68 Pułk Piechoty (II RP)
| 68 Pułk Piechoty | |
| Historia | |
| Państwo |  II Rzeczpospolita |
| Sformowanie | 1919 |
| Rozformowanie | 1939 |
| Tradycje | |
| Święto | 16 sierpnia |
| Nadanie sztandaru | 1919; 1928 |
| Rodowód | 1 Pułk Rezerwowy Strzelców Wielkopolskich 10 Pułk Strzelców Wielkopolskich |
| Tradycje jednostki kontynuuje lub kontynuowały | 17 Brygada Zmechanizowana |
| Dowódcy | |
| Ostatni | płk dypl. Adolf Tytus Nykulak |
| Działania zbrojne | |
| I wojna światowa, wojna polsko-bolszewicka, kampania wrześniowa | |
| Organizacja | |
| Dyslokacja | Krotoszyn; Września[1] |
| Podporządkowanie | 17 Wielkopolska Dywizja Piechoty |
| Rodzaj wojsk | piechota |
68 Pułk Piechoty (68 pp) – oddział piechoty Armii Wielkopolskiej i Wojska Polskiego II RP.
Spis treści |
[edytuj] Organizacja pułku i działania wojenne w latach 1919-1920
21 stycznia 1919 w Poznaniu, w koszarach na Jeżycach rozpoczęto formowanie 1 Pułku Rezerwowego Strzelców Wielkopolskich. Pod tą nazwą brał udział w walkach powstańczych w ramach 3 Dywizji Strzelców Wielkopolskich.
9 marca 1919 z Poznania do Sądowej Wiszni wyjechała kompania chotnicza pod dowództwem ppor. Ciaciucha. Kompania wzięła udział w wojnie z Ukraińcami. 6 sierpnia 1919 powróciła do Wielkopolski i wcielona została do 9 Pułku Strzelców Wielkopolskich.
15 marca 1919 jednostka przemianowana została na 10 Pułk Strzelców Wielkopolskich. 5 maja 1919 wymaszerował na front wielkopolski. 22 czerwca 1919 pułk wyjechał koleją z Szubina do Bóbrki w Małopolsce Wschodniej. W nocy z 27 na 28 czerwca pułk rozpoczął natarcie na Brzeżany, które zajął 29 czerwca. 17 lipca oddział zajął Husiatyn i przedmoście na wschodnim brzegu Zbrucza. 19 września 1919 jednostka powróciła do Krotoszyna.
1 lutego 1920 jednostka otrzymała nazwę – 68 Pułk Piechoty. Jednocześnie 3 Dywizja Strzelców Wielkopolskich przemianowana została na 17 Wielkopolską Dywizji Piechoty. W składzie tej dywizji pułk pozostawał do 1939. Następnego dnia pułk wyjechał do Mołodeczna, na front litewsko-białoruski by wziąć udział w wojnie z bolszewikami.
16 sierpnia, na początku bitwy warszawskiej, pułk w ciężkich walkach zdobył Nasielsk. Dzień ten w późniejszych latach był dniem święta pułkowego. 18 grudnia 1920 pułk powrócił do Wielkopolski.
Za zasługi w walkach z lat 1919-1921 oficerom i żołnierzom pułku przyznano 17 krzyży Orderu Virtuti Militari i 99 Krzyży Walecznych.
[edytuj] Okres międzywojenny
7 września 1922 roku dowódca OK VII, gen. Kazimierz Raszewski pożegnał pułk, który opuścił Poznań i udał się do garnizonu we Wrześni [3] (dwa bataliony, trzeci stacjonował od 1933 w Jarocinie). W październiku tego roku w jednostce przeprowadzona została częściowa demobilizacja.
W maju 1926 roku podczas zamachu stanu pułk opowiedział się po stronie rządowej i wziął udział w walkach.
Po wprowadzeniu w 1930 nowej organizacji piechoty na stopie pokojowej[4], pułk szkolił rekrutów dla potrzeb batalionu Korpusu Ochrony Pogranicza[5]. W pułku zorganizowano też specjalną kompanię dla opóźnionych, która szkoliła rekrutów dla potrzeb całego DOK. Żołnierze ci wcześniej z różnych przyczyn opóźnili swoje stawiennictwo w macierzystej jednostce.
