Andrzej Mandalian
Andrzej Mandalian, krypt. X-666 (ur. 6 grudnia 1926 r. w Szanghaju, zm. 24 listopada 2011 w Warszawie) – polski poeta, scenarzysta filmowy, tłumacz literatury polskiej z języka rosyjskiego.
Spis treści |
[edytuj] Biografia
Urodził się w rodzinie działaczy komunistycznych (jego ojciec był ormiańskim komunistą), członków Kominternu[1], uczestników rewolucji w Chinach i wojny domowej w Hiszpanii. Od 1927 r. przebywał na terenie ZSRR. Studiował w Akademii Medycznej w Moskwie. Repatriowany do Polski w 1947 r. W 1951 r. ukończył studia medyczne w Akademii Medycznej w Warszawie. Debiutował w 1950 r. jako poeta. W okresie stalinowskim był jednym z czołowych poetów socrealizmu. Jego utwory m.in. Pieśń o walce klasowej należały do stałego repertuaru oficjalnych akademii i uroczystości. W latach 1952–1953 oraz 1956–1959 pracował jako redaktor w tygodniku Nowa Kultura. W latach 70. XX wieku związany z opozycją demokratyczną. W 1976 roku podpisał protest przeciwko zmianom w konstytucji. Publikował w wydawanym w drugim obiegu "Zapisie"[1].
Tłumaczył m.in. poezje Osipa Mandelsztama, Bułata Okudżawy, Josifa Brodskiego. Został odznaczony Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (1955). Mieszkał w Warszawie.
Był mężem Joanny Rapackiej (1939–2000), slawistki, eseistki, profesora nauk filologicznych[2].
[edytuj] Twórczość
- Dzisiaj (poezje; Czytelnik 1951)
- Wiosna sześciolatki (wespół z Andrzejem Braunem i Wiktorem Woroszylskim; poezje; Książka i Wiedza 1951)
- Słowa na co dzień (poezje; Czytelnik 1953, w nim wiersz Towarzyszom z Bezpieczeństwa heroizujący działalność Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego )
- Płomienie (poemat; Wydawnictwo MON 1953, 1954)
- Czarny wiatr (poezje; Czytelnik 1957)
- Krajobraz z kometą (poezje; Czytelnik 1976)
- Egzorcyzmy (poezje; Czytelnik 1981, ISBN 83-07-00409-8)
- Na psa urok (opowiadania; Czytelnik 1985, ISBN 83-07-01166-3)
- Operacja Kartagina (II obieg; pod pseud.: X-666; powieść; Niezależna Oficyna Wydawnicza NOWA 1985)
- Czerwona orkiestra (opowiadania autobiograficzne; Niezależna Oficyna Wydawnicza NOWA 1993, ISBN 83-7054-062-7; Sic! 2009, ISBN 978-83-60457-72-6)
- Strzęp całunu (poezje; Czytelnik 2003, ISBN 83-07-02917-1)
- Poemat odjazdu (poezje; Sic! 2007, ISBN 978-83-60457-35-1)
[edytuj] Tłumaczenia (wybór)
- Vasko Popa, Boczne niebo (Państwowy Instytut Wydawniczy 1975)
- Maryna Cwietajewa, Próba miłości (spektakl teatralny [TV]; wespół z Jerzym Litwiniukiem, Sewerynem Pollakiem, Włodzimierzem Słobodnikiem; Scenariusz: Witold Dąbrowski (wybór i układ wierszy oraz wstęp); Reżyseria: Joanna Wiśniewska; premiera: 7 lutego 1973 r.)
- Arakel z Tebryzu, Księga dziejów: kronika ormiańska (wespół z Witoldem Dąbrowskim; Państwowy Instytut Wydawniczy 1981, ISBN 83-06-00507-4)
- Grzegorz z Nareku, Księga śpiewów żałobliwych (przekład, wybór, wstęp i przypisy; Państwowy Instytut Wydawniczy 1990, ISBN 83-06-01723-4)
- Eugenia Ginzburg, Stroma ściana ([T. 1]; Czytelnik 1990, ISBN 83-07-02113-8)
[edytuj] Prace redakcyjne i opracowania
- Egiše Čarenc, Poezje wybrane (wstęp Geworg Emin; Państwowy Instytut Wydawniczy 1962)
- Natalia Astafiewa, Wiersze (wybór; Państwowy Instytut Wydawniczy 1966)
- Geworg Emin, Wiersze (wybór; Państwowy Instytut Wydawniczy 1966)
- Jewgienij Jewtuszenko, Wiersze (wybór; Państwowy Instytut Wydawniczy 1966, 1971)
- Stara poezja armeńska (antologia; wybór i wstęp; Państwowy Instytut Wydawniczy 1970)
- Bułat Okudżawa, Wiersze i ballady (wybór; Państwowy Instytut Wydawniczy 1974)
- Awetik Isahakian, Wiersze (wybór i wstęp; Państwowy Instytut Wydawniczy 1979, ISBN 83-06-00106-0; seria: "Biblioteka Poetów")
- Witold Dąbrowski, Portret trumienny. Poezje z teki pośmiertnej (wybór; Czytelnik 1982)
- Witold Dąbrowski, Poezje wybrane (wybór i noty; Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza 1983, ISBN 83-205-3584-0; seria: "Biblioteka Poetów")
- Bułat Okudżawa, Pieśni, ballady, wiersze (wybór, posłowie i redakcja Andrzej Mandalian; Wydawnictwo Literackie 1996, ISBN 83-08-02643-5; 1999, ISBN 83-08-02859-4)
- Joanna Rapacka, Rzeczpospolita Dubrownicka (posłowie; Fundacja Pogranicze Sejny 2005, ISBN 83-08-02859-4)
[edytuj] Filmografia
- 1963 - Przygoda noworoczna (Scenariusz, dialogi) - reż. Stanisław Wohl
- 1964 - Zakochani są między nami (Scenariusz) - reż. Jan Rutkiewicz
- 1972 - Dama pikowa (Scenariusz) - reż. Janusz Morgenstern, Jerzy Domaradzki
- 1976 - Zielone-minione... (Scenariusz; wespół z Gerardem Zalewskim) - reż. Gerard Zalewski
- 1983 - Adopcja (Scenariusz; wespół z Andrzejem Zajączkowskim) - reż. Grzegorz Warchoł, Jerzy Owczaczyk
Przypisy
- ↑ 1,0 1,1 Zmarł Andrzej Mandalian. „Gazeta Wyborcza”, s. 19, 25 listopada 2011. Agora. ISSN 0860-908x.
- ↑ Joanna Rapacka w bazie „Ludzie nauki” portalu Nauka Polska (OPI)
