Aleksander Żabczyński (aktor)

Aleksander Żabczyński
W otoczeniu Maurice'a Chevaliera wśród innych artystów polskich w Paramount w Joinville. Aleksander Żabczyński najwyższy w gronie, trzeci od lewej
Data i miejsce urodzenia	24 lipca 1900 r. Warszawa Polska
Data i miejsce śmierci	31 maja 1958 r. Warszawa

Bożydar Aleksander Żabczyński (ur. 24 lipca 1900 w Warszawie, zm. 31 maja 1958 w Warszawie) – jeden z najpopularniejszych polskich aktorów dwudziestolecia międzywojennego, kapitan rezerwy artylerii przeciwlotniczej Wojska Polskiego i Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie.

Życiorys

Był synem Aleksandra Daniela Żabczyńskiego, pułkownika armii rosyjskiej i generała dywizji Wojska Polskiego, i Zofii Ostrowskiej. Po zdaniu matury w Gimnazjum Kulwiecia w Warszawie wstąpił do Szkoły Podchorążych w Poznaniu. Mianowany podporucznikiem ze starszeństwem z 1 marca 1921 roku w korpusie oficerów artylerii. W tym samym roku został przeniesiony do rezerwy i za namową rodziny rozpoczął studia prawnicze na Uniwersytecie Warszawskim. W 1923 roku był oficerem rezerwy Dywizjonu Artylerii Zenitowej w Warszawie, który w 1926 roku został przeformowany w 1 Pułk Artylerii Przeciwlotniczej.

W tym czasie odkrył swoją prawdziwą pasję – teatr i aktorstwo. O swojej nimi fascynacji tak mówił po latach: "Każde przedstawienie teatralne było dla mnie objawieniem. Aktorów uważałem za ludzi z innej planety i kiedy po raz pierwszy zetknąłem się z nimi, doprawdy nie wiedziałem, co mam mówić". Zanim zaczął pracować w "Reducie" otarł się o Warszawską Szkołę Gry Sceniczno-Filmowej Niny Niovilli, zaś na studiach brał udział w zajęciach kółka teatralnego. Stamtąd właśnie, w 1922 roku Edmund Wierciński skierował go do "Reduty". Tam też Aleksander poznał swoją przyszłą żonę – również aktorkę – Marię (Marynę) Zielenkiewicz. Po dwóch latach spędzonych w "Reducie" A. Żabczyński angażował się w kilku warszawskich teatrach (min. Teatrze Polskim i Teatrze Narodowym). W roku 1927 opuścił Warszawę i grał na scenach Lwowa, Poznania i Łodzi.

Po powrocie, jeszcze w tym samym roku, zaczął występować w "Morskim Oku" i aż do wybuchu wojny występował w rewii, operetce, dorywczo w teatrach dramatycznych oraz w filmie. Właśnie filmowi zawdzięcza Żabczyński największą popularność. Debiutował w nim już w roku 1926 ("Czerwony błazen" w reżyserii Henryka Szaro). Potem były to już role w filmach dźwiękowych, zwłaszcza w komediach muzycznych: "Manewry miłosne", "Ada, to nie wypada", "Jadzia", "Pani minister tańczy", "Zapomniana melodia", "Sportowiec mimo woli". Były one niejednokrotnie pisane specjalnie dla niego, co świadczy o tym, że znajdował się w czołówce aktorów tak jak Eugeniusz Bodo, Adolf Dymsza czy Tadeusz Olsza.

Grób Aleksandra Żabczyńskiego i jego żony Marii na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie, 23 lipca 2008

Aleksander Żabczyński wylansował wiele przebojowych piosenek, jednak na płyty nagrał niewiele z nich. Najsłynniejszą z nich była piosenka "Całują twoją dłoń, Madame" ze słowami Andrzeja Własta.

Premier trzech ostatnich filmów A. Żabczyński nie widział, gdyż odbyły się one w czasie wojny, w Krakowie.

