7 Pułk Ułanów Lubelskich
| 7 Pułk Ułanów Lubelskich | |
  |
|
| Historia | |
| Państwo |  II Rzeczpospolita |
| Sformowanie | listopad 1918 |
| Rozformowanie | 1947 |
| Patron | gen. Kazimierz Sosnkowski[1] |
| Tradycje | |
| Święto | 23 marca[a] |
| Nadanie sztandaru | 22 marca 1921 |
| Rodowód | 1 Pułk Ułanów Legionów Polskich |
| Dowódcy | |
| Pierwszy | mjr Janusz Głuchowski |
| Ostatni | ppłk Marian Skrzynecki (1939) |
| Działania zbrojne | |
| wojna polsko-bolszewicka, II wojna światowa | |
| Organizacja | |
| Dyslokacja | Mińsk Mazowiecki. |
| Podporządkowanie | Mazowiecka Brygada Kawalerii 3 Dywizja Strzelców Karpackich |
| Rodzaj wojsk | kawaleria ; rozpoznanie |
| Rodzaj sił zbrojnych | Wojska lądowe |
7 Pułk Ułanów Lubelskich im. gen. Kazimierza Sosnkowskiego (7 p.uł) – oddział kawalerii Wojska Polskiego II RP i Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie.
Pułk wziął udział w walkach 1918-1919 oraz w wojnie polsko-bolszewickiej i II wojnie światowej.
W okresie międzywojennym stacjonował w garnizonie Mińsk Mazowiecki.
Spis treści |
[edytuj] Formowanie
Pułk został sformowany w Lublinie w listopadzie 1918. Trzon jego kadry stanowili legioniści z 1 Pułku Ułanów Beliny-Prażmowskiego.
W październiku 1918 oficerowie zwolnieni z obozu postanowili sformować trzy pułki kawalerii na terenie zaboru austriackiego. Organizowanie rozpoczęto w Chełmie i Lublinie. Sformowaną część pułku w Lublinie po rozbrojeniu Austriaków nocą z 31 października na 1 listopada zakwaterowano w koszarach austriackich ułanów. 5 listopada Dowództwo Wojsk Polskich w Lublinie zatwierdziło tworzenie pułku i 7 listopada ustalono nazwę formowanej jednostki na 3 pułk ułanów. 1 i 2 szwadron zorganizował się na miejscu, 3 w Zamościu, 4 szwadron i szwadron karabinów maszynowych w Kraśniku. Żołnierze Legionów Polskich stanowili 90% jego kadry. Jako barwę pułku przyjęto kolor żółty (żółte wypustki na maciejówkach i biało-żółte proporczyki na kołnierzach kurtek.
Pułk skoncentrował się w Kraśniku 23 listopada 1918, skąd szwadrony wysyłano na front. Jeden z plutonu ułanów w sile 32 ludzi 20 listopada został wysłany na odsiecz Lwowa. Brał udział w natarciu na Rawę Ruską, a 2 grudnia dołączył do 1 szwadronu przybyłego z Kraśnika. Wspólnie uczestniczyli w walkach pod Warchatą i Korhiami. 6 grudnia 1918 transportem kolejowym z Kraśnika do Hrubieszowa wyruszył szwadron techniczny pułku, gdzie spotkał się z 4 szwadronem i plutonem ckm. Utworzony z tych sił dywizjon walczył pod Żółkwią, Uhnowem, Dobrosinem i Krystynopolem. W połowie lutego dywizjon przetransportowano do Warszawy, wzmacniając nim jej obronę przed atakami Ukraińców. W Bełzie pozostał kombinowany szwadron, który do pułku powrócił dopiero 2 kwietnia 1919. Dowództwo 3 pułku, 2 i 3 szwadron oraz szwadron ckm. pozostające w Kraśniku 18 grudnia 1918 otrzymały rozkaz przegrupowania się do Warszawy. 30 grudnia rozkazem Szefa Sztabu Generalnego zmieniono nazwę pułku na 7 pułk ułanów[b]. Od grudnia zaczęto również używać nazwy „ułani lubelscy”. W związku ze zmianą numeracji pułku zmieniono barwy z żółto-białej na amarantowo-białą.
