Andrzej Apostoł
| Święty Andrzej | |
| Pierwszy Powołany apostoł męczennik |
|
 Męczeństwo św. Andrzeja Apostoła. |
|
| Data urodzenia | ? Betsaida |
| Data śmierci | 30 listopada 62-70 Pátrai (obecnie Patras) |
| Kościół / wyznanie | chrześcijański |
| Wspomnienie | 30 listopada i 9 maja (Anglia i Szkocja) (kat.) m.in. 13 grudnia i 13 lipca (praw. wg kal. greg.) |
| Atrybuty | krzyż świętego Andrzeja, księga, ryba, sieć |
| Patron | krajów m.in. : Szkocji, Grecji, Rosji, Hiszpanii, Sycylii; małżeństw, podróżujących, rybaków, rycerzy, woziwodów, rzeźników |
 Galeria ilustracji w Wikimedia Commons |
|
Andrzej Apostoł, scs. Apostoł Andrej Pierwozwannyj (zm. ok. 62 - 70) – jeden z dwunastu apostołów, wg świadectwa Ewangelii Pierwszy Powołany (cs. Первозванный) spośród apostołów, rodzony brat św. Piotra, męczennik, święty Kościoła katolickiego, anglikańskiego, ewangelickiego, ormiańskiego, koptyjskiego i prawosławnego. Święty ten wymieniany jest w Modlitwie Eucharystycznej (Communicantes) Kanonu rzymskiego.
.jpg&filetimestamp=20110516080548)
Spis treści |
[edytuj] Żywot świętego
Andrzej pochodził z żydowskiej rodziny rybackiej z Betsaidy nad Jeziorem Galilejskim (Jezioro Tyberiadzkie; również Genezaret)[1], ale mieszkał w Kafarnaum razem z bratem (św. Piotrem) i jego teściową[2]. Początkowo był uczniem św. Jana Chrzciciela. Pod jego wpływem poszedł za Jezusem Chrystusem, gdy ten przyjmował chrzest w Jordanie. Andrzej nie tylko sam przystąpił do Chrystusa, ale przyprowadził także św. Piotra[3].
Po śmierci Jezusa na krzyżu, jego zmartwychwstaniu i zesłaniu Świętego Ducha na apostołów, Andrzej jako pierwszy głosił Ewangelię w Bizancjum (uważa się, że był pierwszym biskupem konstantynopolitańskim), a następnie w miastach Azji Mniejszej, Tracji, Scytii, Grecji, Abchazji i na wybrzeżach Morza Czarnego.
[edytuj] Śmierć męczeńska
Za swe nauki apostoł Andrzej został skazany na śmierć męczeńską, którą poniósł w greckim Pátrai (obecnie Patras), według różnych źródeł, w 62, 65 lub 70 roku.
Rozpięto go na krzyżu mającym kształt litery "X". Jest to pierwsza litera "Chrystusa" w języku greckim od Χριστός, 'Christos' (Pomazaniec). Krzyż został później nazwany Krzyżem św. Andrzeja.
[edytuj] Kult
W Cerkwi prawosławnej oraz w katolickich Kościołach wschodnich św. Andrzej obdarzany jest wielką czcią, jako jeden z głównych świętych (analogicznie w Kościele rzymskokatolickim taką czcią obdarzony jest Święty Piotr).
[edytuj] Kult w Polsce
W Polsce, w okresie od XI do XVI wieku, wybudowano 123 kościoły pod wezwaniem św. Andrzeja. Kościoły te powstawały przede wszystkim na Śląsku i w Wielkopolsce. Obecnie są 132 kościoły i kaplice (w tym 97 kościołów parafialnych) oraz 296 wizerunków św. Andrzeja Apostoła. 115 miejscowości wywodzi swoją nazwę od imienia Andrzej (stan na 2008 rok)[4].
[edytuj] Patronat
Święty Andrzej jest patronem:
- narodów słowiańskich,
- państw i krain: Szkocja, Grecja, Rosja, Hiszpania, Niderlandy, Burgundia, Bitynia, Niemcy, Prusy, Szlezwik, Luksemburg,
- miast: Neapol, Mantua, Pont, Agde, Baeza, Bordeaux, Brescia, Brugia, Hanower, Orange, Pesaro, Rawenna i Rochester.
Jest także patronem małżeństw, podróżujących, rybaków, rycerzy, woziwodów, rzeźników.
Orędownik zakochanych, wspomaga w sprawach matrymonialnych i wypraszaniu potomstwa.
[edytuj] Dzień obchodów
Święto liturgiczne Andrzeja Apostoła w Kościele katolickim oraz anglikańskim i ewangelickim, obchodzone jest 30 listopada.
W Anglii i Szkocji święto przeniesienia szczątków obchodzone jest 9 maja.
W prawosławiu Święty wspominany jest z reguły dwukrotnie w roku liturgicznym.
Cerkiew prawosławna:
- 30 listopada/13 grudnia[5], tj. 13 grudnia wg kalendarza gregoriańskiego,
- 20 czerwca/3 lipca, tj. 3 lipca (sprowadzenie relikwii)
- 30 czerwca/13 lipca, tj. 13 lipca (Sobór dwunastu apostołów).
Gruziński Kościół Prawosławny (którego założycielem jest Andrzej Apostoł):
- 29 kwietnia/12 maja, tj. 12 maja wg kalendarza gregoriańskiego,
- 30 listopada/13 grudnia.
