Andaluzja

Comunidad Autónoma de Andalucía
Herb Andaluzji Flaga Andaluzji
Motto: Andalucía por sí, para España y la humanidad (Andaluzja dla siebie, dla Hiszpanii i dla rodzaju ludzkiego)
Hymn: La bandera blanca y verde
Stolica	Sewilla
Powierzchnia • razem • proc. Hiszpanii	2. miejsce 87 268 km² 17,2%
Populacja (2012) • liczba ludności • gęstość • proc. Hiszpanii	1. miejsce 8 554 052▲ 98,02 os./km² 17,84%
Język urzędowy	hiszpański
Etnonim	andaluz, andaluza
Autonomia od	11 stycznia 1982
Reprezentacja w parlamencie • Kongres • Senat	62 8
Prezydent	José Antonio Griñán (PSOE)
Strona internetowa

Andaluzja (hiszp. Andalucía, z arab. Al-Andalus, pierwotnie od plemienia Wandalów) – najludniejsza i druga pod względem powierzchni wspólnota autonomiczna położona w południowej Hiszpanii, obejmuje większą część regionu historycznego o tej samej nazwie oraz pasmo górskie na północy Sierra Morena. Graniczy na północy z Estremadurą i Kastylią-La Manchą, na wschodzie Murcją, a na zachodzie z Portugalią.

Jest to region rolniczo-przemysłowy, z rozwiniętym górnictwem, uprawami oliwek, bawełny, dębu korkowego, cytrusów, palm daktylowych.

Stolicą Andaluzji jest Sewilla. Ważniejsze miasta to Grenada, Kordoba i Malaga. Andaluzja jest ojczyzną tańca flamenco.

Znajduje się tu najwyższy w kontynentalnej Hiszpanii łańcuch gór Sierra Nevada.

Historia

Kartagińczycy i Rzymianie

Wraz z upadkiem fenickich miast, Kartagina zdominowała zachodnią część Morza Śródziemnego i stała się najważniejszym partnerem handlowym dla małych miasteczek semickich wzdłuż wybrzeża andaluzyjskiego. Pomiędzy pierwszą i drugą wojną punicką Kartagina powiększyła swoją kontrolę poza Andaluzję i przyłączyła całą Iberię z wyjątkiem Kraju Basków. Andaluzja była głównym polem bitwy, gdzie toczyły się walki przeciwko Rzymowi prowadzone przez Barkida Hannibala. Kiedy Rzymianie pokonali Kartagińczyków i opanowali Andaluzję, region został przemianowany na Baetica.

Wandalowie i Wizygoci

W V wieku n.e. Wandalowie szybko przemieszczali się po tym obszarze zanim osiedlili się w Afryce Północnej, następnie region ten wpadł w ręce Królestwa Wizygotów, które musiało zmierzyć się z wpływami bizantyjskimi na tym obszarze.

Okres muzułmański

Podboje Kalifatu Umajjadów w latach 711-718 oznaczały upadek rządów Wizygotów na Półwyspie Iberyjskim. Tariq bin Ziyad znany w hiszpańskiej historii i legendach jako Tariq El Tuerto (Tariq Jednooki) był muzułmaninem afrykańskiego pochodzenia i generałem, który dowodził z polecenia kalifa Al-Walida podbojem Hiszpanii Wizygotów w 711 roku. Znawca historii Ibn Khaldoun twierdził, iż Tariq Ibn Ziyad pochodził z algierskiego plemienia barbarzyńców. Jest on uważany za jednego z najważniejszych przywódców wojskowych w iberyjskiej historii. Początkowo był zastępcą Musy ibn Nusaira w Północnej Afryce i został wysłany przez przełożonego, aby przypuścić pierwszy atak na Królestwo Hiszpanii (w którego skład wchodziły nowa Hiszpania i Portugalia). Pewne roszczenia sprowokowały go do interwencji względem spadkobierców Królestwa Wizygotów, Wittizy i wizygockiej wojny domowej.

29 kwietnia 711 roku armie Tariqa znalazły się na Gibraltarze (nazwa Gibraltar pochodzi od arabskiego imienia Jabal Tariq, które oznacza górę Tariq, czyli Gibr al. Tariq – skała Tariq). W XVII. w. muzułmański historyk Al Maggari napisał, że po wylądowaniu na lądzie Tariq nakazał spalić wszystkie okręty a potem przemówił do swoich żołnierzy następującymi słowami, bardzo dobrze znanymi przez Muzułmanów:

