Anna Podgórska
| Witalia Anna Podgórska Hanka |
|
 Anna Podgórska ok. 1905 r. |
|
| Data i miejsce urodzenia | 21 grudnia 1885 Ząbkowice (obecnie dzielnica Dąbrowy Górniczej) |
| Data i miejsce śmierci | 16 września 1968 Warszawa |
| Zawód | nauczycielka |
| Odznaczenia | |
  |
|
Witalia Anna Podgórska, z domu Kostecka (ur. 21 grudnia 1885 w Ząbkowicach, wtedy w powiecie będzińskim, obecnie – dzielnicy Dąbrowy Górniczej, zm. 16 września 1968 w Warszawie) – polska działaczka oświatowa i niepodległościowa, nauczycielka.
Spis treści |
[edytuj] Dzieciństwo, szkoły
Była córką Kazimierza Kosteckiego (herbu Ślepowron), naczelnika wydziału Dyrekcji Kolejowej w Warszawie i Walentyny z Wierzyckich (herbu Świnka). W dzieciństwie mieszkała przy ul. Hożej 50 m. 8. W 1904 ukończyła szkołę średnią w Warszawie, na pensji Marii Tołwińskiej (Gimnazjum Fizjologiczne Stefanii Tołwińskiej, późniejsze Gimnazjum im. Marii Konopnickiej przy ul. Św. Barbary). W tym samym roku ukończyła kurs sztuki stosowanej prof. Antoniego Austena.
Około 1902 wstąpiła do Organizacji Młodzieży Narodowej i do Zetu. W ramach działalności zetowskiej była współorganizatorką strajku szkolnego w szkołach żeńskich w 1905 w Warszawie. W młodości należała również do PET-u.
Zaraz po urodzeniu drugiej córki, w 1907 r. wyjechała wraz z mężem do Belgii. W 1907 r. rozpoczęła naukę w Wyższej Szkole Krawiectwa i Robót Ręcznych w Liège. Ukończyła ją z odznaczeniem w 1910 r. W tym czasie studiowała również w Akademii Sztuk Pięknych w Paryżu. W 1911 r. wyjechała do rodziny męża do Moskwy, gdzie działała w Kole Zetowym. Tam urodziła syna, Jana. Po powrocie do Warszawy w 1913 r. uczęszczała na kurs sanitarny prowadzony przez dra Kazimierza Orła w szpitalu dziecięcym.
[edytuj] Praca i działalność
W 1915 przeniosła się z mężem i trojgiem dzieci do Lublina. W tym roku urodziła w Lublinie czwarte dziecko – Witolda. Współorganizowała Okręg Lubelski Ligi Kobiet Pogotowia Wojennego. W latach 1915-1916 była członkinią zarządu i przez pewien czas – przewodniczącą Koła. Jednocześnie pracowała intensywnie jako sanitariuszka i prowadziła różnorodną działalność w zakresie pomocy rannym w działaniach wojennych Polakom. Była również kurierką "Strzelca" i łączniczką brygadiera Józefa Piłsudskiego. Została za te czyny odznaczona osobiście przez niego Złotym Krzyżem Zasługi[1].
W okresie I wojny światowej wielu przywódców ruchu niepodległościowego znalazło w Lublinie schronienie, a zarazem miejsce do aktywnej działalności politycznej. Jesienią 1914 doszło w Lublinie do porozumienia stronnictw i ugrupowań politycznych mających w swych programach walkę o niepodległość Polski. W 1915 Komitet Zjednoczonych Stronnictw Niepodległościowych i Polska Organizacja Wojskowa utworzyły Wydział Narodowy Lubelski, którego głównym celem było koordynowanie działań niepodległościowych na terenie Lubelszczyzny[2]. Anna Podgórska była członkinią zarządu Wydziału Narodowego Lubelskiego, w kwietniu 1916 współzorganizowała spotkanie Józefa Piłsudskiego z połączoną delegacją Wydziału Narodowego i Ligi Kobiet.
Maria Dąbrowska pisała o Annie Podgórskiej w swoich Dziennikach:
 |
W 1916 założyła – wspólnie z Wacławem Jasińskim, późniejszym profesorem pediatrii Uniwersytetu Wileńskiego – Uniwersytet Ludowy i uruchomiła kursy dla analfabetów w Lublinie i w Puławach. Przez większość I wojny światowej pracowała w Seminarium dla Ochroniarek Marii Papieskiej w Lublinie, pełniąc w nim funkcje nauczycielki i sekretarki.
W 1918 prowadziła walkę o prawa wyborcze dla kobiet przed wyborami do Sejmu Ustawodawczego, działając w Komitecie Związku Kobiet Postępowych.
