Antoni Fertner

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, szukaj
Antoni Fertner
Antoni Fertner
Prawdziwe imię i nazwisko Antoni Dezyderiusz Fertner
Data i miejsce urodzenia 23 maja 1874
Częstochowa
Data i miejsce śmierci 16 kwietnia 1959
Kraków
Zawód aktor
Współmałżonek Helena Pawłowska
Odznaczenia
Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Antoni Dezyderiusz Fertner (ur. 23 maja 1874 w Częstochowie, zm. 16 kwietnia 1959 w Krakowie) – polski aktor komediowy.

Spis treści

[edytuj] Nota biograficzna

Był synem cukiernika, miał trzy starsze siostry. W gimnazjum przejawiał zdolności matematyczne. Po śmierci rodziców przeniósł się do rodziny w Piotrkowie, gdzie dorabiał jako klakier. W późniejszym okresie zamieszkał w Warszawie, gdzie rozpoczął studia w Wyższej Szkole Handlowej im. Kronenberga, ale wkrótce potem zapisał się kurs aktorski w Szkole Dramatycznej przy warszawskim Towarzystwie Muzycznym[1], do Klasy Deklamacji i Dykcji, którą ukończył w 1895 roku i zaczął występować w warszawskim teatrzyku Wodewil, a następnie przeniósł się do Łodzi, gdzie grał do roku 1899[potrzebne źródło]. Odbył też roczne tournee po Rosji. W 1902 roku wrócił do Warszawy, gdzie występował w teatrze. W 1908 roku przyjął od Jakuba Jasińskiego, właściciela pierwszego w Warszawie kina "Oaza", propozycję występu w niemym filmie, którego został także współscenarzystą. Po premierze "Antosia pierwszy raz w Warszawie" zyskał dużą popularność i stał się rozpoznawalny[1].

Krótko przed wybuchem I wojny światowej odkupił ze wspólnikami kino "Oaza", które po wybuchu wojny popadło w kłopoty finansowe. Zmuszony przez sytuację do zamknięcia kina, wyjechał wraz z żoną do Petersburga, gdzie grał w antyniemieckich sztukach i zwrócił na siebie uwagę szefa moskiewskiej wytwórni kinematograficznej, Aleksandra Chanżonkowa, który zaproponował Fertnerowi występy w kręconych w Moskwie filmach. Po sukcesie komercyjnym pierwszego filmu, Chanżonkow zaproponował Fertnerowi stały kontrakt. Później aktor zmienił wytwórnię filmową, podejmując współpracę z firmą Edwarda Puchalskiego i wciąż kręcąc filmy o losach Antoszy[1].

W 1918 roku, zaraz po zakończeniu wojny, wrócił do Warszawy, ale w latach 20. XX wieku zagrał jedynie w trzech filmach. Problemy zawodowe wynikały z problemów organizacyjnych polskich studiów nagraniowych, które Fertner ostro krytykował. Dopiero po wprowadzeniu filmów dźwiękowych zaczął ponownie występować, w latach 1934-1939 zagrał w dwudziestu filmach[1]. Miał w swoim dorobku około 500 ról filmowych i teatralnych. Był współwłaścicielem wytwórni filmowej i kinematografu Oaza. W latach 1926-27 prowadził wraz z Mieczysławą Ćwiklińską Teatr Ćwiklińskiej i Fertnera.

Wojnę obronną spędził w Warszawie. Podczas okupacji hitlerowskiej reżyserował i grał w jawnych teatrach warszawskich Niebieski Motyl, Złoty Ul, Wodewil i Nowości wbrew zakazowi konspiracyjnego ZASP-u. Po powstaniu warszawskim został zmuszony przez Niemców do wyjazdu z miasta[1] i zamieszkał w Skawinie, a po zakończeniu wojny w Krakowie.

Udział w jawnych teatrach praktycznie uniemożliwił mu powrót na warszawską scenę po wojnie, z tego powodu występował w 1945 roku w zespole objazdowym, a potem w Teatrze Kameralnym TUR (1945/1946). W latach 1947-1954 był aktorem Miejskich Teatrów Dramatycznych. Do filmu już nie wrócił. Do 1959 roku grał na scenach krakowskich teatrów, Teatru im. Juliusza Słowackiego i Starego Teatru.