[edytuj] Pułk w walce o granice
26 lutego 1919 pułk przetransportowano do Zalewy pod Słonimem, gdzie brał udział w ataku na Słonim i walczył nad Szczarą. Uczestniczył również w natarciu na Lidę, rozbijając silny oddział marynarzy. Wydzielony szwadron pułku brał udział w wyprawie na Wilno, a wcielony później do 3 psk nie powrócił już do pułku. W lipcu 1919 podporządkowany 2 DP Legionów walczył o zdobycie Mołodeczna, a później ruszył na Wilejkę. 5 lipca pod Olechnowiczami zginął dowódca 3 szwadronu. W rejonie Krzywicz do niewoli poddał się ułanom 600 osobowy pułk kozacki. Od 6 sierpnia do 22 października 1919 pułk, współdziałając z 8 DP, walczył nad górną Berezyną i Dźwiną, a 23 października wycofany został na odpoczynek w rejon Budsławia, gdzie przebywał do 20 stycznia 1920.
Powrócił na front 25 stycznia 1920, gdzie dozorował linię kolejową Ryga – Dyneburg. W kwietniu został przydzielony do I Brygady Jazdy, w ramach której działał na północnym skrzydle polskiej 1 Armii. 28 czerwca z 1 Brygadą Jazdy skierowany na front wołyński, gdzie 4 lipca stoczył pod Równem całodzienną bitwę z siłami Armii Konnej Budionnego. Od 11 lipca do 5 sierpnia ułani walczyli nad Styrem, zajmując obronę w okolicach Łucka. W dniach 13–15 sierpnia 7 pułk przesunięto do Rejowca, dołączając go do zreorganizowanej 4 Brygady Jazdy. 16 sierpnia wraz z brygadą stoczył pod Cycowem bitwę, doprowadzając szarżą 1 szwadronu pułku do rozproszenia przeciwnika. 31 sierpnia jako straż przednia brygady pułk wkroczył do Suwałk, a 3 września odparł atak litewski na miasto. W dniach 7–17 września pozostawał w odwodzie. 22 września odrzucił oddziały litewskie znad Marychy, a idąc dalej w straży przedniej 4 BJ rozbił pod Żołnierowiczami 3 października część 27 Dywizji Strzelców Armii Czerwonej. Po zawieszeniu broni pułk przegrupował się do m. Łóżki, pełniąc służbę dozorową na linii demarkacyjnej wzdłuż Dźwiny.
[edytuj] Pułk w okresie pokoju
Służba na linii demarkacyjnej trwała do 12 lutego 1921 roku. Tego dnia pułk odmaszerował do Mołodeczna, a następnie został pociągami przetransportowany do Kraśnika. W marcu, po przekazaniu pułkowi sztandaru, nastąpiła częściowa demobilizacja starszych roczników. W kwietniu pułk przeniesiono do Przasnysza, gdzie dokończono demobilizację, a w czerwcu Ministerstwo Spraw Wojskowych, regulując sprawy pokojowej dyslokacji wojsk, za miejsce stałego garnizonu dla 7 pułku wyznaczyło Mińsk Mazowiecki, do którego pułk przybył 21 czerwca. Zimą 1922 do pułku trafiło około 500 rekrutów. Przystąpiono do szkolenia, częściowo zakłóconym wyjazdem szwadronów do Małopolski Wschodniej. Pułk miał tam utrzymać porządek i nie dopuścić do działań destrukcyjnych prowadzonych przez grupy nacjonalistów ukraińskich i bandy dywersyjne przenikające przez wschodnią granicę. Powrót pułku do macierzystego garnizonu nastąpił w marcu 1923 roku.
