Anna Walentynowicz

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, szukaj
Anna Walentynowicz
Anna Walentynowicz
Data i miejsce urodzenia 15 sierpnia 1929
Równe
Imię i nazwisko przy narodzeniu Anna Lubczyk
Data i miejsce śmierci 10 kwietnia 2010
Smoleńsk
Przyczyna śmierci katastrofa polskiego Tu-154 w Smoleńsku
Miejsce spoczynku cmentarz Srebrzysko
Zawód operator suwnicy
Pracodawca Stocznia Gdańska
Rodzice Jan Lubczyk,
Aleksandra Lubczyk
Małżeństwo Kazimierz Walentynowicz
Dzieci Janusz Walentynowicz
Odznaczenia
Order Orła Białego Odznaka pamiątkowa "Krzyż Solidarności Walczącej" Prezydencki Medal Wolności (Stany Zjednoczone)
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikicytaty Anna Walentynowicz w Wikicytatach
Anna Walentynowicz trzyma plakat Solidarności (z dzieckiem), 1982
Prezydent Lech Kaczyński dekoruje Annę Walentynowicz Orderem Orła Białego, 3 maja 2006
Dom w Gdańsku-Wrzeszczu, w którym mieszkała do śmierci Anna Walentynowicz, 2010
Pamiątkowa tablica na domu we Wrzeszczu
Grób Anny Walentynowicz na gdańskim cmentarzu Srebrzysko

Anna Walentynowicz, z domu Lubczyk[1] (ur. 15 sierpnia 1929 w Równem, zm. 10 kwietnia 2010 w Smoleńsku) – działaczka Wolnych Związków Zawodowych, współzałożycielka NSZZ "Solidarność". Dama najwyższych odznaczeń państwowych Polski – Orderu Orła Białego oraz Stanów Zjednoczonych – Medalu Wolności.

Spis treści

[edytuj] Życiorys

Anna Walentynowicz urodziła się 15 sierpnia 1929 w Równem na rubieżach II Rzeczypospolitej jako córka Jana i Aleksandry Lubczyków[2]. W dzieciństwie ukończyła cztery klasy szkoły powszechnej. Sierotą została wcześnie, mając dziesięć lat. Przygarnięta przez obcych ludzi, w 1941 r. znalazła się pod Warszawą. Stąd przeniosła się później w okolice Gdańska, gdzie pracowała w gospodarstwie rolnym. Potem zatrudniła się w piekarni, a następnie w fabryce margaryny[3].

W listopadzie 1950 Anna Walentynowicz zapisała się na kurs spawacza i trafiła do Stoczni Gdańskiej. Szybko stała się przodowniczką pracy. Wyrabiała 270% normy. Jej zdjęcia trafiały do gazet. W nagrodę, jako członkini komunistycznego Związku Młodzieży Polskiej, wysłana została w sierpniu 1951 na zjazd młodzieży do Berlina[4]. Jednakże wkrótce potem oddała legitymację ZMP i wstąpiła do Ligi Kobiet. Jako działaczka tej organizacji zaczęła zabiegać o prawa pracowników. Wtedy zaczęły się jej kłopoty z Urzędem Bezpieczeństwa. We wrześniu 1952 urodziła syna Janusza[4][5]. Postanowiła jednakże nie wychodzić za mąż za ojca dziecka[4].

Z czasem ciężka praca spawacza zrujnowała jej zdrowie. Zrezygnowała jednak z możliwości uzyskania świadczenia rentowego i przekwalifikowała się na suwnicową.

W 1968, gdy domagała się wyjaśnienia defraudacji pieniędzy z funduszu zapomogowego, podjęto pierwszą, nieudaną, próbę wyrzucenia jej z pracy. W obronie koleżanki stanęła cała załoga wydziału W-3, gdzie pracowała.

Podczas robotniczego protestu w grudniu 1970 Walentynowicz przygotowywała strajkującym posiłki. W styczniu 1971 wybrano ją na delegatkę na spotkanie z Edwardem Gierkiem. W 1978 została jedną ze współzałożycielek Wolnych Związków Zawodowych. Działała jawnie. Jej mieszkanie było punktem kontaktowym WZZ. To sprowadziło na nią dotkliwsze szykany ze strony Służby Bezpieczeństwa: zatrzymania na 48 godzin, rewizje, groźby zwolnienia z pracy.