Kościół ormiański wspomina Apostoła dwukrotnie:
- 30 listopada/13 grudnia,
- 9. sobota po uroczystości Podwyższenia Krzyża Pańskiego.
Koptyjski Kościół Ortodoksyjny, który posiada własny kalendarz liturgiczny podzielony na 13 miesięcy, wspomina Apostoła trzykrotnie:
- 30 listopada,
- 24 lipca (dzień wielu cudów),
- 23 sierpnia (dzień jednego cudu).
[edytuj] Relikwie
W 356 roku relikwie apostoła przewieziono z Patras do Konstantynopola i umieszczono w świątyni Apostołów. W 1202, gdy krzyżowcy zajęli miasto, zabrali je ze sobą i umieścili w Amalfi, w pobliżu Neapolu. W połowie XV wieku papież Pius II polecił głowę świętego przewieźć do Rzymu, gdzie spoczywała w bazylice św. Piotra do 1964, kiedy to Paweł VI 25 września zwrócił ją do Patras na Peloponezie, gdzie św. Andrzej poniósł śmierć.
Prawa ręka apostoła znajduje się w Bogojawleńskim Soborze Katedralnym w Moskwie.
Jego relikwie znajdują się również w miejscowości Amalfi pod Neapolem, w katedrze NMP w Szkocji (St Mary's RC Cathedral), w kościele środowisk twórczych w Warszawie (Ekumeniczne Sanktuarium św. Andrzeja Apostoła w Warszawie), a także w bazylice w Olkuszu, gdzie pojawiły się wcześniej niż w Warszawie.
[edytuj] Ikonografia
W ikonografii św. Andrzej Apostoł posiada od początku indywidualne cechy. Przedstawiany jest jako starszy mężczyzna o gęstych, siwych włosach i krzaczastej, krótkiej brodzie. Jako apostoł nosi długi płaszcz. Czasami ukazywany jest jako rybak w krótkiej tunice. Powracającą sceną w sztuce religijnej jest chwila jego ukrzyżowania.
Atrybutami są: "krzyż św. Andrzeja" w kształcie litery X, księga, ryba, sieć.
Na ikonach ruskich apostoł Andrzej, jako patron Rusi, często wyróżniany jest spośród innych apostołów strojem i gestem. Wierni Cerkwi modlą się do niego o dobrego męża lub żonę.
Apostoł występuje na ikonach "Soboru dwunastu apostołów", wśród innych jedenastu najbliższych uczniów Chrystusa w scenach z Jego życia (m.in. Wjazd Pański do Jerozolimy, Ostatnia Wieczerza, Zmartwychwstanie Pańskie, Wniebowstąpienie Pańskie) oraz na ikonach: Zesłania Świętego Ducha na Apostołów i Zaśnięcia Matki Bożej.
[edytuj] Heraldyka
Wizerunek Andrzeja Apostoła, jak i sam krzyż, występuje również w wielu herbach miast.
Są to m.in. Belsele (k. Sint-Niklaas), Sankt Andreasberg, Taksenbach (k. Salzburga), Rüngsdorf (Ruengsdorf), Teisendorf, Rueun (w Gryzonii), Sankt Andrä, a w Polsce: Złoczew i gmina Przemęt.
-
Herb Belsele.
-
Herb Sankt Andreasberga.
-
Herb gminy Przemęt.
[edytuj] Przysłowia
- Gdy święty Andrzej ze śniegiem przybieży sto dni śnieg w polu leży ,
- Na święty Jędrzej szukają baby przędzy,
- Kiedy na Andrzeja poleje, poprószy,
- cały rok nie w porę rolę moczy i suszy,
- Na świętego Andrzeja dziewkom z wróżby nadzieja[6].
[edytuj] Zobacz też
Zobacz też kategorie: Parafie pod wezwaniem św. Andrzeja Apostoła, Świątynie pod wezwaniem św. Andrzeja Apostoła.
- Andrzejki
- krzyż świętego Andrzeja
- kult świętych
- męczennicy chrześcijańscy
- modlitwa za wstawiennictwem świętego
- święci i błogosławieni Kościoła katolickiego
- święci prawosławni
- święty Andrzej – inni święci o tym imieniu
Przypisy
- ↑ J 1,44 w przekładach Biblii.
- ↑ Mk 1,29-30 w przekładach Biblii.
- ↑ J 1,19-27 w przekładach Biblii.
- ↑ Andrzej Apostoł (rozdz. 2) oraz kościoły i wizerunki AP (rozdz. 3 - Święci w Polsce i ich kult w świetle historii (autorzy: Jacek i Maria Łempiccy; Kraków 2008)
- ↑ podwójne datowanie
- ↑ Patrz źródło: Święci w Polsce i ich kult w świetle historii - rozdział 2.
[edytuj] Bibliografia
- Święty Andrzej, Apostoł - materiały na brewiarz.katolik.pl [ostatnia aktualizacja: 16.10.2009] (ang. • pol.)
- ap. Andrzej na cerkiew.pl (opr. Jarosław Charkiewicz)
- Andreas - dni obchodów na Ökumenisches Heiligenlexikon (niem.)
[edytuj] Linki zewnętrzne
- Św. Andrzej – pierwszy powołany apostoł na Magazyn SR (autor: Dorota Walencik) [opublikowano: 2004-11-28]
- Relikwie św. Andrzeja - Katedra Najświętszej Maryi Panny w Edynburgu (ang.)
|
||||||||
|
||||||||
