Anna Pustowójtówna
| Anna Henryka Pustowójtówna Henryka Lewenhard Michał Smok |
|
 Anna Henryka Pustowójtówna w mundurze powstańczym 1863 |
|
| Data i miejsce urodzenia | 26 lipca 1838[1] Wierzchowiska |
| Data i miejsce śmierci | 2 maja 1881 Paryż |
| Przebieg służby | |
| Stanowiska | adiutant |
| Główne wojny i bitwy | Powstanie Styczniowe: bitwa pod Małogoszczem, bitwa pod Pieskową Skałą, bitwa pod Chrobrzem, bitwa pod Grochowiskami, Wojna francusko-pruska, Komuna Paryska |
 Multimedia w Wikimedia Commons |
|
 Anna Henryka Pustowójtówna w Wikicytatach |
|
Anna Henryka Pustowójtówna, rzadziej Pustowojtowa także Henryka Pustowojtówna, Henryka Lewenhard, Henryka Loewenhardt (ros. ́Анна Троф́имовна Пустовойт́ова także Анна Теофиловна Пустовойтова[2], franc. Henriette Pustawoitoff, Henriette Lewenhard ur. 26 lipca 1838[1] w Wierzchowiskach koło Lublina – zm. 2 maja 1881 w Paryżu) – powstaniec styczniowy (używała pseudonimu Michał Smok), sanitariuszka podczas wojny francusko-pruskiej i Komuny Paryskiej.
Spis treści |
[edytuj] Dzieciństwo i młodość
Była córką polskiej szlachcianki Marianny z Kossakowskich, herbu Ślepowron i rosyjskiego oficera Trofima Pawłowicza Pustowojtowa ros. Троф́им П́авлович Пустовойт́ов[3] także Feofiła Pustowojtowa, majora - dowódcy koporskiego pułku piechoty w rejonie Żytomierza po 1831[4] - później generała, z pochodzenia Węgra: Teofila Pustaya[5] (węg. Pusztay Theophilosz). Pochodząc z mieszanej rodziny: ojciec - Rosjanin, matka - Polka, uważała się za Polkę[6], w literaturze rosyjskiej jest nazywana Rosjanką[7] lub rosyjską rewolucjonistką[2]. Miała starsze rodzeństwo: siostrę Julię i brata - kapitana w armii rosyjskiej, w 1863 służącego w twierdzy kijowskiej, surowego dla podwładnych, wrogiego więźniom i nadgorliwego w prześladowaniu Polaków[4]. Jej wychowaniem zajmowała się jednak głównie patriotycznie nastawiona babka Brygida Kossakowska.
Pierwszą edukację odebrała w Lublinie, w Szkole Wyższej Płci Żeńskiej Zgromadzenia Panien Wizytek, a następnie wraz z siostrą Julią kształciła się w renomowanym Instytucie Wychowania Panien w Puławach. Po ukończeniu szkoły przebywała w Lublinie, gdzie mocno angażowała się w działalność religijno-patriotyczną m.in.: demonstracyjne śpiewanie pieśni narodowych w miejscach publicznych, składanie kwiatów pod pomnikiem unii lubelskiej, organizowanie procesji kościelnych z okazji rocznic narodowych.
W 1861 została skazana za organizację i udział w takich manifestacjach na karę pozbawienia wolności, którą miała odsiedzieć w klasztorze prawosławnym w głębi Rosji. Ucieczką uchroniła się przed wykonaniem kary. Po niej przystała do organizujących się w Mołdawii oddziałów polskich.
[edytuj] Udział w powstaniu styczniowym
Po wybuchu powstania styczniowego przyłączyła się do niego, przedzierając się przez granicę. Do oddziału generała Mariana Langiewicza dotarła 14 lutego w Staszowie[5] (wg. innej wersji miało to miejsce pod Szydłowcem[4]), mianował ją wówczas adiutantem Dionizego Czachowskiego, by później przyjąć na służbę przy swojej osobie. Brała udział w kilku bitwach: pod Małogoszczem, Pieskową Skałą, Chrobrzem, Grochowiskami. Aresztowana została razem z dyktatorem przez Austriaków po przeprawieniu się przez Wisłę do Galicji[8]. Niepochlebni im pisali o romansie dowódcy z adiutantem – wersja ta zaistniała w beletrystyce po publikacji dramatu Dyktator Jerzego Żuławskiego w 1903[9] - poświęconego gen. Marianowi Langiewiczowi, lecz brak potwierdzenia w faktach[4].