Oh moi wojownicy, umierać czy uciekać? Za wami jest morze, przed wami jest wróg. Pozostała jedynie wiara w waszą odwagę i lojalność. Pamiętajcie, że w tym kraju jesteście bardziej niefortunni, niż sieroty u chciwego pana. Wasz wróg jest przed wami, ochrania go niezliczona armia, on ma ogrom wojowników, ale wy, wasz jedyną siłą są wasze własne przysięgi, a wasza jedyna szansa na przeżycie będzie w rękach waszego wroga. Jeśli ta bezwzględność chce być zredukowana jest długotrwała zawsze trochę, jeśli opóźnisz przejęcie natychmiastowego sukcesu, wasz dobry los odwróci się, a wasi wrogowie, których wasza obecność wypełniła strachem, nabiorą odwagi. Porzućcie hańbę, od której uciekaliście w snach i zaatakujcie tego władcę, który opuścił swoje silne ufortyfikowane miasto, aby spotkać się z wami. Teraz nadeszła wspaniała okazja, aby go pokonać, jeśli jesteście gotowi dobrowolnie narazić się na śmierć. Nie wierzcie, że zachęcam was, aby stawić czoła niebezpieczeństwu, którego nie chcę z wami dzielić. Podczas ataku sam także będę walczył na przedzie, gdzie szansa przeżycia jest najmniejsza. Pamiętajcie, że jeśli wytrzymałość doprowadzi was do rozkoszy zwycięstwa. Nie wierzcie, że nie będę brał udziału w waszej walce. Jeśli polegniecie, polegnę razem z wami lub pomszczę was. Słyszeliście, że w tym kraju jest wiele zachwycających greckich dziewic, ich wdzięk przystrajają okazałe suknie z błyszczącymi perłami, koralami i czystym złotem i które żyją w pałacach królów. Dowódca Prawdziwej Wiary, Aliwalid, syn Abdalmelika wybrał was do ataku spośród wielu swoich arabskich wojowników i obiecał, że staniecie się jego towarzyszami i staniecie się królami w tym kraju. Zaufał waszemu męstwu. Jednak wymaga od was, aby słowo Boga było wywyższone w tym kraju i aby zapanowała tu prawdziwa religia. Łupy będą należały do was. Pamiętajcie, że ja stanę na przedzie ataku, do którego was nawołuję. Za chwilę kiedy dwie armie spotkają się ramię w ramię, zobaczycie mnie, nigdy w to nie powątpiewajcie, szukającego Rodericka – tyrana tego ludu. Wyzwę go, aby się ze mną zmierzył, jeśli Bóg tego pragnie. Jeśli polegnę, posiądę przynajmniej tą satysfakcję, że was tu sprowadziłem, a wy z łatwością odnajdziecie wśród was doświadczonych, którym możecie w zaufaniu przekazać rolę dowódcy oddziałów. Ale jeśli wcześniej dopadnę Rodericka, podwoję wasz zapał, rzucicie się do ataku i podbijecie ten kraj, pozbawiając go życia. Wraz z jego śmiercią, jego żołnierze nie będą już na was złorzeczyć.

W epoce średniowiecza kultura andaluzyjska była pod silnym wpływem muzułmańskim przez ponad tysiąc lat. Kordoba stała się największym i najbogatszym miastem w Europie Zachodniej i jednym z największych na świecie. Maurowie zakładali na tym terenie uniwersytety rozwijając naukę i sztukę, sprowadzając największe osiągnięcia cywilizacyjne jakie napotkali. W zachodniej Europie wiedza Maurów i Żydów przyczyniła się do ożywienia i rozwoju na dziedzin takich, jak: astronomia, medycyna, filozofia i matematyka.

Za czasów muzułmańskich imię „Al-Andalus” było używane jako określenie obszaru o wiele większego niż obecna Hiszpania i w pewnych okresach odwoływała się do prawie całego Półwyspu Iberyjskiego, gdzie muzułmańskie zasady i kultura utrzymały się najdłużej.

Podział wspólnoty

Andaluzja dzieli się na osiem prowincji:

• prowincja Almería
• prowincja Kadyks
• prowincja Kordoba
• prowincja Grenada
• prowincja Huelva
• prowincja Jaén
• prowincja Malaga
• prowincja Sewilla

Klimat

W Andaluzji panuje klimat podzwrotnikowy morski, z rosnącym ku wschodowi stopniem kontynentalizmu. Zimy są ciepłe i deszczowe, suche i gorące lata zaczynają się w Maladze na początku maja. Średnia temperatura stycznia i sierpnia w Sewilli wynosi 10,5 °C i 28,1 °C, a w Maladze 12,5 °C i 27,6 °C.

Ukształtowanie powierzchni

Lokalizacja głównych form rzeźby powierzchni ziemi w Andaluzji.

Pasma górskie Andaluzji mają wpływ na klimat, sieć rzeczną, gleby, bioregiony i gospodarkę człowieka, gdyż jest ona uzależniona od zasobów naturalnych. Około 15% terenu jest położone powyżej 1000 metrów n.p.m. i około 15% poniżej 100 m n.p.m. Główne rzeki to Gwadalkiwir i Genil.

