Alain Finkielkraut

Alain Finkielkraut (ur. 30 czerwca 1949 w Paryżu) – francuski filozof i eseista.

Elementy biograficzne

Finkielkraut jest jedynym synem polskich Żydów zamieszkałych we Francji (jego ojciec był więźniem w Auschwitz). Był uczniem prestiżowej École Normale Supérieure w Saint-Cloud, a po jej ukończeniu zajął się pisaniem książek i esejów na podstawie obserwacji zjawisk społecznych. W ostatnich latach jego zainteresowania skupiają się szczególnie na badaniu wzrostu antysemityzmu we Francji. Finkielkraut był bliski ruchowi lewicowemu związanemu z majem 1968 (którego główne kierunki wyznaczane były przez maoistę Y. Moulier-Boutanga), a rozrachunkowi z tym okresem poświęcone są dwie książki (zob. bibliografia, 1977, 1982).

Finkielkraut wielokrotnie manifestował swe poglądy polityczne. W portrecie opublikowanym przez francuski dziennik Libération, czytamy:

"Dla Finkielkrauta, bronić Francji, to bronić Izraela, i vice-versa. […] zaangażował się on w obronę chrześcijan z Libanu pod koniec lat 80. czy też Chorwacji na początku lat 90. Pod wpływem Kundery, […] był on jedynym intelektualistą francuskim broniącym sprawy Zagrzebia."

Dziś poglądy Finkielkrauta są postrzegane jako konserwatywne; podkreśla on bardzo często swoje przywiązanie do Piątej Republiki oraz ideałów republikańskich (wolność, równość i laickość), stąd też jego oburzenie wobec tych, którzy ideały te chcą kwestionować (filozof opowiadał się, m.in. za zakazem noszenia chusty islamskiej w szkołach publicznych). Autorytetami, na które powołuje się Finkielkraut są Hannah Arendt i Emmanuel Levinas.

Krytykuje on część ideałów lewicy, dostrzegając w nich niebezpieczeństwo totalitaryzmu:

"Wydaje mi się, że górnolotna idea «wojny z rasizmem» zmienia się stopniowo w niesamowicie fałszywą ideologię. Ten anty-rasizm będzie dla dwudziestego pierwszego wieku tym, czym komunizm dla wieku dwudziestego: źródłem przemocy. Dzisiaj Żydzi są atakowani w imię antyrasistowskiego dyskursu: mur oddzielający terytorium Palestyny – «Syjonizm to rasizm»."

Cytowany wywiad, w którym Finkielkraut komentuje zamieszki francuskie z jesieni 2005, był źródłem wielu kontrowersji. Na przykład chwalony przez Finkielkrauta mur rzekomo oddzielający Zachodni Brzeg od Izraela wcina się głeboko w głąb terytorów palestyńskich tworząc przemyślany system gett, a Palestyńczycy wygnani z Izraela nie mają prawa powrotu.

Finkielkraut prowadzi również swą autorską audycję w radio France Culture, "Repliques", do której cotygodniowo zaprasza gości reprezentujących dwa odmienne punkty widzenia.

Praca filozoficzna i eseistyka

Marek Rapacki pisze o Porażce myśli i Niewdzięczności:

Finkielkraut sam podkreśla, że szczególność "małych narodów" odkrył późno, dzięki Kunderze. Ale przez "to, co partykularne" rozumiał i nadal rozumie nie tylko nacjonalizm, lecz także przerost uprawnień jednostki i tolerancji dla jej wolnych wyborów, który nastąpił w reakcji na nacjonalizmy i totalizmy ubiegłego stulecia. Odbywa się to ze szkodą dla interesów ludzkiej wspólnoty, szczególnie wspólnoty narodowej. "Porażką myśli" było również zacieranie granic między kulturą wysoką a masową, "zdrada klerków".

Ta stosunkowo wczesna książka Finkielkrauta stanowiła prowokację wobec poglądów przeważającej części francuskiej inteligencji i jej politycznej poprawności. Podobnie drażniąco brzmi dla wydelikaconego paryskiego ucha nie tylko "nacjonalizm" tego autora w jego rozważaniu o "małych narodach", ale i większość też przedstawionych w pozostałych czterech wywiadach, które składają się na Niewdzięczność.

Bibliografia

• Ralentir, mots-valises !, Seuil, 1979.
• Le nouveau désordre amoureux (z Pascalem Brucknerem), 1977.
• Le juif imaginaire, Seuil, 1981.
• La sagesse de l'amour, Gallimard, 1984.
• Porażka myślenia, NOWA, 1992 (La Défaite de la pensée, Gallimard, 1987).
• La mémoire vaine: du crime contre l'Humanité, Gallimard, 1989.
• Comment peut-on être croate?, Gallimard, 1992.
• Le Mécontemporain. Charles Péguy, lecteur du monde moderne, Gallimard, 1992.
• Zagubione człowieczeństwo, PIW, 1999 (L'humanité perdue, Seuil, 1996).
• Niewdzięczność, SIC!, 2005 (L'Ingratitude. Conversation sur notre temps avec Antoine Robitaille, Gallimard, 1999).
• Une voix vient de l'autre rive, Gallimard, 2000.
• Internet, l’inquiétante extase, Mille et une nuits, 2001, napisane z Paulem Soriano.
• Une voix qui vient de l'autre rive, Gallimard, 2000.
• L'imparfait du présent. Pièces brèves, Gallimard, 2002.
• Les battements du monde, z Peterem Sloterdijkiem, Paris, Pauvert, 2003.
• W imię innego, Antysemicka twarz lewicy, SIC!, 2005 (Au nom de l'Autre. Réflexions sur l'antisémitisme qui vient, Gallimard, 2003).
• Nous autres, modernes : quatre leçons, Ellipse, 2005.
• Ce que peut la littérature Alaina Finkielkrauta; współautorzy: Mona Ozouf, Pierre Manent, Suzanne Julliard, Stock, 2006.
• Entretiens sur la laïcité. Avec Benny Lévy, Verdier, 2006
• Petit fictionnaire illustré : les mots qui manquent au dico , Points Seuil, 2006
• Qu'est-ce que la France (Stock, 2007): seria wywiadów z intelektualistami francuskimi na temat Francji, tożsamości francuskiej, kwestii narodowościowej, etc.
• La Querelle de l'école, Stock, 2007
• Philosophie et modernité, École Polytechnique, 2008
• Un coeur intelligent, Stock, 2009

Linki zewnętrzne

• Wywiad przeprowadzony przez Ewę Bieńkowską i Marka Rapackiego
• Wywiad przeprowadzony przez B. Wildsteina
• Répliques, audycja radiowa prowadzona przez A. Finkielkrauta
• Institut d'études lévinasiennes w Jerozolimie, współzałożony przez A. Finkielkrauta (oraz B.-H. Lévyego i Benny Lévyego)