Andrzej Bańkowski
| Andrzej Bańkowski | |
| Data urodzenia | 5 stycznia 1931 |
| Zawód | etymolog, uczony |
| Narodowość |  Polska |
| Tytuł | Profesor uczelniany |
| Edukacja | I Liceum Ogólnokształcące im. Bolesława Chrobrego w Piotrkowie Trybunalskim |
| Uczelnia | Akademia im. Jana Długosza w Częstochowie |
| Wydział | Wydział Filologiczno-Historyczny |
| Stanowisko | kierownik Zakładu Historii Języka |
Andrzej Bańkowski (ur. 5 stycznia 1931) – polski etymolog, prof. i kierownik Zakładu Historii Języka na Wydziale Filologiczno-Historycznym Akademii im. Jana Długosza w Częstochowie, autor informacji o pochodzeniu wyrazów (etymologii) do "Słownika Wyrazów Obcych" PWN (I wyd. 1995), autor trzytomowego "Słownika etymologicznego języka polskiego" PWN, którego pierwsze dwa tomy wydano w 2000 r.
Spis treści |
[edytuj] Słownik etymologiczny i kontrowersje
W chwili wydania dwóch pierwszych tomów istniał tylko jeden kompletny słownik etymologiczny języka polskiego – Aleksandra Brücknera lat 1926/1927 choć jeśli chodzi metodologię to tkwiący jeszcze w XIX wieku, o którym profesor Zygmunt Saloni pisał Mimo znacznej objętości (806 stron) ma on opinię dzieła popularnego, niezbyt naukowego, pełnego dygresji i impresji autorskich. a o słowniku Bańkowskiego Słownik Andrzeja Bańkowskiego jest w historii kultury polskiej trzecim dziełem o takim charakterze i drugim, które ma szanse być doprowadzone do końca[1]. Chodziło o słownik Franciszka Sławskiego, który przez autora nie został ukończony a prace nad jego stworzeniem doprowadzone zaledwie do 1/3. Rzeczywiście językowi polskiemu brakowało dzieła jakim np. dla języka rosyjskiego były prace Maxa Vasmera. Od tamtego czasu na rynku pojawił się w 2005 roku słownik etymologiczny profesora Wiesława Borysia[2].
Prawdopodobnie kontrowersje, które wywołało wprowadzenie do słownika (sprawa była gorąco dyskutowana w obrębie Rady Języka Polskiego) spowodowało brak jego ukończenia. Poszło o 42 strony "Wstępu autorskiego". Autorowi zarzucano m.in. antysemityzm, choć gwoli ścisłości, zbyt dosłownie go odczytując, należało zarzucić również antyniemieckość, antyslawizm, antyukrainizm i antypolonizm etc. etc., co poniekąd jest prawdą, z tym zastrzeżeniem, że tak jak Bańkowski greckie anti (ἀντί) użyjemy w jego pierwotnym znaczeniu lokacyjnym: "naprzeciwko, na drugim, przeciwległym brzegu (wody)". Autor jako naukowiec i człowiek o nietuzinkowym poczuciu humoru potrafi jednocześnie ganić, by za chwilę pochwalić i odwrotnie, choć nie brak tu dosadnych czasami, i mogących uchodzić za zbyt mocne stwierdzeń, to ciężko zarzucić mu by jako językoznawca stawał jednoznacznie po stronie, któregoś z przedmiotów swoich badań. Urodzony pod przykrym znakiem Koziorożca (5.01.31) z natury swojej zawsze bywa satyrykiem, nigdy politykiem jak się opisuje, rzeczywiście za nic sobie ma polityczną poprawność gdy pisze niemiecka slawistyka aż do roku 1914 polegała przeważnie na puszczaniu w obieg mitów przedstawiających Słowian jako osobny gatunek małpoludów lub historia też uczy albo uczyć powinna, że bez żydowskiego wkładu kapitału w państwowość polską, odradzającą się w XIV wieku, pozostałyby po niej tylko szczątki kopalne, a gdyby próbował w czasach PRL opublikować np. fragment nacjonaliści polscy każą uczyć swoje dzieci na lekcjach polskiego spolszczonej ukraińszczyzny, a nacjonaliści ukraińscy na lekcjach ukraińskiego zukraińszczonej polszczyzny pewnie otrzymałby od władz ludowych epitet "kosmopolita bez ojczyzny"[3], a takich określeń nie brakuje na kilkunastu stronach, gdzie w sposób zabawny, z przymrużeniem oka i nie bez odniesień zarówno do legend jak i własnych odautorskich wizji przybliża tysiące lat istnienia języków indoeuropejskich.
Jak pisze sam autor, w "Autorecenzji słownika krytycznej" jakby trawestując Nietzschego: Słownik ten został z rozmysłu opracowany taką metodą, żeby – w kraju chwalebnych anarchistów, którzy zwykli bywać drożdżami w każdym cieście cudzoziemskim i zakalcem w ciastach krajowych – nie spodobał się nikomu w swojej "sensacyjnej" całości, tylko niektórym podobając się w takich a takich, a niektórym w innych szczegółach.
Jednak nawet recenzenci, krytykujący autora za rubaszną i niepozbawioną kolokwializmów część wprowadzającą, nie oprotestowywali części merytorycznej jaką jest sam słownik, choć wyraźnie podkreślono liczne przesunięcia w datowaniu wyrazów hasłowych.
[edytuj] Bibliografia
- Andrzej Bańkowski, Etymologiczny słownik Języka polskiego, t. I: A-K, Warszawa 2000, ISBN 9788301130190
- Dyskusja nad "Etymologicznym słownikiem języka polskiego" A. Bańkowskiego ze strony Rady Języka Polskiego
Przypisy
- ↑ List prof. Zygmunta Saloniego do Rady Języka Polskiego, Warszawa, 15 lutego 2002 r.
- ↑ Recenzja słownika na stronie Wydawnictwa Literackiego
- ↑ Określenie stosowane przez władze PRL mniej lub bardziej oficjalnie głównie w stosunku do Żydów, np. w roku 1967, zobacz: Wojciech Trębacz, Pianista pod specnadzorem [w:] "Biuletyn IPN": Żydzi w Polsce nr 11 (58), listopad 2005, s. 59