8 sierpnia 1980[3], pięć miesięcy przed osiągnięciem wieku emerytalnego, Annę Walentynowicz dyscyplinarnie zwolniono z pracy. Decyzja dyrekcji wywołała 14 sierpnia strajk, w czasie którego powstał NSZZ Solidarność. Pierwszym postulatem protestujących robotników było przywrócenie Walentynowicz do pracy. Władza uległa ich żądaniom i wkrótce przywróciła ją do pracy.

W 1981 podczas spotkania z robotnikami w Radomiu dwóch funkcjonariuszy SB we współpracy z TW "Karol" miało podjąć próbę otrucia Walentynowicz za pomocą leku – furosemidu. W 2009 IPN postawił im zarzuty[6]. W sierpniu 2010 warszawski pion śledczy IPN-u skierował sprawę przeciwko Tadeuszowi G., Markowi K. i Wiesławowi S. do Sądu Okręgowego w Radomiu[7].

W stanie wojennym internowana, po rozbiciu siłą strajku w Stoczni Gdańskiej. 9 marca 1983 Anna Walentynowicz stanęła przed sądem w Grudziądzu oskarżona o organizowanie strajku w grudniu 1981 r. Na rozprawę przyjechał Lech Wałęsa. Walentynowicz skazano na 1,5 roku więzienia w zawieszeniu.

Do więzienia trafiła 4 grudnia 1983 za udział w próbie wmurowania tablicy upamiętniającej górników kopalni "Wujek". Z więzienia w Lublińcu zwolniono ją w kwietniu następnego roku. 5 kwietnia 1984 ze względu na zły stan zdrowia oskarżonych, sąd w Katowicach na czas nieokreślony odroczył proces Anny Walentynowicz i Ewy Tomaszewskiej aresztowanych pod zarzutem zorganizowania manifestacji w grudniu 1983 r. pod krzyżem przy kopalni "Wujek".

Była inicjatorką protestu głodowego po zabójstwie ks. Jerzego Popiełuszki, przeprowadzonego od 18 lutego 1985 do 31 sierpnia 1986 w krakowskiej parafii ks. Adolfa Chojnackiego. W latach 80. krytykowała ówczesne kierownictwo związku skupione wokół Wałęsy. Istotą sporu stało się oskarżenie Lecha Wałęsy o współpracę z SB i sprzeciw Walentynowicz wobec polityki prowadzącej do Okrągłego Stołu, określanej przez nią jako "ugodowa". Pozostawała w kontakcie ze środowiskiem Andrzeja Gwiazdy. Z tego też względu po 1989 nie utożsamiała się z polityką rządzących partii postsolidarnościowych. W wyborach parlamentarnych w 1993 bez powodzenia kandydowała do Sejmu z listy komitetu "Poza Układem" (otrzymała 1431 głosów). W 1995 w formie listu otwartego zwróciła się z szeregiem krytycznych pytań do Lecha Wałęsy[8].

W 2000 odmówiła przyjęcia tytułu honorowego obywatela Gdańska. Będąc w trudnej sytuacji materialnej, w 2003 wystąpiła o 120 tys. złotych odszkodowania za prześladowania w latach 80., choć wcześniej wykluczała taki krok. W lutym 2005 sąd w Gdańsku odmówił przyznania świadczeń ze względu na przedawnienie roszczeń. Po tym Walentynowicz nie zgodziła się przyjąć emerytury specjalnej od premiera Belki. Ostatecznie w kolejnej instancji 22 lutego sąd przyznał jej 70 tys. złotych odszkodowania.

W lipcu 2006 gdański Instytut Pamięci Narodowej ujawnił, że Annę Walentynowicz inwigilowało ponad 100 funkcjonariuszy i tajnych współpracowników Służby Bezpieczeństwa, w 1981 planując jej otrucie.

Zginęła w katastrofie polskiego samolotu Tu-154M w Smoleńsku 10 kwietnia 2010[9]. 21 kwietnia pochowano ją na cmentarzu Srebrzysko w Gdańsku-Wrzeszczu[10][11].

21 października 2010 Rada Miasta Gdyni podjęła uchwałę o nazwaniu skrzyżowania ul. Bosmańskiej i ul. Benisławskiego na Obłużu Rondem Anny Walentynowicz[12], a 8 kwietnia 2011 na fasadzie budynku przy ul. Grunwaldzkiej 49 w Gdańsku-Wrzeszczu odsłonięto poświęconą jej tablicę pamiątkową[13].

