4 Armia (ZSRR)
| 4 Armia 4-я армия |
|
| Historia | |
| Państwo |  ZSRR |
| Sformowanie | sierpień 1939 |
| Rozformowanie | 1991–1992 |
| Dowódcy | |
| Pierwszy | A.A. Chorobkow |
| Działania zbrojne | |
| II wojna światowa zimna wojna |
|
| Organizacja | |
| Dyslokacja | Iran (1945) Azerbejdżańska SRR (po wojnie) |
| Podporządkowanie | Białoruski Specjalny Okręg Wojskowy, Front Zachodni, Front Wołchowski, Front Zakaukaski, Zakaukaski Okręg Wojskowy (lata 50. – 90.) |
| Rodzaj wojsk | piechota, kawaleria, wojska pancerne |
| Rodzaj sił zbrojnych | wojska lądowe |
| Skład | dwa lub więciej korpusów strzeleckich |
4 Armia – radziecka armia polowa podczas II wojny światowej, która prowadziła swoje działania wpierw na froncie wschodnim w czasie II wojny światowej, a potem na Kaukazie podczas zimnej wojny. Została rozwiązana po upadku Związku Radzieckiego.
Spis treści |
[edytuj] II wojna światowa
4 Armia została stworzona w sierpniu 1939 roku w Białoruskim Specjalnym Okręgu Wojskowym z Bobrujskiej Grupy Armijnej jako samodzielna armia[1]. We wrześniu 1939 roku 4 Armia wzięła udział w inwazji Związku Radzieckiego na Polskę i była dowodzona przez przyszłego marsz. ZSRR Wasilija I. Czujkowa, słynnego obrońcę Stalingradu. Niektóre jednostki 4 Armii, prawdopodobnie 4 Batalion i 29. Lekka Brygada Pancerna, brały udział w niemiecko-rosyjskiej paradzie wojskowej w Brześciu 22 września 1939 roku.
Kiedy Niemcy zaatakowały Związek Radziecki 22 czerwca 1941 roku armia ta była częścią Frontu Zachodniego i posiadała w swoim składzie 28 Korpus Strzelecki (6 i 42 Dywizja Strzelecka), 14 Korpus Zmechanizowany, 49 i 75 Dywizję Strzelecką[2] oraz 62 Rejon Umocniony. Gen. płk Pawłow, dowódca Frontu Zachodniego, postanowił wcześniej przenieść niektóre oddziały 4 Armii (było to początkiem 1941 roku) i tym samym 12 Dywizja Strzelecka została przesunięta do Brześcia, a kwatera główna 14 Korpusu Zmechanizowanego została przesunięta do Kobrynia, co według słów Ericksona pozbawiło 4 Armię zarówno sił rezerwowych jak i sił drugiego rzutu[3]. Naprzeciw 4 Armii za rzeką Bug stała 4 Armia niemiecka, składająca się z dwunastu dywizji piechoty, jednej dywizji kawalerii i 2 Grupy Pancernej. Niektóre jednostki 4 Armii stały w obliczu poważnych trudności. Kiedy gen. mjr A.A. Chorobkow, dowódca armii, spotkał się ze swoimi oficerami 10 czerwca, to wówczas dowódca 14 Korpusu Zmechanizowanego gen. mjr S.I. Oborin, podkreślał z naciskiem, że ponad połowa jego żołnierzy to nie przeszkoleni rekruci, że wojska artyleryjskie otrzymały armaty do których nie było amunicji i że ilość ciężarówek pozwalała im czynić korpus mobilny w zaledwie 25%, reszta musiała maszerować[4].
