73 Pułk Piechoty (II RP)

73 Pułk Piechoty
Historia
Państwo	II Rzeczpospolita
Sformowanie	1918
Rozformowanie	1939
Tradycje
Święto	23 lipca
Nadanie sztandaru	1922
Rodowód	1 Pułk Rezerwowy 155 Pułk Piechoty Wielkopolskiej
Dowódcy
Pierwszy	kpt. Kazimierz Zenkteller
Ostatni	ppłk Piotr Sosialuk
Działania zbrojne
powstanie wielkopolskie, wojna polsko-bolszewicka, kampania wrześniowa
Organizacja
Dyslokacja	Katowice
Podporządkowanie	23 Dywizja Piechoty
Rodzaj wojsk	piechota

Sztandar 73 Pułku Piechoty (rewers przed konserwacją)

Pułk walczył w składzie 23 Górnośląskiej DP

73 Pułk Piechoty (73 pp) – oddział piechoty Wojska Polskiego II RP.

Sformowany jako 1 Pułk Rezerwowy Wojsk Wielkopolskich z samorzutnych kompanii strzeleckich: bukowskiej, szamotulskiej, wolsztyńskiej i kościańskiej. Pod dowództwem kpt. Kazimierza Zenktellera (późniejszego podpułkownika) uczestniczył w powstaniu wielkopolskim. 26 I 1920 został przemianowany na 155 Pułk Piechoty Wielkopolskiej. Obowiązki dowódcy objął kpt. Jan Namysł.

Jako 155 pp brał udział w wojnie polsko-bolszewickiej 1920. Toczył boje nad Autą (rzeka), Dzisną oraz pod Grodnem. Najcięższą bitwę stoczył 23 VII 1920 pod Indurą.

Po reorganizacji Wojska Polskiego, 155 pp został w marcu 1921 przemianowany na 73 Pułk Piechoty. Dowódcą został ppłk Erwin Kossowski. 20 VI 1922 nastąpiło przeniesienie pułku na Górny Śląsk.

Pułk w okresie pokoju

Pułk stacjonował w garnizonie Katowice (II batalion w Oświęcimiu, batalion zapasowy w Szczakowej).

Jednostka zajmowała budynki przy ulicy Koszarowej nieopodal centrum Katowic. Swoje święto pułkowe obchodziła corocznie w dniu 23 lipca – w rocznicę bitwy pod Indurą z okresu wojny polsko-bolszewickiej. W tych dniach odbywały się zwyczajowe defilady ulicami Katowic oraz uroczystości na dziedzińcu koszarowym połączone z wręczaniem odznaki pułkowej i innych żołnierskich wyróżnień.

W latach 1931-32 na terenie koszar powstał okazały 4-piętrowy gmach, który pozostał głównym budynkiem I i III batalionu aż do wybuchu wojny. II batalion 73 pp zajmował budynki po byłym austriackim pułku artylerii na peryferiach Oświęcimia. W okresie okupacji teren byłych koszar II batalionu w Oświęcimiu Niemcy przeznaczyli pod rozbudowę obozu koncentracyjnego Auschwitz-Birkenau.

Na podstawie rozkazu wykonawczego MSWojsk. o wprowadzeniu organizacji na stopie pokojowej PS 10-50 z 1930, pułk zaliczony został do typu III pułków piechoty o stanach zbliżonych do wojennych. Na czas wojny przewidywany był do działań osłonowych. Corocznie otrzymywał ok.1010 rekrutów. Jego obsadę stanowiło 68 oficerów i 2200 podoficerów i żołnierzy.

W dniach 21 IX – 2 X 1938 wchodząc w skład 23 Dywizji Piechoty pułk uczestniczył w aneksji czeskiego Zaolzia. Od wiosny 1939 w pułku prowadzono przygotowania do działań wojennych.

