António de Oliveira Salazar

António de Oliveira Salazar
António de Oliveira Salazar, lata 60. XX wieku
Data i miejsce urodzenia	28 kwietnia 1889 Santa Comba Dão
Data i miejsce śmierci	27 lipca 1970 Lizbona
Premier Portugalii
Okres urzędowania	od 5 lipca 1932 do 25 września 1968
Poprzednik	Domingos Oliveira
Następca	Marcelo Caetano
p.o. Prezydenta Portugalii
Okres urzędowania	od 18 kwietnia 1951 do 9 sierpnia 1951
Poprzednik	António Óscar de Fragoso Carmona
Następca	Francisco Craveiro Lopes
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Kolekcja cytatów w Wikicytatach

António de Oliveira Salazar (ur. 28 kwietnia 1889, zm. 27 lipca 1970) – portugalski polityk, profesor ekonomii. W latach 1932-1968 pełnił funkcję premiera, a także ministra finansów (1928-1940) i ministra wojny (1936-1944). Twórca tzw. Nowego państwa (Estado Novo).

Biografia

Pochodził z ubogiej, wielodzietnej rodziny. Uczył się w seminarium duchownym w Viseu i przyjął niższe święcenia, lecz nie został księdzem (choć zachowywał celibat^{[potrzebne źródło]}). 1910-1914 studiował ekonomię i prawo w uniwersytecie w Coimbrze. W 1912 wraz z księdzem Manuelem Gonçalvesem Cerejeirą założył Akademickie Centrum Demokracji Chrześcijańskiej (Centro Académico de Democracia Cristã), przemianowane w 1917 na Katolickie Centrum Portugalskie (Centro Católico Português). Pod pseudonimem Aleves de Silva publikował na łamach tygodnika "O Impercial". W 1918 otrzymał katedrę ekonomii w Coimbrze. W 1921 został wybrany do parlamentu.

W 1928 Salazar został zaproszony do rządu przez gen. António Carmonę, aby objąć tekę ministra finansów. Otrzymał nadzwyczajne pełnomocnictwa w zakresie kontroli nad wszelkimi wydatkami publicznymi. Zdobywał coraz silniejszą pozycję i w roku 1932 został powołany na stanowisko premiera, co przekształciło dyktaturę wojskową w cywilną, trwającą do roku 1974.

W 1933 wprowadził nową konstytucję, która przekształciła Portugalię w tzw. Nowe Państwo (Estado Novo) oparte na koncepcji ustroju korporacyjnego będącego połączeniem idei: papieskich encyklik dotyczących chrześcijańskiej nauki społecznej, konserwatyzmu oraz nacjonalizmu integralnego głoszonego przez francuskiego monarchistę Charlesa Maurrasa. Nowe Państwo opierało się na dwóch fundamentach: społecznych korporacjach i autorytarnych rządach jednej partii. Salazar rozwiązał wszystkie partie polityczne i na ich miejsce powołał organizację polityczną o charakterze ponadpartyjnym - Unię Narodową (União Nacional), która stała się rządząca monopartią, jednak podobnie jak w hiszpańskiej FET i JONS, ścierały się tam różne nurty polityczne. Dla kontroli panującej sytuacji przy pomocy niemieckiego Gestapo powstała tajna policja, PVDE, w 1946 r. zmieniona w PIDE. Ponadto Salazar utworzył formację paramilitarną Legion Portugalski oraz organizację młodzieżową Młodzież Portugalska.

Zwalczał wszelką opozycję polityczną, głównie lewicową. Szczególnym represjom podlegali komuniści. Na wyspie Santiago w archipelagu Wysp Zielonego Przylądka założył obóz koncentracyjny Tarrafal, tzw. Obóz powolnej śmierci, w którym przetrzymywano głównie komunistów, w mniejszym stopniu innych opozycjonistów. W późniejszych latach umieszczano w obozie afrykańskich przywódców działających na rzecz niepodległości. W obozie zginęły co najmniej 32 osoby. Podczas hiszpańskiej wojny domowej (1936-1939) Salazar wspierał wojska gen. Franco udzielając im znacznej pomocy między innymi wysyłając 20 tysięcy żołnierzy tzw. Legion Viriato. Zwieńczeniem tej współpracy było podpisanie przez Hiszpanię i Portugalię paktu iberyjskiego (Pacto Ibérico) z 17 marca 1939 (z protokołem dodatkowym z 29 lipca 1940). Podczas II wojny światowej prowadził politykę neutralności lawirując pomiędzy III Rzeszą, której sprzedawał surowce mineralne (wolfram), a aliantami, którym udostępnił w 1943 bazy wojskowe na Azorach (lotnicza i morska). Pomimo politycznej sympatii, nie opowiedział się po stronie Państw Osi, z powodu obawy utraty zamorskich kolonii na rzecz Wielkiej Brytanii. W dniu śmierci Adolfa Hitlera ogłoszono dzień żałoby narodowej, i nakazano opuszczenie flag w dniach 30 kwietnia i 1 maja.

Po wojnie związał Portugalię sojuszem ze Stanami Zjednoczonymi przystępując do NATO i przedłużając prawo do dzierżawy baz na Azorach. Za jego rządów Portugalia została członkiem organizacji gospodarczych krajów zachodniej Europy będąc ich współzałożycielem (OECD i EFTA). Dążył do utrzymania posiadłości kolonialnych korzystając z wsparcia krajów NATO głównie USA oraz RPA i Rodezji. Razem z reżimami białych mniejszości w RPA (reżim apartheidu) i Rodezji podtrzymywał na południu Afryki tak zwane "białe imperium". Był przeciwny zrzeczenia się przez Portugalię swoich kolonii, co w efekcie doprowadziło do długich i kosztownych wojen kolonialnych w Angoli (od 1961), Gwinei (od 1963) i Mozambiku (od 1964), gdzie armia portugalska krwawo tłumiła powstania wyzwoleńcze miejscowej ludności. W Portugalii schronienie znalazło wielu kolaborantów III Rzeszy. Przebywał tam też na wygnaniu admirał Miklos Horthy stojący na czele reżimu na Węgrzech

Salazar był zwolennikiem konserwatywnego modelu społecznego opartego na katolickiej nauce społecznej. Odrzucał liberalną demokrację parlamentarną jako ustrój demoralizujący oraz osłabiający państwo i naród. Po 36 latach władzy, w 1968 ustąpił ze stanowiska ze względu na zły stan zdrowia. System wprowadzony przez Salazara ostatecznie załamał się 25 kwietnia 1974, kiedy to w Portugalii miała miejsce bezkrwawa rewolucja goździków, która zapoczątkowała budowę demokratycznej formy rządów.

• 

  António de Oliveira Salazar

• 

  Przy prezentacji makiety mostu Santa Clara w Coimbrze

• 

  Obowiązkowy zestaw w szkole podstawowej, w trakcie trwania Nowego Państwa: portret Salazara, krzyż i portret prezydenta Thomaza

• 

  Lata wcześniejsze

• 

  Tablica z cytatem Oliveira Salazara znajdująca się w Centrum Kultury Rodrigues de Faria w Forjães

Poprzednik António Óscar de Fragoso Carmona

prezydent Portugalii (p.o.) 1951

Następca Francisco Craveiro Lopes