historia
Państwo	II Rzeczpospolita
Sformowanie	1917
Rozformowanie	1947
Nazwa wyróżniająca	Dzieci Warszawy Ułanów Śląskich
Tradycje
Święto	14 czerwca
Nadanie sztandaru	16 października
Dowódcy
Pierwszy	płk Zygmunt Łempicki
Ostatni	ppłk/płk Jerzy Anders
Działania zbrojne
I wojna światowa, wojna polsko-bolszewicka, II wojna światowa (kampania wrześniowa)
Organizacja
Dyslokacja	Tarnowskie Góry
Rodzaj wojsk	kawaleria
Rodzaj sił zbrojnych	Wojska lądowe

Kawalerzyści w barwach 3 Pułku Ułanów Śląskich

Atak 3 puł pod Słuckiem 10 sierpnia 1919

29 lipca - 3 sierpnia 1920

Pułk walczył w składzie Krakowskiej Brygady Kawalerii

Oznaka 14 Brygady Pancernej

3 Pułk Ułanów Śląskich (3 puł) – pułk kawalerii Wojska Polskiego II RP i broni pancernej PSZ na Zachodzie.

Pułk nawiązywał do tradycji 3 Pułku Ułanów Księstwa Warszawskiego i 3 Pułku Ułanów Królestwa Kongresowego.

3 Pułk Ułanów I Korpusu Polskiego 1917-1918

3 Pułk Ułanów powstał w listopadzie i grudniu 1917 roku w składzie I Korpusu Polskiego. Następnie współdziałał z 1 Dywizją Strzelców Polskich. 3 lipca 1918 roku został rozformowany.

W skład 3 Pułku Ułanów weszły następujące pododdziały jazdy:

• szwadron rotmistrza Cypriana Bystrama wydzielony ze składu Samodzielnej Brygady Gwardii, jako 1 szwadron,
• oddział podrotmistrza Jana Reliszko z 13 Dywizji Kawalerii (rosyjskiej), jako 2 szwadron,
• oddziały z 5 i 14 Dywizji Kawalerii (rosyjskiej), jako 3 szwadron rotmistrza Mikołaja Koiszewskiego,
• oddział rotmistrza Konstantego Plisowskiego, jako 4 szwadron,
• szwadron rotmistrza Władysława Dąbrowskiego z Zapasowego Pułku w Syzraniu, jako 5 szwadron rotmistrza Zygmunta Broniewskiego,(14.02.1918 do 24.06.1918; 5 szwadronem dowodził rotmistrz Władysław Dąbrowski)
• oddziały rotmistrza Stefana Strzemieńskiego, jako 6 szwadron,
• szwadron z dywizjonu pułkownika Wysockiego, jako 7 szwadron rezerwowy.

Pułk 3 Ułanów Dzieci Warszawy 1918-1921

13 października 1918 roku w Warszawie płk Stefan Strzemieński przystąpił do organizacji pułku ułanów. Odtworzony został już w listopadzie 1918 w Warszawie a jeden z jego szwadronów sformowano w Zagłębiu Dąbrowskim. Poszczególne jego szwadrony brały udział w rozbrajaniu Niemców w Warszawie, Sosnowcu i Dąbrowie Górniczej.

W styczniu 1919 dwa szwadrony pułku skierowane zostały na front do Małopolski Wschodniej, gdzie prowadził walki z wojskami ukraińskimi. Następnie od kwietnia 1919 już całością sił wziął udział w zagonie na Łuniniec i w walkach o Mińsk. W działaniach na Białorusi pułk uczestniczył do maja 1920.

Następnie w składzie 3 Armii dowodzonej przez gen. Edwarda Rydza-Śmigłego wziął udział w wyprawie kijowskiej przeciwko oddziałom bolszewickim. Początkowo stanowiąc jej straż przednią a od momentu rozpoczęcia odwrotu przez 3 Armię straż tylną. Stoczył krwawe walki m.in. pod Nową Heblą, Kniahininem.

Następnie wziął udział w polskiej kontrofensywie w składzie IV Brygady Jazdy staczając w dniach 15-16 sierpnia 1920 ciężką walkę pod Cycowem. Po bitwie wziął udział w pościgu za wojskami przeciwnika na kierunku Biała Podlaska – Białystok – Augustów. W rejonie Augustowa doszło do walk z wojskami litewskimi.