Walki w kampanii wrześniowej

W czasie wojny obronnej 1939 wchodził w skład 23 Dywizji Piechoty, walczącej w ramach Armii "Kraków". Pułkiem dowodził ppłk Piotr Sosialuk. W dniach 1-3 IX brał udział w bitwie granicznej. Do najcięższych walk doszło 2 IX pod Wyrami z oddziałami niemieckiej 8 i 28 Dywizji Piechoty. Od 4 IX uczestniczył w odwrocie Armii "Kraków". Kolejne większe bitwy: w Pacanowie (9 IX), pod Osiekiem (11 IX), pod Banachami, Biłgorajem i Solą (województwo lubelskie) (16 IX). Ostatnią, ok. 22-godzinną walkę, 73 pp stoczył w dniach 19-20 IX pod Tomaszowem Lubelskim w ramach Grupy Operacyjnej "Jagmin" (dowódca: gen. Jan Jagmin-Sadowski).

Za udział w kampanii wrześniowej oficerom i żołnierzom 73 pp przyznano 61 Krzyży Orderu Virtuti Militari oraz 42 Krzyże Walecznych. W trakcie walk polegli wszyscy trzej dowódcy batalionów – mjr Woźniakowski, ppłk Kiełbasa i mjr Nowożeniuk. Dowódca pułku, ppłk Sosialuk, został rozstrzelany 2 VII 1940 po haniebnym "wyroku" nazistowskiego "sądu specjalnego" – Sondergerichtu. Wielu oficerów i żołnierzy katowickiego pułku, którzy uniknęli niewoli, kontynuowało walkę w organizacjach podziemnych oraz w Polskich Siłach Zbrojnych na Zachodzie.

11 XI 1966 gen. Władysław Anders odznaczył 73 pp Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari.

Żołnierze pułku

Dowódcy:

• kpt./mjr Kazimierz Zenkteller – jako dowódca 1 Pułku Rez. (2 X 1919 – 15 II 1920)
• kpt. Jan Namysł – jako dowódca 155 pp (od 15 II 1920)
• ppłk Erwin Kossowski
• ppłk Anatol Laudański (1923)
• płk Juliusz Drapella (1926-1927)
• ppłk dypl. Alojzy Horak (1928)
• ppłk dypl. Tadeusz Różycki-Kołodziejczyk (1928-1933)
• ppłk piech. Ignacy Bobrowski (1933-1935 )
• ppłk dypl. Bronisław Duch (1935-1938)
• ppłk Piotr Sosialuk (1938-1939)

Oficerowie:

• kpt. piech. Roman Ludwik Bielawski
• kpt. piech. Stefan Fabiszewski
• kpt. piech. Wilhelm Jan Fedorko
• ppłk piech. Henryk Kowalówka (zastępca dowódcy pułku)
• ppłk piech. Piotr Ryba

Organizacja i obsada personalna pułku we wrześniu 1939

Dowództwo

• dowódca – ppłk Piotr Sosialuk
• I adiutant – kpt. Zygmunt Strękowski
• II adiutant – por. Alfred Jüttner

I batalion

• dowódca – mjr Stanisław Radomir Woźniakowski (poległ 20 IX)
• adiutant – ppor. rez. Bolesław Malicki
• dowódca 1 kompanii – kpt. Zygmunt Krasnopolski
• dowódca 2 kompanii – por. Stanisław Strzałkowski
• dowódca 3 kompanii kpt. – Aleksander Kajetanowicz
• dowódca 1 kompanii ckm – por. Stefan Klimas

II batalion

• dowódca – ppłk Władysław Kiełbasa (poległ 2 IX)
• adiutant – por. Witold Gawdzik
• dowódca 4 kompanii – por. Stefan Dębski
• dowódca 5 kompanii – por. Jan Drewicz
• dowódca 6 kompanii – por. Tadeusz Kozłowski
• dowódca 2 kompanii ckm – kpt. Roman Ludwik Bielawski