[edytuj] Emigracja
Zwolniona z aresztu, po klęsce powstania nie powróciła do kraju, przebywała na emigracji, najpierw w Pradze, potem w Szwajcarii, ostatecznie w Paryżu. Zarabiała układaniem kompozycji z kwiatów. Wzięła udział w wojnie francusko-pruskiej i Komunie Paryskiej w charakterze sanitariuszki. Za niesienie pomocy rannym podczas służby w ambulansach w wojnie francusko-pruskiej została odznaczona Krzyżem Zasługi i dyplomem dziękczynnym przez Towarzystwo Niesienia Pomocy Morskiej i Lądowej[10]. Wtedy też odnowiła znajomość ze Stanisławem Loewenhardtem, lekarzem - poznanym w czasie powstania styczniowego w oddziale gen. Mariana Langiewicza[4].
20 lipca[11] 1873 (8 sierpnia[12][13] 1873) poślubiła Stanisława Loewenharda, mieli czwórkę dzieci: Helena, Mania (1875 - 1882), Henryk franc. Henri (1877 - 1943)[14] - lekarz. Po śmierci Natalii Rettel z domu Loewenhardt, bratowej - siostry męża (2 maja 1880) zaopiekowała się dwojgiem jej dzieci[15].
Zmarła nagle podczas snu prawdopodobnie na atak serca[16] w Paryżu w nocy z 1 na 2 maja 1881 roku w domu przy ulicy Montparnasse 44[15] (spotyka się i inne daty dzienne)[2]. Pochowana na Cmentarzu Montparnasse Division 18 (14 est, 1 nord) numer koncesji: 1255 P 1880.
| „ |
1863 |
” |
| — napis na nagrobku, Cmentarz Montparnasse | ||
[edytuj] Upamiętnienie
Jej imieniem nazwano ulice w:
[edytuj] Postać Anny Pustowojtówny w kulturze
W 1903 Jerzy Żuławski opublikował dramat Dyktator o gen. Marianie Langiewiewiczu, którego akcja dzieje się podczas powstania styczniowego. Prapremiera Dyktatora odbyła się 22 stycznia 1903 w 40 rocznicę powstania styczniowego w Teatrze Miejskim we Lwowie[17][18]. W roli Anny Pustowójtówny wystąpiła Irena Solska, Mariana Langiewicza - Ludwik Solski, Bohdana - Karol Adwentowicz, Nieznajomego - Kazimierz Kamiński. W akcję dramatu autor wplótł romans między gen. Marianem Langiewiczem, a jego adiutantem Anną Pustowójtówną, który odtąd funkcjonuje w literaturze popularnej[4].
Przypisy
- ↑ 1,0 1,1 1843 wg nagrobka na Cmentarzu Montparnasse
- ↑ 2,0 2,1 2,2 Пустовойтова Анна Теофиловна (pl. Pustowojtowna Anna Teofilowna) (ros.). W: "Пустовойтова Анна Теофиловна" в Большой Советской Энциклопедии [on-line]. [dostęp 2012-01-13].
- ↑ major, odznaczony ordrem św. Jerzego IV klasy nr 6321, 11 grudnia 1840 za: Кавалеры ордена Святого Георгия IV класса П (pl: kawalerowie orderu św. Jerzego IV klasy na literę P) (ros.). [dostęp 2012-01-23].
- ↑ 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 Franciszek Rawita-Gawroński: Henryka Pustowójtówna. Lwów: Gebethner i Ska w Krakowie, 1911, s. 37. OCLC 41879333.
- ↑ 5,0 5,1 Tajemnica Hotelu Krakowskiego (pol.). Muzeum w Tarnowie. [dostęp 2012-01-13].
- ↑ A. G.. Wspomnienie Henryki z Pustowojtów Lewenhardowej (część 1). „Dwutygodnik dla kobiet. Pismo belletrystyczne i naukowe”, s. 192-194, 11 czerwca 1881. Poznań.