[edytuj] Filmografia

[edytuj] Role filmowe

[edytuj] Filmy dokumentalne

  • Anna Walentynowicz, reż. Krzysztof Wojciechowski, 1993
  • Anna Walentynowicz, reż. Andrzej Bednarek, 1994
  • Prisoners of "Freedom", reż. Laura Quaglia, 2004 (prod. Włochy, Rosja)
  • Doceniałam każdy przeżyty dzień, reż. Jędrzej Lipski, Piotr Mielech, 2010

[edytuj] Nawiązania

  • Postać wzorowaną na Annie Walentynowicz stworzono w filmie Volkera Schlöndorffa Strajk (2007). Została w nim przedstawiona jako analfabetka, a jej syn jako członek ZOMO[14], co stanowi elementy fikcyjne dzieła. W odpowiedzi na to adwokat Walentynowicz, Stefan Jaworski, zapowiedział w 2006 roku wejście na drogę prawną w obronie naruszonych dóbr osobistych Anny Walentynowicz[15], z czego ostatecznie zrezygnowano.

[edytuj] Odznaczenia i nagrody

Przypisy

  1. ↑ Rodziny z Ukrainy przyjadą na pogrzeb, kresy.pl, 17 kwietnia 2010 [dostęp 2011-07-22]
  2. ↑ Informacje w BIP IPN
  3. ↑ 3,0 3,1 Cezary Gmyz, Skromna, niepokorna Anna Solidarność, Rzeczpospolita, 15 kwietnia 2010, [dostęp 2010-04-15]
  4. ↑ 4,0 4,1 4,2 Ludzie może i nie są źli wysokieobcasy.pl, 19 kwietnia 2010 [dostęp 2011-07-22]
  5. ↑ Anna Walentynowicz: Ciepło rodzinie dawała w dwójnasób, dziennikbaltycki, 16 kwietnia 2010 [dostęp 2011-07-22]
  6. ↑ Próbowali otruć legendę Solidarności - staną przed sądem . wiadomosci.wp.pl, 23 sierpnia 2010. [dostęp 2011-07-22].
  7. ↑ Esbecy oskarżeni o próbę otrucia Walentynowicz. www.deon.pl, 23 sierpnia 2010. [dostęp 2010-08-23].
  8. ↑ Prezydencie, Polacy żądają odpowiedzi!. lustracja.eu. [dostęp 2010-04-10].
  9. ↑ Lista pasażerów i załogi samolotu TU-154. mswia.gov.pl, 10 kwietnia 2010. [dostęp 2010-04-10].
  10. ↑ Anna Walentynowicz spoczęła na gdańskim cmentarzu. interia.pl, 21 kwietnia 2010. [dostęp 2010-05-02].
  11. ↑ Anna Walentynowicz spoczęła na gdańskim cmentarzu Srebrzysko. rmf24.pl, 21 kwietnia 2010. [dostęp 2010-05-27].
  12. ↑ Rondo Anny Walentynowicz w Gdyni. trojmiasto.pl, 21 października 2010. [dostęp 2010-11-21].
  13. ↑ Tablice ku czci Walentynowicz i Rybickiego. rp.pl, 8 kwietnia 2011. [dostęp 2011-04-29].
  14. ↑ PAP, Gal: Kontrowersje w dniu premiery "Strajku". onet.pl, 19 lutego 2007. [dostęp 2010-04-10].
  15. ↑ Waldemar Żyszkiewicz - Strajk. Makatka z Gdańska, waldemar-zyszkiewicz.pl [dostęp 2011-07-22]
  16. ↑ M.P. z 2006 r. Nr 46, poz. 481
  17. ↑ amk: Nagroda RPO dla Walentynowicz. rp.pl, 10 grudnia 2009. [dostęp 2009-12-10].

[edytuj] Bibliografia

[edytuj] Linki zewnętrzne

Źródło „http://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Anna_Walentynowicz&oldid=31076964”
Osobiste
Przestrzenie nazw

Warianty
Działania
Nawigacja
Dla czytelników
Dla wikipedystów
Narzędzia
Drukuj lub eksportuj
W innych językach

Polecamy: Pozycjonowanie, wózki dziecięce, Kino domowe, Viagra, Kredyty