III batalion

• dowódca – mjr Władysław Nowożeniuk (poległ 16 IX)
• adiutant – ppor. rez. Stefan Cholewa
• dowóca 7 kompanii – por. Aleksander Zając
• dowódca 8 kompanii – kpt. Franiciszek Wiatr
• dowódca 9 kompanii – por. Zenobiusz Kubik
• dowódca 3 kompanii ckm – por. Konstanty Jabłoński

Pododdziały specjalne

• dowódca kompanii przeciwpancernej – por. Józef Janowski
• dowódca plutonu artylerii piechoty – kpt. Eligiusz Starża-Majewski
• zastępca dowódcy plutonu artylerii piechoty – ppor. rez. Jerzy Cott (poległ 20 IX)

Odznaczeni srebrnym krzyżem Orderu „Virtuti Militari” V klasy za wojnę 1918-1920

por. Ignacy Alejski por. Stefan Balcer sierż. Franciszek Białkowski por. Janusz Hager szer. Józef Hylewicz sierż. Andrzej Jackowiak chor. Antoni Karczmarek

kpr. Aleksander Kłosowski szer. Wawrzyniec Koralczyk por. Mieczysław Marian Kowalski por. Franciszek Kwiatkowski mjr Jan Namysł por. Stefan Sobera chor. Stanisław Sobkowiak

st. szer. Ludwik Szczepański plut. Piotr Szmatuła por. Franciszek Szulc sierż. Stanisław Tasiemkowski kpt. Dionizy Vogël chor. Franciszek Zając ppłk Kazimierz Zenkteller

Symbole pułku

Sztandar
4 stycznia 1922 roku, w Kępnie, gen. Kazimierz Raszewski wręczył dowódcy pułku sztandar ufundowany przez społeczeństwo Kępna i powiatu kępińskiego.

Podczas kapitulacji sztandar został ukryty w okolicach wsi Zielone w powiecie zamojskim. Po wojnie został znaleziony przez pracownika muzeum w Biłgoraju, Tomasza Bordzania i przekazany do muzeum w Katowicach.

Odznaka pamiątkowa
27 października 1925 roku Minister Spraw Wojskowych, gen. dyw. Władysław Sikorski zatwierdził wzór odznaki pamiątkowej 73 pp . Odznaka o wymiarach 47x33 mm ma kształt orła piastów śląskich z półksiężycem na piersi, trzymającego w szponach numer 73 oparty na tle skrzyżowanych młotkach otoczony jest owalnym wieńcem laurowym. Nad orłem otwarta złota korona królewska, zamyka wieniec u góry. Odznaka oficerska, dwuczęściowa, wykonana w srebrze. Wykonawcą odznaki był Wiktor Gontarczyk z Warszawy .

Bibliografia

• Tadeusz Przyjemski: 73 pułk piechoty, Warszawa 1929
• Władysław Steblik: Armia "Kraków", Wydawnictwo MON, Warszawa 1989
• Jan Przemsza-Zieliński: Księga wrześniowej chwały pułków śląskich Tom I, KAW, Katowice 1989
• Leszek Szostek: 73 pułk piechoty, Oficyna Wydawnicza "Ajaks", Pruszków 2002
• Kazimierz Satora: Opowieści wrześniowych sztandarów. Warszawa: Instytut Wydawniczy Pax, 1990. ISBN 83-211-1104-1. 
• "Almanach oficerski": praca zbiorowa, Wojskowy Instytut Naukowo-Wydawniczy, Warszawa 1923
• "Księga chwały piechoty": komitet redakcyjny pod przewodnictwem płk. dypl. Bolesława Prugara Ketlinga, Departament Piechoty MSWojsk, Warszawa 1937-1939. Reprint: Wydawnictwo Bellona Warszawa 1992
• Zdzisław Sawicki: Odznaki Wojska Polskiego 1918-1945: Katalog Zbioru Falerystycznego: Wojsko Polskie 1918-1939: Polskie Siy Zbrojne Na Zachodzie. Pantera Books. ISBN 83-204-3299-5. 

Linki zewnętrzne

• Poświęcenie i wręczenie sztandaru 73 pp
• GRH Grupa Operacyjna "Śląsk"