Akademia Umiejętności

Inauguracja AU w 1873 r.

Akademia Umiejętności – polska instytucja naukowa utworzona w 1872 r. w Krakowie, przy czym uroczystego jej otwarcia dokonano w roku 1873 w obecności cesarza Franciszka Józefa. Powstała z Towarzystwa Naukowego Krakowskiego działającego od 1815 r. W 1893 przekazano na jej własność zbiór Biblioteki Polskiej w Paryżu. Pierwsze posiedzenie odbyło się 18.02.1873 roku. Początkowo składała się z 3 wydziałów – filologicznego, historyczno-filozoficznego oraz matematyczno-przyrodniczego.

Po 1918 r. po odzyskaniu niepodległości przekształcona w Polską Akademię Umiejętności. Po II wojnie światowej niezależna od państwa instytucja naukowa była władzom wysoce niewygodna. W 1948 roku ogłosiły one zamiar powołania Polskiej Akademii Nauk, a wobec PAU zastosowano restrykcje: finansowe, cenzuralne, ograniczono jej kontakty z zagranicą, zablokowano wydawnictwa. Placówki badawcze, wydawnictwa, zbiory, pamiątki i majątek PAU zabrano i przekazano PAN.

W latach 1957-1958 uczeni podjęli próbę odtworzenia PAU, na co władze odpowiedziały powołaniem w Krakowie oddziału PAN. Odbudowę PAU umożliwiła dopiero zmiana ustroju w 1989. Odtworzyła ją grupa członków na podstawie dawnego statutu, z zachowaniem ciągłości organizacyjnej i odwołując się do tradycyjnych form działania..

Członkami AU byli, między innymi: Jan Niecisław Baudouin de Courtenay, Aleksander Brückner, Benedykt Dybowski, Wojciech Dzieduszycki, Aleksander Fredro, Jan Aleksander Karłowicz, Tadeusz Korzon, Fryderyk Papée, Lucjan Rydel, Stanisław Smolka, Tadeusz Stryjeński, Tadeusz Wojciechowski, Wawrzyniec Żmurko.

Prezesi i sekretarze generalni Akademii

Prezesi

• Józef Majer (1872-1890)
• Stanisław Tarnowski (1890-1917)
• Kazimierz Morawski (1918-1925)

Sekretarze generalni

• Józef Szujski (1872-1883)
• Stanisław Tarnowski (1883-1890)
• Stanisław Smolka (1890-1903)
• Bolesław Ulanowski (1903-1919)

Literatura

• J. Bieniarzówna, J.M. Małecki - "Dzieje Krakowa. Kraków w latach 1796-1918", Kraków 1979, ISBN 83-08-00116-5