Był żonaty z aktorką Heleną Pawłowską (ur. 1873[2], zm. 1944 w Grodzisku).

Zmarł w wieku 85 lat. Pochowany jest w Krakowie, na Cmentarzu Rakowickim w Alei Zasłużonych.

Grób Antoniego Fertnera na Cmentarzu Rakowickim w Krakowie

W 1987 roku nakręcono o nim film dokumentalny: Demon komizmu Antoni Fertner w reżyserii Tadeusza Pawłowicza i Zbigniewa Wawra (28 minut).

[edytuj] Nagrody i odznaczenia

[edytuj] Literatura

  • Antoni Fertner: "Podróże komiczne" – tom wspomnień zebranych i opracowanych przez Jerzego Bobera i wydanych przez Wydawnictwo Literackie w 1960 roku, już po śmierci aktora.

[edytuj] Filmografia

[edytuj] Wybrane role teatralne

Tytuł sztuki Autor Rola Reżyseria Teatr Premiera
Maturzyści Zdzisław Skowroński Orliński Jerzy Ronard Bujański Stary Teatr – Kraków 1955-05-14
Ciężkie czasy Michał Bałucki Kwaskiewicz Władysław Krzemiński Teatry Dramatyczne (Teatr im.Słowackiego) – Kraków 1952-08-01
Złote niedole Władysław Krzemiński Dłutkiewicz Władysław Krzemiński Teatry Dramatyczne (Stary Teatr) – Kraków 1950-07-26
Romans z wodewilu Władysław Krzemiński Florian Gzymsik Władysław Krzemiński Teatry Dramatyczne (Stary Teatr) – Kraków 1948-12-31
Chory z urojenia Molier Argan Emil Chaberski Teatr Nowy – Poznań 1948-09-25
archipelag Lenoir Armand Salacrou Paweł Albert Lenoir Krystyna Zelwerowicz Teatry Dramatyczne (Stary Teatr) – Kraków 1948-05-29
Słomkowy kapelusz Eugene Labiche Nonancourt Roman Zawistowski Teatry Dramatyczne (Stary Teatr) – Kraków 1947-12-31
Chory z urojenia Molier Argan; Bacchelierus Wacław Nowakowski Teatry Dramatyczne (Teatr im.Słowackiego) – Kraków 1947-03-07
Wesoły wspólnik Wincenty Rapacki (syn) Eugeniusz Moliński Irena Ładosiówna Teatr Miejski – Lublin 1946-09-20
Ostrożnie! Świeżo malowane! Rene Fauchois Dr Odilon Gadarin Antoni Fertner Teatr Miejski – Lublin 1946-08-23
Gdy kwitnie lipa... Program składany Tadeusz Chrzanowski Teatr Gong – Teatr dla Wszystkich – Łódź 1946-06-16
Ostrożnie! Świeżo malowane! Rene Fauchois Dr Odilon Gadarin Stanisława Zbyszewska Teatr Kameralny TUR – Kraków 1945-12-14
Pan naczelnik – to ja! Georges Feydeau Mumuche Antoni Fertner Teatr Wodewil – Warszawa 1944-03-11
Cudzik i spółka Stefan Kiedrzyński Marian Cudzik Karol Borowski Teatr Mały – Warszawa 1935-02-16
Panna z dyplomacji Ives Mirande Minister Wacław Nowakowski Teatr Miejski im.Słowackiego – Kraków 1934-02-10
Pani ministrowa Adam Grzymała-Siedlecki Bodzenter Ludwik Solski Teatr Letni – Warszawa 1930-12-13
Nie rzucaj mnie madame Stefan Kiedrzyński Piotr Grzędzielski Paweł Owerłło Teatr Letni – Warszawa 1930-10-24
Maman do wzięcia Adam Grzymała-Siedlecki Wawrzyniec Wspaniały Emil Chaberski Teatr Letni – Warszawa 1930-03-20
Panienka z dancingu Stefan Krzywoszewski Woreczek Emil Chaberski Teatr Letni – Warszawa 1929-02-01
Bitwa pod Waterloo Menyhert Lengyel Jakub Jacobson (?) Teatr Letni – Warszawa 1925-12-18
Najszczęśliwszy z ludzi Stefan Kiedrzyński Paweł Rajkiewicz Antoni Fertner Teatr Polski – Wilno 1925-09-04
Zdobycie twierdzy Sacha Guitry Leon Vannaire Jan Janusz Teatr Polski – Warszawa 1923-06-07
Pacyfista Stanisław Kozłowski Szandor Nawarzil Marceli Trapszo Teatr Letni – Warszawa 1915-02-19
Hiszpańska mucha Franz Arnold, Ernest Bach Henryk Ludwik Śliwiński Teatr Rozmaitości – Warszawa 1913-12-02
Siostra Helena Aleksander Engel Hrabia Bensdorf Marceli Trapszo Nowości – Warszawa 1913-10-19
Struś Władysław Jastrzębiec-Zalewski Gaston Edmund Gasiński Nowości – Warszawa 1913-07-06
Dudek Georges Feydeau Vatelin Marceli Trapszo Nowości – Warszawa 1913-06-06
Dobrze skrojony frak Gabriel Dregely Jerzy Silberberg Marceli Trapszo Teatr Rozmaitości – Warszawa 1912-10-20
Ulubieniec kobiet M.Hennequin, G.Mitchel Prosper (?) Teatr Letni – Warszawa 1911-11-04
Król G.Caillavet, R.Flers, E.Arene Blond Ludwik Śliwiński Teatr Letni – Warszawa 1909-12-11