W 1922 w procesie umacniania i wzbogacania tradycji 7 pułku podjęto szereg decyzji. Postanowiono dzień 23 marca ustanowić świętem pułku. W dniu tym przypadała rocznica udekorowania sztandaru Orderem Virtuti Militari. Przyjęto melodię marsza pułku i wprowadzono kolory proporców sztandarowych: 1 szwadron – czerwony, 2 – biały, 3 – żółty, 4 – niebieski oraz proporzec dowódcy z wymienionymi czterema kolorami ułożonymi w szachownicę z doszytymi proporczykami w barwach pułku. Wcielenie rekrutów odbywało się w listopadzie każdego roku, a po przeszkoleniu było uroczyste zaprzysiężenie na sztandar. Organizowano kursy dokształcające. W 1934 z inicjatywy ówczesnego dowódcy płk dypl. Juliana Filipowicza powstało muzeum pułku. Roczny cykl szkolenia kończyły ćwiczenia letnie.
W początkach sierpnia pułk udawał się na koncentrację 2 Warszawskiej Dywizji Kawalerii. Ćwiczenia letnie kończyły się dwustronnymi manewrami wszystkich rodzajów broni. Uroczyście obchodzono święta wojskowe, kościelne i narodowe. W rocznicę powstań narodowych 1830 i 1863 dowódcy szwadronów organizowali dla podwładnych pogadanki nawiązujące do tradycji walk niepodległościowych. W podobny sposób czczono każdą rocznicę Konstytucji 3 Maja. Dzień Święta Żołnierza (15 sierpnia) pułk obchodził w polu. Święto pułku trwało zazwyczaj dwa dni, tj. 22 i 23 marca. W pierwszym dniu pułk udawał się na mszę w otoczeniu cywilów, a po powrocie na teren koszar defilował przed dowódcą i zebranymi gośćmi. O godz. 20.00 odbywał się apel poległych. W dniu 23 marca na program właściwego święta składały się: rewia pułku w szyku konnym lub pieszym, msza polowa, defilada, dekoracja odznaką pamiątkową pułku, obiad żołnierski. Duże znaczenia przywiązywano do więzi pułku ze społeczeństwem. Na święto pułku rokrocznie przybywały tłumy widzów. Oficerowie pułku prowadzili przysposobienie wojskowe dla młodzieży. Podczas ćwiczeń letnich w terenie zapraszano na zabawę żołnierską ludność wiejską. Udzielano bezpłatnej pomocy lekarskiej i weterynaryjnej. Od 1937 pułk opiekował się trzema szkołami powszechnymi w miejscowościach Stojadła, Dobre i Rycerska Górka. W Cegłowie utworzono sierociniec.
Szczególne miejsce w życiu i pracy wychowawczej pułku odgrywał kult osoby marszałka Józefa Piłsudskiego, który w latach 1922–1926 składał w pułku wizyty. Na każde imieniny Komendanta wyjeżdżały delegacje złożone z oficerów, podoficerów i ułanów. Po zrzeczeniu się przez Piłsudskiego poborów i znalezieniu się jego rodziny w trudnej sytuacji materialnej kadra 7 pułku dostarczała do Sulejówka żywność zakupioną ze składek. Po rozejściu się wieści o planowanym zamachu na jego życie na przełomie 1925/26 7 pułk i 5 pp Legionów z Wilna samorzutnie rozstawiły placówki wartownicze w Sulejówku.
Drugą osobą, która zapisała się w dziejach 7 pułku na trwale, był gen. Kazimierz Sosnkowski, do którego w lutym 1920 korpus oficerski po jednogłośnym zaakceptowaniu projektu zwrócił się z prośbą objęcia szefostwa pułku[2]. 4 marca Sosnkowski wyraził zgodę i wówczas pułk przyjął nazwę „7 Pułk Ułanów Lubelskich im. gen. Kazimierza Sosnkowskiego”. Za życia marszałka Piłsudskiego nazwa nie została zaakceptowana przez Ministerstwo Spraw Wojskowych, ponieważ szefem pułku była osoba żyjąca. Dopiero Dziennik Rozkazów z dnia 21 listopada 1937 zatwierdził pełną nazwę przyjętą przez pułk w 1920. Uroczystość objęcia szefostwa odbyła się w dniu święta pułku 23 marca 1938.