W sierpniu 1939 pułk uczestniczył w manewrach 17 DP w rejonie Iwno-Kostrzyn. W nocy z 22 na 23 sierpnia wszystkie oddziały odwołano do garnizonów, a 24 sierpnia o godz. 4 do dywizji przyszedł rozkaz o rozpoczęciu mobilizacji.
[edytuj] Kampania wrześniowa 1939
Początkowo 68 pułk piechoty (bez II batalionu) wraz z II dywizjonem 17 Pułku Artylerii Lekkiej obsadził linię rzeczki Wrześnicy w rejonie Wrześni. Jednak już 1 września 1939 odszedł do miejscowości Staw-Wólka.
- 2 i 3 września pułk przemieszcza się na linii Strzałkowo-Słupca-Ląd-Zagórów-Trabczyn i ostatecznie staje w lesie na zachód od Szetlewa
- 4 i 5 września pułk zatrzymał się w miejscowości Dąbrowice-Częściowe. Jego batalion marszowy został zbombardowany we wsi Wilczna przez lotnictwo niemieckie. Poległo 26 żołnierzy. Następnie pułk odszedł nocnymi marszami w kierunku operacyjnym na Łęczycę.
- W nocy z 8 na 9 września oddziały pułku doszły bez większych strat w rejon zgrupowania. Po południu pułk wszedł do walki wraz z innymi jednostkami Armii "Poznań" w rejonie Łęczyca-Piątek. Uderzenie gen. Kutrzeby na lewe skrzydło nacierającej * Armii niemieckiej kompletnie ją zaskoczyło i odrzuciło nieprzyjaciela. Wieczorem pułk zajął wyznaczoną mu jako kierunek natarcia Górę św. Małgorzaty.
- 10 września pułk kontynuował pościg za nieprzyjacielem. Z marszu zajął Małachowice.
- 11 września pułk poniósł znaczne straty w wyniku ponawiających się kontruderzeń niemieckich
- W nocy z 12 na 13 września do pułku dociera rozkaz gen. Kutrzeby o przerwaniu natarcia i odejściu na północny brzeg Bzury, a stamtąd - w ogólnym kierunku operacyjnym na Warszawę.
- W dniach 17 i 18 września pułk dostaje się w okrążenie w rejonie Puszczy Kampinoskiej i ponosi ciężkie straty, głównie od ognia artyleryjskiego i zmasowanych nalotów..
- 23 września ocalałym elementom pułku (pod dowództwem mjr. Stanisława Culica) przebiły się do Warszawy i zostały włączone do broniących się tam jednostek. Pułk bronił stolicy aż do jej kapitulacji 28 września 1939.
Za bohaterskie czyny podczas w kampanii wrześniowej orderem Virtuti Militari zostało odznaczonych 15 żołnierzy pułku, a 60 otrzymało Krzyż Walecznych.
[edytuj] Strzelcy wrześnieńscy
Dowódcy pułku:
- kpt. / ppłk Andrzej Kopa (21 I - 17 XII 1919)
- płk Mieczysław Poniatowski (18 XII 1919 - 20 VI 1920)
- kpt. / mjr Wincenty Nowaczyński (21 VI - 22 VII 1920)
- ppłk piech. Juliusz Jan Prymus (p.o. od 23 VII 1920)
- ppłk piech. Rudolf Franciszek Wydra (p.o. 1920)
- por. Edward Banaszak (p.o. 1920)
- mjr / płk Wincenty Nowaczyński (IX 1920 - XI 1927)
- płk Tomasz Mazurkiewicz
- płk dypl. Adolf Tytus Nykulak
Zastępcy dowódcy pułku:
- ppłk piech. Wincenty Rutkiewicz (1922-1923)
- ppłk piech. Stefan Władysław Julian Wyspiański (1924)
- ppłk dypl. Witold Włodzimierz Stankiewicz (do XI 1928)
- ppłk dypl. Franciszek I Grabowski (XI 1928 - VI 1930)
- mjr dypl. Władysław Krogulski (VI 1930 - X 1932)
- ppłk dypl. Adam Tadeusz Nadachowski (od 20 XI 1932)
Oficerowie pułku:
- kpt. piech. Bohdan Górski
- por. piech. Władysław II Dąbrowski
- por. piech. Jan Olejniczak
- kpt. piech. Alfred Klotz
Obsada personalna pułku we wrześniu 1939
- dowódca – płk dypl. Adolf Tytus Nykulak
- dowódca I batalionu – mjr Stanisław Culic
- dowódca II batalionu – ppłk Ignacy Pilwiński
- dowódca III batalionu – mjr Wojciech Krajewski
Odznaczeni srebrnym krzyżem Orderu „Virtuti Militari” V klasy za wojnę 1918-1920
|
|
|
[edytuj] Symbole pułku
Sztandar
4 lutego 1919 żołnierze pułku złożyli przysięgę i otrzymali chorągiew ufundowaną przez pp. Wadzyńskich.