[edytuj] Ciekawostki

  • Był wiceprezesem Warszawskiego Towarzystwa Cyklistów (WTC). Współorganizował pierwszy w historii polskiego kolarstwa wyścig objazdowy Królestwa Polskiego, który się odbył 21-23 maja 1899 r. Wyścig na dystansie 1025,75 wiorst, trwał 54 godziny i 11 minut. Udział w imprezie wzięło 136 zawodników. Ścigano się bez przerwy dniem i nocą na trasie z Warszawy przez Zgierz, Kalisz, Piotrków Trybunalski, Kielce, Radom, Lublin do Siedlec. W latach późniejszych (1903-1904) organizował również "Rekordy Międzyklubowej Jazdy Rozstawnej Cyklistów". Jako prezes, Fertner doprowadził w 1892 roku do budowy nowoczesnego (jak na owe lata) toru kolarskiego na Dynasach. Obiekt powstał na terenie dawnego parku należącego do księcia de Nassau (stąd nazwa). Tor wyścigowy zaprojektował architekt Henryk Huss. Również w czasie prezesury Fertnera WTC jako jedna z nielicznych polskich organizacji oficjalnie posiadała swój własny sztandar. Wg anegdoty podczas wizyty cara Aleksandra w Warszawie i uroczystej parady m.in. ulicą Nowy Świat, jeden z członków WTC nagle z tłumu wybiegł i z wyciągniętym sztandarem złożył pokłon władcy. A car bezwiednie zasalutował. Od tego czasu warszawski gubernator musiał uznać oficjalnie sztandar i ten przejaw polskości.
  • Przypisuje się mu wymyślenie nazwy podwarszawskiej miejscowości Radość.
  • Podobno w wieku 70 lat został ojcem[3].

Przypisy

  1. ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Dominika Kaszuba: Antoni Fertner – Polak, którego pokochali Rosjanie (pol.). Onet.pl, 2011-05-23. [dostęp 2011-05-31].
  2. ↑ Data niepewna
  3. ↑ Z powyższym zdarzeniem związane są anegdoty o aktorze. Podobno, gdy Fertner z ogromnym bukietem kwiatów przyszedł na oddział położniczy, lekarze żartowali: "Mistrzu, w Pana wieku?". Aktor odparł "No cóż, kochani, nie będę ukrywać, Solski mi pomagał". Ludwik Solski miał wtedy prawie 100 lat. Inna anegdota opowiada, że Fertner na kąśliwe gratulacje kolegów odpowiadał: "To złośliwość przedmiotów martwych."

[edytuj] Bibliografia

  • e-teatr.pl
  • J. Maśnicki, K. Stepan: "Pleograf", 1996

[edytuj] Linki zewnętrzne

Źródło „http://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Antoni_Fertner&oldid=31326608”
Osobiste
Przestrzenie nazw

Warianty
Działania
Nawigacja
Dla czytelników
Dla wikipedystów
Narzędzia
Drukuj lub eksportuj
W innych językach

Polecamy: Pozycjonowanie, wózki dziecięce, Kino domowe, Viagra, Kredyty