Pułk wziął tam udział w bitwie nad Niemnem, a po zawarciu rozejmu pozostał na linii demarkacyjnej do połowy 1921.

W czerwcu 1922 pułku uczestniczy w przejmowaniu części Górnego Śląska przyznanego po plebiscycie.

16 października 1921 pułk otrzymał sztandar oraz miano "Dzieci Warszawy". Nazwa ta, przyznana przez Radę Narodową Miasta Stołecznego Warszawy, nie została oficjalnie uznana przez Ministerstwo Spraw Wojskowych.

Pułk w okresie pokoju

W 1922 roku pułk skierowany został do swego pokojowego garnizonu Tarnowskie Góry, w którym stacjonował do 1939 roku. W 1924 roku szwadron zapasowy pułku został dyslokowany z Warszawy do Bochni, a w 1926 roku 3 szwadron do Pszczyny.

W 1938 roku na wniosek Sejmu Śląskiego pułk otrzymał nazwę wyróżniającą "Ułanów Śląskich".

Udział w kampanii wrześniowej 1939

Pułk wziął udział w kampanii wrześniowej w składzie Krakowskiej Brygady Kawalerii (Armia "Kraków").

1 września 1939 roku pułk wzmocniony 3 batalionem Obrony Narodowej "Tarnowskie Góry" zajmował pozycje osłonowe na północ od Tarnowskich Gór na linii Kalety – Koszęcin. W dniach 1-2 września prowadził ciężkie walki z oddziałami niemieckiej 2 Dywizji Lekkiej. 3 września, w związku z ogólnym położeniem całej Armii "Kraków", rozpoczął odwrót w kierunku Pińczowa. 6 września pułk zajął pozycję obronne między Pińczowem, a Buskiem, a następnego dnia w rejonie miejscowości Chotel Czerwony osłaniał kierunek Wiślicy. 8 września przekroczył Wisłę i podjął marsz w kierunku Baranowa, gdzie zajmuję pozycję broniąc przeprawy na Wiśle. Następnie wszedł w skład Grupy Operacyjnej gen. Sadowskiego i 12 września ubezpieczał ją w rejonie Tarnobrzegu. 16 września pułk wziął udział w walkach o Tarnogród i nad rzeką Tanwią, a także w próbie opanowania Tarnawatki. 19 września pułk został rozbity w rejonie miejscowości Rogoźno, a jego dowódca został ranny. 20 września resztki pułku wraz z całą Krakowską Brygadą Kawalerii skapitulowały w lesie koło miejscowości Ulowo.

3 Pułk Ułanów Śląskich Armii Krajowej

Pułk odtworzony został w 1944 roku, w konspiracji, w ramach Armii Krajowej, w rejonie Miechowa i Częstochowy, jako dywizjon w składzie 106 Dywizji Piechoty AK Ziemi Miechowskiej. Rozwiązanie pułku nastąpiło w dniu 19 stycznia 1945 w związku z rozkazem o rozwiązaniu Armii Krajowej. Nie są znane działania bojowe jednostki.

• Dywizjon 3 Pułku Ułanów Śląskich kryp. "Kwiaciarnia"
• 1 szwadron kryp. "Tulipan"
• 2 szwadron kryp. "Malwa"
• 3 szwadron kryp. "Petunia"

3 Pułk Ułanów Śląskich PSZ na Zachodzie

Kolejne odtworzenie 3 Pułku Ułanów Śląskich miało miejsce 21 sierpnia 1944 roku w miejscowości San Basilio we Włoszech. Był to już pułk pancerny wchodzący w skład 14 Samodzielnej Wielkopolskiej Brygady Pancernej. Powstawał głównie z rozwinięcia skadrowanego pułku rozpoznawczego 7 Dywizji Piechoty, jednostki zapasowej Bazy 2 Korpusu. Nie brał udziału w działaniach bojowych. Ostatnie święto pułkowe w mundurach, ale już przy znacznie uszczuplonych stanach, obchodzono jeszcze 14 czerwca 1947 roku. W tym samym roku pułk został rozwiązany na terenie Wielkiej Brytanii.

