Agat (AK)
| Historia Polski |
 Ten artykuł jest częścią cyklu: |
Agat (anty-gestapo) – kryptonim oddziału dywersji bojowej Kedywu Komendy Głównej AK, zamieniony następnie na Pegaz. Późną wiosną 1943 roku cichociemny kpt. Adam Borys "Pług" otrzymał rozkaz zorganizowania oddziału dywersyjnego. Zwrócił się więc do kierownictwa Szarych Szeregów z prośbą o przekazanie mu do dyspozycji 75 harcerzy. Ostatecznie jednostkę utworzono na przełomie lipca i sierpnia (przyjmuje się datę 1 sierpnia) 1943 roku. W wyniku reorganizacji Grup Szturmowych Szarych Szeregów oddział przejął zadania Organizacji Specjalnych Akcji Bojowych, czyli przede wszystkim wykonywanie wyroków śmierci wydanych przez Polskie Państwo Podziemne na głównych zbrodniarzy hitlerowskich. Pierwotnie oddział nosił kryptonim "Agat" (od Anty-Gestapo), a po 2 stycznia 1944, kiedy to został aresztowany Tadeusz Kostrzewski "Niemira", uczestnik prawie wszystkich akcji "Agatu", zmieniono kryptonim oddziału na "Pegaz", co było skrótem słów "przeciw Gestapo". W wyniku kolejnej reorganizacji i aresztowania łączniczki w maju 1944 na podstawie oddziału został utworzony batalion "Parasol" (dowódcą pozostał awansowany do stopnia majora Adam Borys).
Pierwszą dużą akcją oddziału było wykonanie wyroku 7 września 1943 roku na komendancie Pawiaka, Franzu Bürcklu. Akcja zakończyła się pełnym powodzeniem.
1 października 1943 oddział pod dowództwem podporucznika Kazimierza Kardasia (pseudonim "Orkan") wykonał wyrok polskiego sądu podziemnego na SS-Sturmmannie Ernscie Weffelsie - bestialskim kierowniku zmiany oddziału kobiecego na Pawiaku. Akcję przeprowadzono pięcioosobowymi siłami bez strat własnych.
Akcją najbardziej znaną pozostał Zamach na Kutscherę, Dowódcę SS i Policji dystryktu warszawskiego (1 lutego 1944 roku). Mimo starannego planowania w trakcie realizacji zginęło czterech ludzi z Batalionu: "Lot", "Cichy", "Sokół" i "Juno".
Jednostką wojskową nawiązującą do tradycji Agatu jest JW Agat.
[edytuj] Bibliografia
- Struktura Organizacyjna Armii Krajowej, Marek Ney-Krwawicz w: Mówią wieki nr 9/1986.
[edytuj] Zobacz też
|
||||||||||||||||||||||||||