W 1919 – po śmierci syna (Jana) – przeniosła się do Częstochowy. Kontynuowała tam pracę w Zecie, m.in. zreorganizowała – wspólnie z Lucjanem i Wandą Kurpińskimi – tamtejszy ośrodek.
W 1920 zorganizowała pomoc dla rannych żołnierzy dowożonych z frontu do okolicznych szpitali. Uruchomiła też kuchnie polowe m.in. na stacjach kolejowych Poraj i Częstochowa. Organizowała również pomoc dla powstańców górnośląskich inicjując zbiórkę broni, opatrunków, żywności i leków i wspierając przerzut tych darów na Śląsk.
W latach 1921-22 pracowała w biurze elektrowni miejskiej w Częstochowie, po czym przez kolejne 2 lata pracowała jako nauczycielka w Państwowym Seminarium Gospodarczym i Seminarium dla Ochroniarek w Częstochowie.
Podgórscy przenieśli się do Warszawy w 1925, gdzie Anna zatrudniła się w biurze Centralnego Związku Kółek Rolniczych. Pracowała również jako instruktorka, a później inspektorka w Kole Gospodyń Wiejskich. W latach 1930-1935 pracowała w Związku Pracy Obywatelskiej Kobiet.
Była wśród organizatorów Zjazdu Uczestników Ruchu Niepodległościowego Związku Młodzieży Polskiej w 50. rocznicę powstania Zetu. Od połowy lat 20. była członkinią Zwiazku Seniorów Organizacji Młodzieży Narodowej i Związku Polskiej Młodzieży Demokratycznej, a od 1930 r. – jej Rady Naczelnej[4].
[edytuj] Okupacja i lata powojenne
W lipcu 1940 została aresztowana i przebywała na Pawiaku do grudnia. Po wyjściu organizowała pomoc dla ukrywających się Żydów i sama ich ukrywała w domu przy ul. Powsińskiej. W czasie powstania warszawskiego prowadziła najbardziej oddalony od Śródmieścia punkt sanitarny, zbierała zrzuty samolotowe, przygotowywała posiłki dla żołnierzy AK i walczącej ludności.
Po powstaniu wyjechała do Zabrza, gdzie w latach 1946-1948 pracowała znów jako nauczycielka. W Zabrzu utworzyła Koło Polskiego Czerwonego Krzyża, wspólnie z dawnym kolegą Wacławem Stawnickim.
W 1948 wróciła do Warszawy, gdzie zatrudniła się w Zarządzie Ligi Kobiet, później jako referentka i instruktorka BHP w różnych przedsiębiorstwach.
W 1956 była w gronie organizatorów zjazdu byłych uczestników walk o szkołę polską z okazji 50-lecia strajków szkolnych.
[edytuj] Życie prywatne
Anna Kostecka w 1904 wyszła za mąż za Przemysława Podgórskiego, również działacza niepodległościowego. Miała z nim córki: Marię Podgórską (1906-1980, późniejszą żonę Tomasza Piskorskiego i Krystynę Paszkowską-Świeściak (1907-1987) oraz synów: Jana (1911-1919), Witolda (1915-1992) i Jerzego (1922-1943), który zginął na Majdanku.
Około 1926 zamieszkali w domu zbudowanym przez Przemysława (w tzw. Willi Podgórskich) na obrzeżach (wtedy) Warszawy przy ul. Powsińskiej w pobliżu klasztoru bernardynów u zwieńczenia fosy Bernardyńska Woda. Dom ten jest obecnie zabytkiem.
Zmarła w 1968. Została pochowana na warszawskich Powązkach w kwaterze 195[5]. Nad jej grobem w czasie pogrzebu wspomniał ją jej przyjaciel Melchior Wańkowicz.
[edytuj] Odznaczenia
[edytuj] Bibliografia
- Polski Słownik Biograficzny, tom 26, ss. 85-86, Zakład Narodowy im. Ossolińskich Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk-Łódź, 1982.
Przypisy
- ↑ Cezary Chlebowski: Bez pokory. T. 1. Warszawa: ARS Print Production s.c., 1997, s. 348. ISBN 83-87224-05-7.
- ↑ Dominika Majuk, Ziemowit Karłowicz: Lublin – miejsca pamięci – Historia Lublina i Lubeszczyzny. [dostęp 16 maja 2010 r.].
- ↑ Maria Dąbrowska: Dzienniki. T. 1. Warszawa: Spółdzielnia Wydawnicza „Czytelnik”, 1988, s. 337. ISBN 83-07-00974-X.
- ↑ Tadeusz W. Nowacki (przewodniczący zespołu i redaktor naczelny): ZET w walce o niepodległość i budowę państwa – szkice i wspomnienia. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1996.
- ↑ Jerzy Waldorff (red.): Cmentarz Powązkowski w Warszawie. Warszawa: Krajowa Agencja Wydawnicza, 1984, s. 274. ISBN 8303007580.