Śląscy ułani

Dowódcy pułku:

• płk Zygmunt Łempicki (14 XI 1917 - 12 II 1918)
• rtm./płk Stefan Strzemieński (12 II - 3 VII 1918 i 13 X 1918 - 16 VII 1920)
• mjr/płk Cyprian Bystram (17 VII 1920 - 1928)
• mjr Czesław Koziorowski (p.o. VIII - X 1920)
• ppłk/płk Kazimierz Żelisławski (I 1928 - III 1937)
• ppłk/płk Czesław Chmielewski (III 1937 - IX 1939)
• ppłk/płk Eugeniusz Święcicki (1944-1945)
• ppłk/płk Jerzy Anders (1945-1947)
• por./mjr AK K. Skierczyński ps. "Kruk" (1943-1945)

Oficerowie:

• ppłk kaw. Karol Krzysztof Bokalski
• płk kaw. Ignacy Marian Kowalczewski
• ppłk dypl. Tadeusz Kobylański
• płk kaw. Józef Świerczyński
• ppłk kaw. Józef Taube
• płk kaw. Adam Bogoria-Zakrzewski

Odznaczeni srebrnym krzyżem Orderu „Virtuti Militari” V klasy za wojnę 1918-1920

st. uł. Aleksander Andrzejczak plut. Franciszek Barczyk rtm. Mieczysław Borkowski rtm. Zygmunt Broniewski ppłk Cyprian Bystram uł. Kazimierz Chłystek st. uł. Władysław Chodyko st. uł. Wojciech Czarkowski kpr. Stanisław Czarnecki st. uł. Bohdan Czerepowicki ppor. Bohdan Dobrzyński st. uł. Jan Drjański pchor. Edward Drozdowski plut. Feliks Dutkiewicz plut. Bronisław Dzikowski uł. Ludwik Ejer rtm. Tadeusz Falewicz kpr. Franciszek Gall plut. Ignacy Gargul kpr. Kazimierz Gauthier por. Stefan Gedroyć-Matuszewicz uł. Antoni Giwojno uł. Józef Gołębiowski uł. Witold Gorayski uł. Józef Gosławski wchm. Jan Górski plut. Edward Grabowski ppor. Stanisław Horwatt plut. Jerzy Houwałt kpr. Mieczysław Hurczyn uł. Jan Kamler

st. uł. Zbigniew Karłowski rtm. Tadeusz Kobylański kpr. Bolesław Kaczorowski plut. Alfons Kondracki rtm. Ignacy Kowalczewski plut. Ignacy Kowalski mjr Czesław Koziorowski uł. Marian Krawczyk rtm. Tadeusz Krupski rtm. Stanisław Kruszewski uł. Roman Kucharski rtm. Ludwik Kuczyński plut. Zygmunt Kupiś plut. Jerzy Kuściński plut. Stefan Łabęcki gen. Zygmunt Łępicki rtm. Michał Masłowski kpr. Karol Miller ppor. Zygmunt Minter wchm. Jan Myszkowski uł. Henryk Nakoniecznikoff st. uł. Jan Narkiewicz kpr. Władysław Nowak plut. Zygmunt Olszewski st. uł. Stanisław Osuch kpr. Józef Paduch st. uł. Aleksander Pankowski kpr. Andrzej Pawlak st. uł. Aleksander Pawlicki plut. Edward Pątkowski

st. uł. Włodzimierz Podwysocki pchor. Jerzy Popławski mjr Witosław Porczyński plut. Bohdan Przyłuski rtm. Stanisław Radziwiłł plut. Władysław Rembek kpr. Mieczysław Rycharski kpr. Narcyz Rychłowski uł. Maksym Rzeczkowski wchm. Adam Siciński mjr Marian Słoniński pchor. Edward Śniegocki płk Stefan Strzemieński uł. Marian Świętochowski uł. Józef Świrko wchm. Józef Szczawiński kpr. Stanisław Szcześniak por. Stanisław Szczucki uł. Czesław Trojan uł. Józef Tyczyński st. uł. Ryszard Wasilewski uł. Tadeusz Więckowski rtm. Zbigniew Wielowieyski pchor. Józef Wścisłowicz plut. Jan Zapolski plut. Ryszard Zacharewicz por. Tomasz Zawadzki por. Aleksander Zawisza uł. Franciszek Żmijewski kpr. Franciszek Żyjewski