W ostatnich latach przed wybuchem wojny nastąpiły zmiany w organizacji i wyposażeniu pułku. Do pułku w 1936 dołączono pluton kolarzy, a w 1937 pluton działek ppanc. 37 mm. W 1939 pułk otrzymał karabiny ppanc. produkcji polskiej. Wiosną 1939 przyśpieszono szkolenie ułanów i uzupełniono braki materiałowe. Odbywające się ćwiczenia w rejonie Mińsk Mazowiecki – Lochów – Wyszków zostały przerwane z uwagi na wzrost napięcia międzynarodowego i w związku z tym 7 pułk powrócił do Mińska Mazowieckiego, a jego oficerowie w przewidywaniu mobilizacji przystąpili do sprawdzania elaboratów mobilizacyjnych.
[edytuj] Pułk w II wojnie światowej
Mobilizacja
24 sierpnia 1939 roku o godz. 1.00 w nocy w pułku ogłoszona została mobilizacja. Pobór koni i wozów taborowych przebiegał bez zakłóceń. Rezerwiści zgłaszali się w wyznaczonym terminie. Po południu pułk przeszedł na kwatery do okolicznych wiosek. 25 sierpnia o godz. 16.00 szwadrony osiągnęły gotowość marszową. 26 sierpnia dotychczasowy dowódca pułku płk. Leonard Łodzia-Michalski, przeniesiony został na stanowisko zastępcy dowódcy 10 Brygady Kawalerii. Pułk przejął jego zastępca ppłk Marian Skrzynecki. Wieczorem 26 sierpnia pułk wymaszerował nad granicę Prus Wschodnich. 30 sierpnia rano szwadrony osiągnęły Łanięta. Na rozkaz dowódcy brygady niezwłocznie rozpoczęto budowę okopów i zasieków z drutu kolczastego.
Walki pułku
W kampanii 1939 wziął udział w składzie Mazowieckiej Brygady Kawalerii (Armia „Modlin”). W dniach 1–3 września walczył na wysuniętej pozycji obronnej w rejonie Chorzeli, a następnie w rejonie Przasnysza. Od 5 do 7 września bronił linii Narwi w rejonie Pułtuska i Serocka, a następnie wycofał się na linię Bugu. Po odwrocie na Lubelszczyznę w dniach 23–24 września walczył w bitwie pod Suchowolą, gdzie poniósł duże straty. Pułk pomimo rozwiązania Mazowieckiej Brygady Kawalerii walczył nadal, ponosząc dalsze straty i dzieląc się na mniejsze grupy, próbował wydostać się z pułapki pomiędzy oddziałami niemieckimi i sowieckimi. Nie wszystkim udało się uniknąć niewoli. W starciu z oddziałem sowieckim dowódca pułku ppłk. Marian Skrzynecki został ciężko ranny i umarł z ran. Największa grupa, resztki 4 szwadronu pod dowództwem rtm. Męczarskiego po bitwie pod Suchowolą, przebijał się w kierunku walczącej Warszawy. O jej kapitulacji dowiedziano się dopiero 2 października. Skierowano się wówczas w stronę Mińska Mazowieckiego, rejonu garnizonu pułku, gdzie 9 października nastąpiło rozwiązanie szwadronu i zakopanie broni.