W przeddzień ataku 4 Armia, tak i jak wiele innych sowieckich formacji, stała się ofiarą niemieckiego sabotażu łącznościowego. Poszczególne jednostki straciły ze sobą połączenie telefoniczne, odcięto zasilanie, a sama twierdza Brześć utraciła swoje magazyny wody pitnej. Od godz. 5:00 rano 22 czerwca toczyły się wokół twierdzy we Brześciu zacięte walki, choć siedem batalionów wokół fortecy z 28 Korpusu Strzeleckiego cierpiało na braki w ludziach, dezorganizację i nieefektywność. Pomimo tych mankamentów ostateczne zdobycie twierdzy przez Niemców zajęło trochę czasu w związku z zawziętym oporem radzieckim. O 16:00 22 czerwca sztab 4 Armii był z powrotem w Zaprudzie, a Sztab Generalny frontu rozkazał 14 Korpusowi Zmechanizowanemu rozpocząć atak w celu wycofania się z Brześcia i dotarcia do linii frontu. Jednak sztab armii przeczuwał, że plan nie ma szans powodzenia i tak się zresztą stało. Kiedy następnego dnia rozpoczęto działania zaczepne, powiodły się one tylko w bardzo niewielkim stopniu[5]. W związku z tym trzy dni później dowódca Frontu Zachodniego rozkazał całkowity odwrót w celu uniknięcia okrążenia. 4 Armia została wycofana na linię od Bytina do Pińska. Tego samego dnia nadeszły kolejne instrukcje od gen. Pawłowa. Aby móc osłonić koncentrację armii rezerwowych przy rzece Dniepr 4 Armia miała utrzymać swoje pozycje przy rzece Szczara, rejon umocniony Słuck oraz linię rzeki Słucz. Niestety rejon umocniony Słuck, tak jak zostało to przypomniane Chorobkowi, dużo wcześniej otrzymał instrukcje o przeniesieniu arsenałów uzbrojenia do fortecy w Brześciu (która się wciąż broniła). Tym samym zaplanowana obrona rejonu umocnionego Słuck nie mogła się powieść i Słuck padł już 27 czerwca[6]. Następnie 4 Armia wzięła udział w obronie rejonu wokół Bobrujska.
Pod koniec lipca 1941 roku rozpoczął się proces rozpadu 4 Armii. Członkowie sztabu zostali przydzieleni do Sztabu Generalnego Frontu Centralnego, a jednostki wojskowe zostały przydzielone do innych armii.
Pod koniec września 1941 roku 4 Armia została sformowana ponownie utrzymując status samodzielnej jednostki aż do grudnia i będąc przez ten czas w rezerwie Stawki. Sztaby polowe 52 i 54 Armii użyto do uzupełnienia dowództwa armii. Nowa formacja była złożona z 285, 292 i 311 Dywizji Strzeleckiej, 27 Dywizji Kawalerii, brygady pancernej, 2 Rezerwowej Grupy Lotniczej i innych jednostek artyleryjskich oraz wsparcia.
4 Armia brała udział w obronie i kontrataku na Tychwin, co trwało od października do grudnia 1941 roku. 17 grudnia 1941 4 Armia została przyłączona do Frontu Wołchowskiego. Od stycznia 1942 do listopada 1943 roku 4 Armia walczyła na froncie wołchowskim i leningradzkim wykonując także działania na tyłach frontu. W odróżnieniu od innych części frontu wschodniego Armia Czerwona nie wykazywała się dużymi zdobyczami na północy do 1943 roku.
4 Armia została rozwiązana ponownie w listopadzie 1943 roku i jeszcze raz odnowiona w styczniu 1944 jako część Frontu Zakauskiego. Sztab 4 Armii był złożony ze sztabu 34 Armii. 4 Armia stacjonowała w Iranie aż do sierpnia 1945 roku, co było zgodne z traktatem radziecko-iranskim z 1921 roku.
W lutym 1944 roku 4 Armia posiadała w swoim składzie następujące jednostki[7]: kwatera główna, 58 Korpus Strzelecki (68 Górska Dywizja Strzelecka, 75 Dywizja Strzelecka, 89 Brygada Strzelecka i 90 Brygada Strzelecka). Kwatera główna, 15 Korpus Kawalerii (1, 23 i 39 Dywizja Kawalerii, 1595 Pułk Artylerii Przeciwpancernej, 15 Samodzielny Batalion Artylerii Przeciwpancernej i 17 Batalion Moździerzy), 28 Bateria Artylerii Przeciwlotniczej, 492 Pułk Lotnictwa Szturmowego i 167 Pułk Lotnictwa Myśliwskiego.