Struktura pułku i obsada personalna w 1945

Odznaka brygady

• dowódca pułku - ppłk Jerzy Anders

sztab

• zastępca - mjr Jan Zapolski
• adiutant - por. Stanisław Drelinkiewicz
• kwatermistrz - por. Kazimierz Żehaluk
• oficer łączności - ppor. Józef Bienkiewicz
• kapelan - ks. Roman Duda
• lekarz pułku - ppor. lek. Jerzy Nowakowski

pododdziały:

• dowódca szwadronu dowodzenia - rtm. Kazimierz Czekalski
• dowódca 1 szwadronu - por. Ryszard Cieśliński
• dowódca 2 szwadronu - por. Władysław Kaniak
• dowódca 3 szwadronu - rtm. Kazimierz Chomiński
• dowódca szwadronu rozpoznawczego - por. Janusz Kisielewski

Symbole pułkowe

Sztandar
Pułk posiadał dwa sztandary. Pierwszy został ofiarowany przez Polonię amerykańską i znajduje się w Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie. Drugi sztandar, ufundowany przez mieszkańców Warszawy, został wręczony 16 października 1921 roku przez Józefa Piłsudskiego. Losy tego sztandaru, który uczestniczył w walkach pułku w 1939 roku nie są znane.

Odznaka pamiątkowa pułku

Odznaka
30 stycznia 1923 roku Minister Spraw Wojskowych, gen. dyw. Kazimierz Sosnkowski zezwolił na noszenie na mundurze zatwierdzonej przez niego odznaki pamiątkowej 3 puł . Odznaka o wymiarach 33x30 mm ma kształt regularnego prostokąta z nałożonym wieńcem dębowym. Pośrodku na listewce ażurowa litera U i cyfra pułkowa 3. W narożnikach prostokąta wpisano daty 1897 1831 1917 1918. Wieloczęściowa - ażurowa, wykonana w tombaku srebrzonym. Projekt: Cyprian Bystram. Wykonanie: Mojżesz Nelken i Rubin Krajkemann - Warszawa

Święto pułkowe
Datę święta pułkowego zmieniano trzykrotnie. Po raz ostatni w 1938 roku.

• 16 października w rocznicę wręczenia sztandaru i nadania nieoficjalnej nazwy wyróżniającej w 1921 (w tym dniu święto obchodzono w latach 1922-1927)
• 23 września w rocznicę zdobycia mostu na Niemnie pod Druskiennikami w 1920 roku (w tym dniu święto obchodzono w latach 1928-1937)
• 14 czerwca w rocznicę nocnego wypadu i zdobycia miasteczka Łokiszyn vel Łohiszyn w 1919 roku.

Barwy
Proporczyk żółto-biały,

otok żółty

Spodnie długie ciemnogranatowe, lampasy żółte, wypustka żołta

Żurawiejka

Za pogrzebem szarżą leci To ułanów jest pułk trzeci. Śpi spokojnie każda mama, gdy ma syna u Bystrama

Z adiutantów i malarzy, Trzeci pułk karawaniarzy. Dupa w siodle, czoło w chmurach, To jest pułk w Tarnowskich Górach.

W kwietniu 2007 roku Publiczne Gimnazjum Nr 4 w Tarnowskich Górach otrzymało imię 3 Pułku Ułanów Śląskich.

Bibliografia

• Jan Przemsza-Zieliński Księga wrześniowej chwały pułków śląskich tom I, Krajowa Agencja Wydawnicza, Katowice 1989, wyd. I, ISBN 83-03-02883-9, ss. 13-82,
• Henryk Smaczny Księga Kawalerii Polskiej 1914 - 1947 Rodowody - Barwa - Broń wyd. TESCO Warszawa 1989 ISBN 83-00-02555-3
• Cezary Leżański Zostały tylko ślady podków... wyd. Książka i Wiedza Warszawa 1984 ISBN 83-05-11122-9
• rtm. Bohdan Dobrzyński 3 Pułk Ułanów Śląskich (z cyklu Zarys historii wojennej pułków polskich 1918-1920) wyd. Warszawa 1929,
• Kazimierz Satora Opowieści wrześniowych sztandarów Instytut Wydawniczy PAX, Warszawa 1990, wyd. I, ISBN 83-211-1104-1, s. 188-190,
• Zdzisław Sawicki: Odznaki Wojska Polskiego 1918-1945: Katalog Zbioru Falerystycznego: Wojsko Polskie 1918-1939: Polskie Siy Zbrojne Na Zachodzie. Pantera Books. ISBN 83-204-3299-5.