Alfabet polski

Alfabet polski (litery szare to litery historyczne alfabetu polskiego)

Alfabet polski (dawniej: abecadło) - alfabet używany do zapisu języka polskiego. Oparty jest na alfabecie łacińskim i składa się obecnie z 32 liter:

a ą b c ć d e ę f g h i j k l ł m n ń o ó p r s ś t u w y z ź ż

Litery z alfabetu łacińskiego: Q, V i X nie są zaliczane do liter polskiego alfabetu, gdyż w polskim słowotwórstwie nie ma potrzeby ich stosowania. Występują one tylko w wyrazach pochodzenia obcego, czyli zapożyczonych.

Rada Języka Polskiego (RJP) uzasadnia, iż brzmienie wszystkich, nawet nowo wymyślanych, wyrazów w języku polskim da się zapisać zgodnie z regułami polskiej ortografii tylko za pomocą wymienionych 32 liter. Niemniej, te trzy łacińskie litery (Q, V, X) towarzyszą językowi polskiemu w wyrazach obcych i obcojęzycznych, przekształcając się zazwyczaj w litery polskiego alfabetu w miarę powszednienia stosowania wyrazów zawierających te litery.

Dawniej niektóre znaki pisane w języku polskim wyglądały tak: s — ſ, d — д, m — м, f — ƒ, z — з.

Druk polski zachował pismo gotyckie do XVII wieku. Dopiero u schyłku XVII wieku pojawiają się już całe książki drukowane okrągłą italiką. W Czechach druk gotycki zachował się do XIX wieku, w Polsce do XVIII wieku głównie w wydawnictwach straganowych. Pierwszymi językoznawcami polszczyzny byli w dziedzinie alfabetu i ortografii rektor krakowski Jakub Parkoszowic i ks. Zaborowski, naśladujący wzory Jana Husa. Ich następcami byli późniejsi humaniści Kochanowski, Górnicki i Januszowski.

Przy wyliczeniach alfabetycznych przeważnie nie są używane litery ze znakami diakrytycznymi, a w zamian są stosowane litery q, v i x (wariant ten jest jedynym wariantem tworzonym automatycznie przez oprogramowanie komputerowe). Dawniej spotykany był także wariant obejmujący tylko 23 polskie litery podstawowego alfabetu łacińskiego oraz x i ł — obecnie jednak wyszedł on prawie z użycia.

Staropolskie "obiecadło wedle ortografijej pana Kochanowskiego tak idzie: a á à ą b b' c ć cz d dz dź dż é è ę f g h ch i j k l ł m m' n ń o ó p p' q r rz s ś sz t u v w w' x y z ź ż". Ten zestaw umożliwia zapisanie słów w dialektach języka polskiego^{[potrzebne źródło]} i dokładniejszą transliterację starych zapisów.

Dwuznaki

Najstarsze abecadło polskie, zbiory Cambridge Trinity College z XVI wieku

• ch
• cz
• dz
• dź
• dż
• rz
• sz

DZ, DŹ, DŻ, mają wymowę zbliżoną do par głosek D+Z, D+Ź, D+Ż, więc nie w pełni są dwuznakami. Znak I zmiękcza niektóre z poprzedzających spółgłosek lub grup spółgłoskowych. Przed samogłoską zazwyczaj nie jest czytany i służy wyłącznie do zapisu zmiękczenia. Szczegółowy opis roli dwuznaków w wymowie znajduje się w artykule na Wikisłowniku.

Trigraf

W alfabecie polskim występuje trójznak Dzi, dzi

Częstość występowania liter

Poniżej zaprezentowano procentowy udział liter w próbce 2. wydania Korpusu IPI PAN liczącej ponad 30 milionów segmentów (około 25 milionów słów ortograficznych).

a	ą	b	c	ć	d	e
8,91%	0,99%	1,47%	3,96%	0,40%	3,25%	7,66%
ę	f	g	h	i	j	k
1,11%	0,30%	1,42%	1,08%	8,21%	2,28%	3,51%
l	ł	m	n	ń	o	ó
2,10%	1,82%	2,80%	5,52%	0,20%	7,75%	0,85%
p	q	r	s	ś	t	u
3,13%	0,14%	4,69%	4,32%	0,66%	3,98%	2,50%
v	w	x	y	z	ź	ż
0,04%	4,65%	0,02%	3,76%	5,64%	0,06%	0,83%

Najczęściej występującą literą jest a (8,91%). Występuje 445,5 razy tyle, co najrzadsza x (0,02%).

Kodowanie polskich znaków w HTML

Litery diakrytyzowane

Wielkie litery	Ą	Ć	Ę	Ł	Ń	Ó	Ś	Ź	Ż
HTML	Ą	Ć	Ę	Ł	Ń	Ó Ó	Ś	Ź	Ż
Unicode	U+0104	U+0106	U+0118	U+0141	U+0143	U+00D3	U+015A	U+0179	U+017B
Wynik	Ą	Ć	Ę	Ł	Ń	Ó Ó	Ś	Ź	Ż
małe litery	ą	ć	ę	ł	ń	ó	ś	ź	ż
HTML	ą	ć	ę	ł	ń	ó ó	ś	ź	ż
Unicode	U+0105	U+0107	U+0119	U+0142	U+0144	U+00F3	U+015B	U+017A	U+017C
Wynik	ą	ć	ę	ł	ń	ó ó	ś	ź	ż

Zobacz też

• Polska cyrylica
• Kodowanie polskich znaków diakrytycznych w różnych standardach - tabela

Linki zewnętrzne

• Internetowy edytor do wpisywania polskich znaków
• Strona zawierająca dodatkowe informacje o alfabecie polskim
• Strona autorstwa dr Tomasza Wełny o polskich czcionkach