[edytuj] Dowódcy armii podczas II wojny światowej
- A.A. Chorobkow (pierwsze formowanie)
- L.M. Sandałow (drugie formowanie)
- W.F. Jakowlew (drugie formowanie)
- Kirył Mierieckow (drugie formowanie)
- P.A. Iwanow (drugie formowanie)
- P.I. Liapin (drugie formowanie)
- N.I. Gusew (drugie formowanie)
- I.G. Sowietnikow (drugie formowanie)
[edytuj] Służba po wojnie
W latach powojennych 4 Armia stacjonowała na terenie Azerbejdżańskiej SRR w ramach Zakauskiego Okręgu Wojskowego. Sytuacja ta utrzymywała się aż do upadku Związku Radzieckiego. 4 Armia miała swój sztab generalny w Baku, po tym jak została przeniesiona z Iranu w 1946 roku, i tym samym Okręg Wojskowy Baku został wówczas rozwiązany. Większość z dywizji wypisanych poniżej stała się częścią sił wojskowych armii w rejonie Baku pod koniec lat 40. Z dywizji wojskowych czasu II wojny światowej pod koniec lat. 80 pozostała tylko jedna, a mianowicie 60. Zmotoryzowana Dywizja Strzelecka (wpierw 296, później 6 Dywizja Strzelecka im marsz. ZSRR Tołbuchina).
[edytuj] Skład w 1988 roku
Pod koniec lat 80. 4 Armia miała w swoim składzie następujące jednostki: 23 Zmotoryzowana Dywizja Strzelecka (stacjonowała w Gandży[a], oryginalnie składała się z 14 i 16 Dywizji Kawalerii Gwardii oraz 7 Korpusu Kawalerii Gwardii), 60 Zmotoryzowana Dywizja Strzelecka (stacjonowała Lenkoranie), 216 Zmotoryzowana Dywizja Strzelecka (stacjonowała w Saatlı, rozformowana w połowie lat 80.), 295 Zmotoryzowana Dywizja Strzelecka (stacjonowała w Baku, wpierw 295, później 49 Dywizja Strzelecka, składała się z 298 Pułku Pancernego (Gużdek), 139 Zmotoryzowanego Pułku Strzeleckiego (Kusar) i 135.(z transporterami opancerzonymi BTR) oraz 140 Zmotoryzowanego Pułku Strzeleckiego (z bojowymi wozami piechoty BMP)). W skład armii wchodziły także inne mniejsze jednostki[8]: 136 Brygada Rakietowa (stacjonowała w Baku), pewna ilość jednostek artyleryjskich w Kizyle Agadżu, osobne pułki artylerii (215 [45 Brygada] Gwardii Czerwonego Sztandaru), 941 jednostka (z 36 BM-21 Grad), 714 Oddzielna Dywizja Rozpoznawcza Artylerii oraz dwie jednostki lotnicze: 121 Oddzielny Złożony Dywizjon Lotniczy (5 Mi-8 i 1 Mi-6, dywizjon stacjonował w Kizyle Agadżu) oraz 381 Oddzielna Eskadra Helikopterów (13 Mi-24 i 4 Mi-8, eskadra stacjonowała w Nachiczewanie).
Uwagi
- ↑ Według Feskowa stacjonowała ona w Szamchorze (obecnie Rejon Şəmkir).
Przypisy
- ↑ BOWO (00 СВЭ, Ô.8, ß.468.)(00 СВЭ, т.8, с.468.) 00; Zachodni Specjalny Okręg Wojskowy, A.G. Lenskij, Сухопутные силы РККА в предвоенные годы. Справочник. — Санкт-Петербург Б&К, 2000.
- ↑ Leo Niehorster, rozkład sił 4. Armii w dniu 22 czerwca 1941 roku (ang.)
- ↑ John Erickson: Road to Stalingrad. Cassel Military Paperbacks edition, 2003, s. 86–7.
- ↑ Erickson, 2003, str. 90–1.
- ↑ Erickson, 2003, str. 130–1, 133.
- ↑ Erickson, 2003, str. 150–2, 155.
- ↑ Skład bojowy Armii Czerwonej (BSSA), 1 lutego 1944 roku, Axis History Forum.
- ↑ Feskow i inni, 2004, str. 63.
[edytuj] Bibliografia
- W.I. Feskow, K.A. Kałasznikow, W.I. Golikow: The Soviet Army in the Years of the 'Cold War' (1945-1991). Tomsk: Tomsk University Press, 2004. ISBN 5-7511-1819-7.
