Andrzej Edward Koźmian

Andrzej Edward Koźmian herbu Nałęcz (ur. 4 grudnia 1804 r., Piotrowicach w lubelskim - zm. 10 listopada 1864 r., Dobrzechów w Galicji) – literat, poeta, publicysta i działacz polityczny. Kolekcjoner i bibliofil.

Syn Kajetana Koźmiana i Anny z Mossakowskich herbu Jastrzębiec, ojciec Stanisława. Wcześnie osierocony przez matkę (1806), był początkowo wychowywany we Wronowie przez zaprzyjaźnione z rodziną córki byłego podkomorzego króla Stanisława Augusta Poniatowskiego, Elżbietę i Ludwikę Golczówny. Od 1808 r. wychowywał się w Błudowie na Wołyniu, w majątku ciotki Marianny z Mossakowskich (siostry matki), z którą w 1809 r. ożenił się jego ojciec. Jesienią tego roku przeniósł się do Lublina, a następnie do Warszawy, gdzie jego ojciec otrzymał stanowisko w administracji Królestwa Polskiego. Zdobył staranne wykształcenie (studia na Uniwersytecie Warszawskim) oraz obycie wśród najwyższych sfer ówczesnego społeczeństwa polskiego. W 1834 r. ożenił się z Teofilą Skrzyńską herbu Zaremba. Wcześnie stracił żonę (1851). Po śmierci ojca (1856) zmuszony został sprzedać rodzinne Piotrowice i przenieść się do majątku posagowego po żonie, do Dobrzechowa. Zabawił tam rok, po czym pozostawiając zarząd majątku synowi Stanisławowi zdecydował się wyjechać z kraju. Po drodze blisko 2 lata zabawił w Wielkopolsce, w Luboni – dobrach przyjaciela rodziny, generała Franciszka Morawskiego.

Z myślą o prowadzeniu badań nad dziejami Polski zgromadził wielki i cenny księgozbiór (głównie o charakterze historyczno-literackim), liczący kilka tysięcy pozycji od XV do XIX w. Znajdując się w trudnej sytuacji materialnej w 1852 r. większą część biblioteki (3300 ksiąg i 71 rękopisów) sprzedał za sumę 25 tys. rubli Aleksandrowi Branickiemu. Kolekcja ta stała się zaczątkiem wielkiej biblioteki Branickich, gromadzonej na zamku w Suchej.

Od 1858 r. przebywał w Paryżu, gdzie związał się z Hotelem Lambert. Rzecznik reform agrarnych. W czasie powstania styczniowego w l. 1863–64 pełnił rolę pośrednika między Rządem Narodowym a rządem francuskim.

Pozostawił wiersze, "Wspomnienia", "Listy 1829–1834".

Bibliografia

• Małysiak Helena: Biblioteka Branickich i Tarnowskich w Suchej, wyd. Beskidzka Oficyna Wydawnicza BTSK, Bielsko-Biała 1986, ISBN 83-7004-049-7.