28 maja 1928 roku we Wrześni Prezydent Prezydent RP Ignacy Mościcki wręczył pułkowi chorągiew, ufundowaną przez społeczeństwo powiatów wrzesińskiego, konińskiego, kolskiego i słupeckiego oraz miasta Wrześni. Na płatach chorągwi, wykonanej przez Zakład SS. Magdalenek w Warszawie, umieszczone zostały herby wymienionych miast powiatowych. Uroczystość wręczenia chorągwi połączona została z otwarciem "Domu Żołnierza", ofiarowanego przez hr. Ponińską[6].
Odznaka
Zatwierdzona Dz. Rozk. MSWojsk. nr 3, poz. 25 z 20 stycznia 1930 roku. Odznaka ma kształt tarczy, pokrytej białą emalią ze złoconymi promieniami. Na tarczy czarny krzyż wielkopolski z nałożonym mieczem. Na mieczu znajduje się okrągła granatowo emaliowana tarcza z numerem 68 w otoku złotego wieńca laurowego. Większy wieniec, pokryty zieloną emalią, łączy trzy ramiona krzyża. Oficerska - dwuczęściowa, wykonana w srebrze, emaliowana. Na rewersie próba srebra, imiennik AN i nazwisko grawera NAGALSKI i SKA [7]
święto pułkowe
Doroczne święto pułk obchodził 16 sierpnia, dla uczczenia bohaterskiego zdobycia Nasielska w 1920.
Przypisy
- ↑ II batalion piechoty stacjonował w Jarocinie
- ↑ Zdjecie koszar z roku 2010
- ↑ Żołnierz Wielkopolski Nr 22 z 21 września 1922 r.
- ↑ Rozkaz wykonawczy MSWojsk PS 10-50 z 1930
- ↑ Zdzisław. Jagiełło: Piechota Wojska Polskiego 1918-1939. Warszawa: Bellona, 2007, s. 64. ISBN 978-83-11-10206-4.
- ↑ Kazimierz Satora: Opowieści wrześniowych sztandarów. s. 131.
- ↑ Zdzisław Sawicki: Odznaki Wojska Polskiego 1918-1945. s. 114.
[edytuj] Bibliografia
- Kazimierz Plasota, Zarys historii wojennej 68-go Pułku Piechoty, Warszawa 1929.
- Kazimierz Satora: Opowieści wrześniowych sztandarów. Warszawa: Instytut Wydawniczy Pax, 1990. ISBN 83-211-1104-1.
- Almanach oficerski, praca zbiorowa, Wojskowy Instytut Naukowo-Wydawniczy, Warszawa 1923.
- Księga chwały piechoty, komitet redakcyjny pod przewodnictwem płk. dypl. Bolesława Prugara Ketlinga, Departament Piechoty MSWojsk, Warszawa 1937-1939. Reprint: Wydawnictwo Bellona Warszawa 1992
- Zdzisław Sawicki: Odznaki Wojska Polskiego 1918-1945: Katalog Zbioru Falerystycznego: Wojsko Polskie 1918-1939: Polskie Siy Zbrojne Na Zachodzie. Pantera Books. ISBN 83-204-3299-5.
|
|||||||||||||||||||||||
|
||||||||||||||||||||