Pułk został odtworzony w konspiracji, październik/listopad 1939, w Warszawie, w powiecie Mińsk Mazowiecki oraz rejonie Radzymin – Wyszków. Pierwszym dowódcą odtwarzanego pułku był mjr dypl. Veli bek Jedigar ps. Damazy – książę azerski i polski patriota, były zastępca dowódcy tego pułku od 1936[3]. Pododdziały pułku brały udział w akcji „Burza” oraz walczyły w powstaniu warszawskim w Śródmieściu, na Mokotowie, Woli, na Starówce oraz w Puszczy Kampinoskiej. Używano kryptonimu „Jeleń”.
W 1945 r. ponownie odtworzony, jako rozpoznawczy pułk samochodów pancernych 3 Dywizji Strzelców Karpackich.
[edytuj] Lubelscy ułani
- mjr Janusz Głuchowski (XI 1918 – VII 1920)
- mjr/płk Zygmunt Piasecki (VII 1920 – III 1929)
- ppłk Jan Tyczyński (III 1929 – X 1930)
- ppłk dypl. Julian Filipowicz (X 1930 – VI 1935) → dowódca 3 psk
- płk Leonard Łodzia-Michalski (VI 1935 – VIII 1939) → zastępca dowódcy 10 BK
- ppłk Marian Skrzynecki (VIII – IX 1939)
- Jan Karcz
- Seweryn Kulesza (dowódca szwadronu zapasowego i dowódca 1 szwadronu we IX 1939)
- Konstanty Kułagowski
- Stefan Hanka-Kulesza (dowódca Szwadronu Zapasowego w Ciechanowie)
- Janusz Libicki
- Zygmunt Młot-Przepałkowski
- Stefan Rago
- Bronisław Rakowski (kwatermistrz)
- Józef Smoleński
Obsada 1 września 1939[4]
- dowódca pułku – ppłk Marian Skrzynecki
- dowódca szwadronu gospodarczego – por. rez. Antoni Rychłowski
- dowódca plutonu kolarzy – por. Wojciech Konopka
- dowódca plutonu ppanc. – ppor. Stefan Gołasz
- dowódca 1 szwadronu – mjr Seweryn Kulesza
- dowódca 2 szwadronu – por. Janusz Poziomski
- dowódca 3 szwadronu – por. Stefan Standełło
- dowódca 4 szwadronu – rtm. Antoni Męczarski
- dowódca szwadronu ciężkich karabinów maszynowych – rtm. Janusz Ruszczyński
- dowódca plutonu łączności – por. Zygmunt Jasieński
- dowódca drużyny pionierów – kpr. Achramiej
Odznaczeni srebrnym krzyżem Orderu „Virtuti Militari” za wojnę 1918-1920
|
|
|
|
[edytuj] Symbole pułkowe
Sztandar
Chorągiew ufundowało społeczeństwo ziemi lubelskiej, a wręczył go pułkowi gen. Kazimierz Sosnkowski w Kraśniku 22 marca 1921 r. Następnego dnia znak udekorował za zasługi bojowe orderem wojennym Virtuti Militari marszałek Józef Piłsudski. Sztandar nie odpowiadał przepisom, jednak zachowano go ze względów tradycyjnych[5].
W 1931 r. mocno podniszczony sztandar poddano renowacji. 25 sierpnia 1939 r. pułk wyruszył wraz ze sztandarem nad granicę z Prusami Wschodnimi. 5 lub 6 września odwieziono sztandar do Mińska, a później do OZ Mazowieckiej BK w Garwolinie. Opiekę nad sztandarem sprawował chor. Bolesław Madrak. Walczące w odwrocie szwadrony zapasowe wycofywały się na Kowel. Kilka kilometrów przed Władawą okazało się, że na rozkaz wyższego dowódcy wszystkie oddziały mają złożyć broń. Chor. Madrak zniszczył drzewce sztandaru, a płat ukrył na sobie. Wachm. Koźlinka schował pod ubraniem orła i szarfę. Obaj zostali skierowani przez Niemców do prowizorycznego obozu jeńców. Wykorzystując zamieszanie, zbiegli, przebrali się w ubrania cywilne i około 22 września dotarli do Wielgolasu. Tu zakopali sztandar. W październiku 1940 r. Madrak i Czajka postanowili przenieść sztandar do Nowodworu. W Nowodworze pieczę nad sztandarem objęła Helena Bełkowska. Zakopano go w suchym miejscu niedaleko dworu. Miejsce zamaskowano starannie opadłymi liśćmi. Sztandar przeleżał tam do 1959 r. Odkopano go w październiku, a 9 listopada 1959 uroczyście przekazano do muzeum WP.