Na północy Andaluzji znajdują się góry Sierra Morena, 570-kilometrowy łańcuch górski. Góry te urwiście opadają ku dolinie Gwadalkiwiru. Z północy na południe przecina je głęboki wąwóz Despenaperros. Dalej, ku zachodowi, góry obniżają się, a ich łańcuchy rozszerzają się, zajmując północ prowincji Sevilla i Huelva. Dolina Gwadalkiwiru na południe od gór była kiedyś cieśniną morską łączącą Ocean Atlantycki z Morzem Śródziemnym. Glebę tworzą tu osady rzeczne. Płaska, nisko położona dolina jest najgęściej zaludnioną częścią Andaluzji. Wschód i południe Andaluzji wypełniają góry Sierra Nevada, najwyższe pasmo kontynentalnej Hiszpanii, z najwyższym szczytem Mulhacén (3478 m n.p.m.). W stronę ujścia Gwadalkiwiru i Cieśniny Gibraltarskiej ciągną się niewysokie łańcuchy Serrania de Ronda.

Hydrografia

Andaluzja ma rzeki wpadające zarówno do Atlantyku jak do Morza Śródziemnego. Do Atlantyku wpadają: Guadiana, Odiel-Tinto, Gwadalkiwir, Guadalete, i Barbate. Do Morza Śródziemnego wpadają Guadiaro, Guadalhorce, Guadalmedina, Guadalfeo, Andarax i Almanzora. Spośród nich, Gwadalkiwir, jest najdłuższą rzeką w Andaluzji i piątą najdłuższą na Półwyspie Iberyjskim (657 km) oraz przepływa przez Kordobę.

Rzeki zlewiska Atlantyku są długie, biegną przez głównie płaskie tereny i mają szerokie doliny rzeczne. W rezultacie, ich ujścia to delty, jak bagna Donana w ujściu Gwadalkiwiru, lub bagna Odiel. W przeciwieństwie do rzek zlewiska Atlantyku, rzeki zlewiska Morza Śródziemnego są krótkie, często okresowe, i mają duży spadek z Gór Betyckich. Ich ujścia są małe, a ich doliny są mniej odpowiednie dla rolnictwa. Poza tym, położenie w cieniu opadowym Gór Betyckich powoduje, że rzeki te otrzymują mniej wody.

W Andaluzji można wyróżnić następujące dorzecza: po stronie Atlantyku dorzecze Gwadalkiwiru, dorzecza rzek przybrzeżnych i dorzecze Guadiana, a po stronie Morza Śródziemnego dorzecza rzek przybrzeżnych i dorzecze Segury.

Demografia

Andaluzja jest najbardziej zaludnioną z 17 wspólnot autonomicznych Hiszpanii. Szacowana populacja na początku 2009 roku wynosiła 8 285 692 osób. Ludność jest skoncentrowana w stolicach prowincji i wzdłuż wybrzeży. Poziom urbanizacji jest dosyć wysoki. Połowa ludności jest skoncentrowana w 28 miastach powyżej 50 000 mieszkańców. Populacja starzeje się, pomimo procesu imigracji.

Gospodarka

Andaluzja jest regionem rolniczym, ale przeważa sektor usług (głównie turystyka, handel detaliczny i transport). Sektor budowlany, ciężko uderzony recesją 2009 roku, był również ważny dla gospodarki regionu. Sektor przemysłowy jest mniej rozwinięty niż w większości regionów Hiszpanii. Według Spanish Instituto Nacional de Estadística (INE), w latach 2000-2006 PKB na osobę w Andaluzji pozostawało drugie najniższe w Hiszpanii, po Extremadurze.

W Andaluzji w oparciu o sztuczne nawadnianie uprawia się oliwki (75% zbioru krajowego), bawełnę, zboża, winorośle, tytoń, daktyle, dąb korkowy, buraki cukrowe, drzewa cytrusowe i ostnicy esparto. Hoduje się tu owce i kozy. Wydobywa się tu rudy żelaza, miedzi, manganu, uranu i pirytów. Rozwinięty jest także przemysł metalurgiczny, stoczniowy, włókienniczy, chemiczny, spożywczy, rafineryjny. Dużą rolę w gospodarce regionu mają porty morskie.

Turystyka

Port Ragua, Sierra Nevada.

• Costa del Sol – wybrzeże słońca – znajdują się tu zabytki kultury Maurów. Na Costa del Sol znajduje się ponad 30 pól golfowych, uważanych za najlepsze w Europie. Niebywałą atrakcją turystyczną jest również znajdujący się w pobliżu Gibraltar, który znajduje się zaledwie krok od Maroka. W Andaluzji narodziło się flamenco, stąd wywodzi się tradycja ludowych zabaw i festynów, corrida.
• Costa de la Luz – wybrzeże światła
• Sierra Nevada – region narciarski
• W pobliżu ujścia Gwadalkiwiru do oceanu znajduje się park narodowy Doñana

Linki zewnętrzne

• Władze Andaluzji
• Parlament Andaluzji
• Turystyka w Andaluzji
• Agencja Promocji Regionu Andaluzji EXTENDA
• Portal obszarów chronionych w Andaluzji
• Oficjalny Portal nauki hiszpańskiego w Andaluzji Junta de Andalucía

Bibliografia

• Janina Pałecka, Oskar Sobański, Hiszpania, Warszawa, SiT, 1991, ISBN 83-217-2813-8
• http://portalwiedzy.onet.pl/16193,,,,andaluzja,haslo.html