- ↑ А. И., Герцен: Русская женщина у Лангевича (pl. Rosjanka u Langiewicza), Собр. соч. в 30 томах (pl. prace zebrane w 30 tomach). T. 17. Moskwa: 1959. (ros.)
- ↑ Stefan Kieniewicz: Powstanie styczniowe, PWN, Warszawa 1983, ISBN 83-01-03652-4, s.346
- ↑ Jerzy Żuławski: Dyktator : prolog i cztery akty z krwawych dni 1863 r.. Lwów: Księgarnia Polska B. Połonieckiego, 1903, s. 257. OCLC 749794563.
- ↑ Krystyna Wyczańska: Polacy w Komunie Paryskiej 1871 r. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1957, s. 54. OCLC 250621609.
- ↑ dane aktu małżeństwa z Anna Pustowojtówną (płatny serwis) Stanislas Henri Loewenhard (ang.). Ancestry.com. [dostęp 2012-01-12].
- ↑ Stanisław Felisiak: Słownik biologów polskich. Warszawa: PWN, 1987, s. 330. ISBN 8301006560 9788301006563. OCLC 18558167.
- ↑ różnica dat może dotyczyć dwóch aktów: rejestracji aktu małżeństwa w odpowiednim urzędzie i ślubu kościelnego
- ↑ wg nagrobka na cmentarzu Montparnasse Division 18 (14 est, 1 nord) numer koncesji: 1255 P 1880
- ↑ 15,0 15,1 A. G.. Wspomnienie Henryki z Pustowojtów Lewenhardowej (część 2). „Dwutygodnik dla kobiet. Pismo belletrystyczne i naukowe”, s. 202-206, 25 czerwca 1881. Poznań.
- ↑ Franciszek Rawita-Gawroński: Henryka Pustowójtówna. Lwów: Gebethner i Ska w Krakowie, 1911, s. 40. OCLC 41879333.
- ↑ Jerzy Żuławski: Dyktator : prolog i cztery akty z krwawych dni 1863 r.. Lwów: Księgarnia Polska B. Połonieckiego, 1903, s. 319-320. OCLC 749794563.
- ↑ Jerzy Żuławski: Dyktator (pol.). e-teatr.pl. [dostęp 2012-01-23].
[edytuj] Bibliografia
- Nikołaj Wasiljewicz Berg, Zapiski o powstaniu polskiem 1863 i 1864 roku i poprzedzającej powstanie epoce demonstracyi od 1856 r. T.3, w Krakowie, Spółka Wydawnicza Polska 1899
- Franciszek Rawita-Gawroński: Henryka Pustowójtówna. Lwów: Gebethner i Ska w Krakowie, 1911, s. 40. OCLC 41879333.
- Franciszek Rawita-Gawroński: Henryka Pustowójtówna. Lwów: Gebethner i Ska w Krakowie, 1911, s. 40. OCLC 41879333.
- A. G.. Wspomnienie Henryki z Pustowojtów Lewenhardowej (część 1). „Dwutygodnik dla kobiet. Pismo belletrystyczne i naukowe”, s. 192-194, 11 czerwca 1881. Poznań.
- A. G.. Wspomnienie Henryki z Pustowojtów Lewenhardowej (część 2). „Dwutygodnik dla kobiet. Pismo belletrystyczne i naukowe”, s. 202-206, 25 czerwca 1881. Poznań.
- red. Witusik Adam A., Skarbek Jan , Radzik Tadeusz: Stanisław Wiśniewski: Pustowojtowa Anna Henryka (pol.). W: Słownik biograficzny miasta Lublina [on-line]. Ośrodek "Brama Grodzka - Teatr NN". [dostęp 2012-01-23].
- Dioniza Wawrzykowska-Wierciochowa: Najdziwniejszy z adiutantów - opowieść o Annie Henryce Pustowójtównie. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1968, s. 502. OCLC 14024127.
- А. И., Герцен: Русская женщина у Лангевича (pl. Rosjanka u Langiewicza), Собр. соч. в 30 томах (pl. prace zebrane w 30 tomach). T. 17. Moskwa: 1959. (ros.)
- Jerzy Żuławski: Dyktator : prolog i cztery akty z krwawych dni 1863 r.. Wyd. drugie. Kraków Lwów Warszawa: E. Wende nakł. Księgarni H. Altenberga, 1907, s. 321. OCLC 725401994.