Odznaka
Odznaka zatwierdzona Dz. Rozk. MSWojsk. nr 9, poz. 80 z 18 marca 1929 roku. Posiada kształt groszkowanej okrągłej wypukłej tarczy obwiedzionej reliefem sznurkowym. Tarcza przez środek przepasana jest emaliowaną wstążką w barwach Orderu Virtuti Militari. Pod wstążką przechodzą ukośnie drzewce lancy z proporcem amarantowym z białym kątem. Poniżej wstążki wpisano numer i inicjały 7 PU, na obrzeżach daty 11 VIII 1914 l XI 1918 23 III 1921. Jednoczęściowa – wykonana w srebrze lub w tombaku srebrzonym oksydowanym, emaliowana. Wymiary: 40 mm. Projekt: Zygmunt Piasecki. Wykonanie: Józef Kweksilber i Wiktor Gontarczyk – Warszawa[6]
Barwy
Proporczyk amarantowy z białym trójkątem u nasady
Otok amarantowy[7]
Spodnie długie[c] ciemnogranatowe, lampasy amarantowe, wypustka biała
Żurawiejki
|
|
|
Uwagi
Przypisy
- ↑ Szefostwo gen. Sosnkowskiego nadane zostało pułkowi w Dzienniku Rozkazów MSW ojsk. z 1937 r., nr 18, poz. 224.
- ↑ Janusz Odziemkowski: 7 Pułk Ułanów Lubelskich .... s. 15.
- ↑ Przegląd Tatarski 2/2010 s. 16
- ↑ Obsada etatowa podana za Janusz Odziemkowski: 7 Pułk Ułanów Lubelskich. s. 18.
- ↑ Kazimierz Satora: Opowieści wrześniowych sztandarów. s. 197.
- ↑ Zdzisław Sawicki: Odznaki Wojska Polskiego 1918-1945. s. 175.
- ↑ Dziennik Rozkazów MSWojsk. nr 6 z 24 lutego 1928 roku
[edytuj] Bibliografia
- Janusz Odziemkowski: 7 Pułk Ułanów Lubelskich im. gen. Kazimierza Sosnkowskiego. Warszawa: Mikromax, 1989. ISBN 83-00-03216-9.
- Sławomir Kordaczuk, 100 spotkań z historią – chłopcy z tamtych dni.
- Księga jazdy polskiej: pod protektoratem marsz. Edwarda Śmigłego–Rydza. Warszawa 1936. Reprint: Wydawnictwo Bellona Warszawa 1993
- Kazimierz Satora: Opowieści wrześniowych sztandarów. Warszawa: Instytut Wydawniczy Pax, 1990. ISBN 83-211-1104-1.
- Ułani Lubelscy, Księga Dziejów 7 Pułku Ułanów Lubelskich im. generała Kazimierza Sosnkowskiego, red. Józef Smoleński i Marian W. Żebrowski, Koło Żołnierzy 7 Pułku Ułanów Lubelskich, Londyn 1969.
- Zdzisław Sawicki: Odznaki Wojska Polskiego 1918–1945: Katalog Zbioru Falerystycznego: Wojsko Polskie 1918–1939: Polskie Siły Zbrojne Na Zachodzie. Pantera Books. ISBN 83-204-3299-5.
[edytuj] Linki zewnętrzne
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
||||||||||||||||||||||||
