Antypsychiatria
Antypsychiatria to ruch społeczny i intelektualny, zapoczątkowany w latach 60. XX wieku, który głosił, że pacjenci placówek psychiatrycznych nie są osobami chorymi, ale jednostkami, które nie przyjmują wartości i norm społecznych, obowiązujących w zachodnim społeczeństwie. Zwolennicy antypsychiatrii głosili, że pojęcie "choroby psychicznej" jest narzędziem represji społeczeństwa wobec nonkonformistycznych jednostek[1][2].
Spis treści |
[edytuj] Historia
Antypsychiatria powstała pod wpływem prac Gregory'ego Batesona o psychorodzinnym pochodzeniu schizofrenii, dekonstrukcji pojęcia "choroby psychicznej" przez Michela Foucaulta (Historia szaleństwa w dobie klasycyzmu, 1961), oraz prac Herberta Marcuse'a o społeczeństwie dobrobytu. Ogromny wpływ na antypsychiatrię miały poglądy psychiatry brytyjskiego, R. Davida Lainga, który postrzegał chorobę psychiczną jako rodzaj doświadczenia ludzkiego (podróż). Etykietkę choroby psychicznej jako pierwszy odrzucił psychiatra południowoafrykański, David Cooper. Jego najbardziej reprezentatywnym przedstawicielem był inny psychiatra, Thomas Szasz.
Główne poglądy antypsychiatrów można ująć w punktach[3]:
- umysł nie jest organem cielesnym i dlatego nie może być chory,
- metody naukowe nie mogą wytłumaczyć subiektywnego odbiegania od normy zaburzeń umysłowych, ponieważ niemożliwa jest bezpośrednia obserwacja (procesów myślowych),
- zaburzenia umysłowe w najlepszy sposób mogą być tłumaczone czynnikami społecznymi, etycznymi lub politycznymi,
- etykietowanie jednostek określeniem "chory" jest sztucznym narzędziem wykorzystywanem przez społeczeństwo w celu utrzymania stabilności w obliczu wyzwań,
- terapia lekami i hospitalizacja są szkodliwe dla osób w ten sposób leczonych.
[edytuj] Charakterystyka
Antypsychiatria głosiła[potrzebne źródło] prawo do własnych przeżyć, niezależnie od społecznych norm i ocen, postrzegając różne formy zinstytucjonalizowanego lecznictwa psychiatrycznego, zwłaszcza w zamkniętych szpitalach oraz przymusową farmakoterapię jako przemoc. Szasz żądał "oddzielenia psychiatrii od państwa" (czyli usunięcia sankcjonowanego prawnie przymusowego leczenia), zakazu orzekania o niepoczytalności i nieodpowiedzialności prawnej sprawców przestępstw, zakazu pozbawiania praw osób z powodu choroby psychicznej etc.
[edytuj] Stosunek do psychiatrii
T. Szasz oraz inni antypsychiatrzy uważali psychiatrię za pseudonaukę, głównie na podstawie filozofii nauki Karola Poppera. Prawdopodobnie najpełniejszą tego typu krytykę pod adresem psychiatrii zawarł Thomas Szasz w książce "The Myth of Mental Illness" (1960).
[edytuj] Znaczenie ruchu
Wraz z rozwojem badań nad patogenezą chorób psychicznych[4][5], poglądy głoszone przez Szasza, Foucaulta i Szeffa'a na temat wątpliwości co do istnienia chorób psychicznych, nie zostały potwierdzone przy pomocy metod naukowych z zakresu epidemiologii, genetyki i psychofarmakologii. Wraz z rozwojem neuropsychologii odkryto zależności w funkcjonowaniu mózgu, o których wiedza była niedostępna w latach rozwoju antypsychiatrii.[6] Mimo tego nurt antypsychiatryczny miał wpływ na psychiatrię, zaś zmiany, które zainicjował skutkowały nowymi rozwiązaniami organizacyjno-prawnymi w lecznictwie psychiatrycznym. Zmniejszają one możliwość stosowania psychiatrii jako narzędzia wykluczania ekonomiczno-politycznego. Ujawnił połączenia pomiędzy polityką a psychiatrią. Uważa się, że antypsychiatria spowodowała zwiększenie zainteresowania pacjentem. Konsekwencją tej atmosfery było też ograniczenie możliwości leczenia wbrew woli[6]. W Polsce jako w jednym z ostatnich państw uchwalono postulowane zmiany umieszczając je w Ustawie o Ochronie Zdrowia Psychicznego w roku 1994.
[edytuj] Przedstawiciele
Do najistotniejszych przedstawicieli i aktywistów ruchu antypsychiatrii należeli: Thomas Szasz, Michel Foucault, Erving Goffman, Thomas Scheff, Ronald David Laing oraz David Cooper
[edytuj] Antypsychiatria w kulturze
- Ken Kesey "Lot nad kukułczym gniazdem" (1962)
- "Szpital Przemienienia" (1978) - film, reż Edward Żebrowski
- "Kuracja" (2001) reż Wojciech Smarzowski - spektakl Teatru Telewizji
[edytuj] Zobacz też
Przypisy
- ↑ Lidia Grzesiuk, Krzysztof Krawczyk. Rozmowy o tajemnicach psychoterapii. , 2008.
- ↑ Stanisław Pużyński: Leksykon psychiatrii. Warszawa: PZWL, 1993, s. 34. ISBN 83-200-1712-2.
- ↑ Dawid Semple, Roger Smyth, Jonathan Burns, Rajan Darjee, Andrew McIntosh: Oksfordzki podręcznik psychiatrii. Lublin: Czelej, 2007, s. 23. ISBN 978-93-60608-12-8.
- ↑ Padraig Wright, Julian Stern, Michael Phelan: Sedno. Psychiatria. T. 1. Wrocław: Elsevier Urban&Partner, s. 11. ISBN 978-83-7609-020-7.
- ↑ Dawid Semple, Roger Smyth, Jonathan Burns, Rajan Darjee, Andrew McIntosh: Oksfordzki podręcznik psychiatrii. Lublin: Czelej, 2007. ISBN 978-93-60608-12-8.
- ↑ 6,0 6,1 Janusz Rybakowski, Stanisław Pużyński, Jacek Wciórka: Psychiatria. Podstawy psychiatrii. T. 1. Wrocław: Elsevier, Urban & Parner, 2010. ISBN 978-83-7609-102-0.