Zmobilizowany w sierpniu 1939 roku do 1 Pułku Artylerii Przeciwlotniczej im. Marszałka Edwarda Rydza-Śmigłego w Warszawie. Wziął udział w kampanii wrześniowej, a po jej zakończeniu przedostał się do Rumunii. Internowany w obozie na Węgrzech zdołał zbiec do Francji, gdzie wstąpił do Wojska Polskiego. Po kampanii francuskiej ewakuowany został do Wielkiej Brytanii, a w 1942 roku wysłany na Bliski Wschód. Przez Irak i Palestynę dotarł do Egiptu. Już jako kapitan II Korpusu wziął udział w kampanii włoskiej (był ranny w bitwie pod Monte Cassino). Odznaczony Krzyżem Walecznych. W 1946 r. Pracował w Polskim Czerwonym Krzyżu w Salzburgu, a później został wraz z II Korpusem przewieziony do Wielkiej Brytanii. W 1947 r. został zdemobilizowany i powrócił do kraju.

Prawdopodobnie po wojnie otrzymał jakieś propozycje filmowe, ale żadnej z nich nie przyjął. Pracował natomiast w teatrze. Występował początkowo gościnnie w Teatrze Małym (w 1947 r.), następnie w Teatrze Klasycznym (1948-1949), a potem do śmierci był aktorem Teatru Polskiego. Wielokrotnie występował też przed mikrofonem Polskiego Radia. Pod koniec 1957 roku, za namową przyjaciół nagrał w Polskim Radiu kilka piosenek:

• "Nikt mnie nie rozumie tak jak Ty",
• "Jak drogie są wspomnienia"
• "Całuję twoją dłoń, madame"

Zmarł nagle na serce 31 maja 1958 roku. Spoczywa na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie (kwatera A-29-3-14).

W 1954 roku w 10 rocznicę Polski Ludowej odznaczony Złotym Krzyżem Zasługi.

Filmografia

• 1926: Czerwony błazen – doktorek
• 1927: Ziemia obiecana
• 1928: Dzikuska – baron Janusz Ziemski
• 1930: Janko Muzykant – dziedzic Zaruba
• 1930: Tajemnica lekarza
• 1931: Głos serca – Howard Vanning
• 1931: Kobieta, która się śmieje – adwokat Far
• 1933: Dzieje grzechu – Zygmunt Szczerbic
• 1934: Córka generała Pankratowa – adiutant gubernatora
• 1934: Śluby ułańskie – Stanisław Pleszczyński
• 1935: Manewry miłosne – porucznik Niko, książę Quanti
• 1935: Panienka z poste restante – przemysłowiec Olszewicz
• 1936: Ada! To nie wypada! – Fred, syn Orzelskiego
• 1936: Będzie lepiej – fabrykant Julian Dalewicz
• 1936: Jadzia – Jan Oksza
• 1936: Mały marynarz
• 1936: Tajemnica panny Brinx – Henryk Malewicz
• 1937: Dyplomatyczna żona – Henryk de Fontana
• 1937: Pani minister tańczy – Sebastian hrabia de Santis
• 1938: Kobiety nad przepaścią – dyrektor music-hallu Klug
• 1938: Królowa przedmieścia – Zygmunt
• 1938: Zapomniana melodia – Stefan Frankiewicz
• 1939: Biały Murzyn – Zygmunt, narzeczony Jadwigi
• 1939: Trzy serca – Gogo
• 1939: Sportowiec mimo woli – hokeista Jerzy Piątek
• 1939: Złota Maska – Ksawery Runicki, obywatel ziemski
• 1939: Żona i nie żona

oraz użyczył głosu do:

• 1938: Królewna Śnieżka i siedmiu krasnoludków - królewicz^{[potrzebne źródło]}

Bibliografia

• Rocznik Oficerski 1923
• Rocznik Oficerski Rezerw 1934

Linki zewnętrzne

• Aleksander Żabczyński w bazie filmweb.pl
• Aleksander Żabczyński w bazie filmpolski.pl
• Aleksander Żabczyński w bazie e-teatr.pl