Antyutopia
Antyutopia (utopia negatywna) – utwór przedstawiający społeczeństwo przyszłości, którego organizacja polega na ograniczaniu wolności jednostki poprzez całkowite podporządkowanie jej systemowi władzy.
Antyutopia stanowi przeciwieństwo utopii, gdyż ukazany w niej doskonały porządek społeczny opiera się najczęściej na całkowitym kontrolowaniu ludzi, czyniącym z nich bezwolne przedmioty, "żywe maszyny". Granica między utopią i antyutopią nie jest jednak sztywna. W obu przypadkach utwory opisują zamknięte, wyizolowane społeczeństwa, przy czym rzeczywistość opisywana w antyutopiach jest nie do przyjęcia przez czytelnika. Najczęściej różnica ta wynika z intencji autora, który tego samego typu światy może opisać w sposób pozytywny lub negatywny.
Antyutopia często jest mylona z dystopią. O ile jednak dystopia wywodzi swoje wizje bezpośrednio z tendencji rozwojowych współczesnej autorowi rzeczywistości, o tyle antyutopia wyprowadza je z przesłanek utopijnych. Jest ona polemiką z utopijnymi wyobrażeniami o świecie doskonałym[1].
Spis treści |
[edytuj] W literaturze
Elementy antyutopii pojawiły się już w Podróżach Guliwera Jonathana Swifta, zaś rozwój tej formy literackiej nastąpił w XX wieku (m.in. powieść Rok 1984 George’a Orwella). Inne antyutopie to między innymi: Nowy wspaniały świat Aldousa Huxleya, Inwazja jaszczurów Karela Čapka, Władca much Williama Goldinga, Fahrenheit 451 Raya Bradbury’ego, Pianola Kurta Vonneguta ,Folwark zwierzęcy Orwella.
W polskiej literaturze antyutopie opisywane były w fantastycznonaukowych powieściach: Limes inferior, Paradyzja, Wyjście z cienia, Cała prawda o planecie Ksi Janusza Zajdla, Powrót z gwiazd Stanisława Lema czy w trylogii Apostezjon (Wir pamięci, Rozpad połowiczny, Mord założycielski) Edmunda Wnuka-Lipińskiego. Do antyutopii zaliczyć można również: Pożegnanie jesieni Witkacego, Wyczerpać morze Jana Dobraczyńskiego oraz Przenajświętszą Rzeczpospolitą Jacka Piekary. Powieści Zajdla można interpretować jako krytykę ustroju PRL[potrzebne źródło].
W literaturze rosyjskiej przykładem antyutopii jest powieść My (1920) Jewgienija Zamiatina, na której wzorował się Orwell pisząc Rok 1984[potrzebne źródło], oraz Moskwa 2042 (1986) Władimira Wojnowicza, w której jedna z postaci w sposób groteskowy nawiązuje do osoby Aleksandra Sołżenicyna. Powieści antyutopijne były pisane także przez braci Strugackich (m.in. Przenicowany świat czy Ślimak na zboczu).
Za oddzielny gatunek literacki nie uznaje antyutopii Andrzej Zgorzelski[2].
[edytuj] W filmie i innych mediach
 |
Ten artykuł od 2011-11 wymaga uzupełnienia źródeł podanych informacji. Informacje nieweryfikowalne mogą zostać zakwestionowane i usunięte. Aby uczynić artykuł weryfikowalnym, należy podać przypisy do materiałów opublikowanych w wiarygodnych źródłach. |
 |
Ta lista lub artykuł przeglądowy wymaga określenia jasnych kryteriów wyboru. Kryteria powinny być poparte źródłami, nie mogą naruszać zasady neutralnego punktu widzenia, należy też unikać próżnych wyrażeń takich jak "znani", "najlepsi" itd. Kryteria możesz omówić w dyskusji artykułu. Zobacz też: Zasady tworzenia list. |
Wizje antyutopijnych społeczeństw popularne są również wśród twórców filmowych. Przykładami są tu:
- Blade Runner Ridleya Scotta,
- Metropolis Fritza Langa,
- THX 1138 George’a Lucasa,
- Akira Katsuhira Ōtomo,
- Mechaniczna pomarańcza Stanleya Kubricka,
- Ghost in the Shell Mamoru Oshiiego,
- Ludzkie dzieci Alfonsa Cuaróna,
- Battle Royale Kinjiego Fukasaku
- trylogia Matrix braci Wachowskich.
- V jak Vendetta braci Wachowskich.
- Equilibrium (film) Kurt Wimmer.
Czasami pojawiają się także i w grach komputerowych takich jak: BioShock, Fallout, Deus Ex, Flojd, Metro 2033, Mirror's Edge, seria Half-Life 2.
[edytuj] Zobacz też
Przypisy
- ↑ Andrzej. Niewiadowski: Leksykon polskiej literatury fantastycznonaukowej. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 1990. ISBN 83-210-0892-5.
- ↑ Andrzej Zgorzelski, Fantastyka. Utopia. Science fiction, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1980, s. 8.
