Archiwum Państwowe w Białymstoku

Cekhaus- budynek siedziby archiwum

Archiwum Państwowe w Białymstoku – mieści się w zabytkowym budynku przy Rynku Kościuszki 4, (15-426 Białystok).

Historia archiwum

Archiwum Państwowe w Białymstoku zostało powołane dekretem Ministra Oświaty z dnia 10 listopada 1950 r. (Dz.U. Min. Ośw. Nr 1, poz. I z 1951 r.). Wdrożenie do realizacji tego zadania ciągnęło się prawie 2 lata, co było spowodowane między innymi brakiem lokalu i wykwalifikowanej kadry. Swą działalność archiwum rozpoczęło dopiero w kwietniu 1953 r. w prowizorycznym pomieszczeniu umożliwiającym jego funkcjonowanie, w tzw. „Loży Masońskiej” (Wojewódzka Biblioteka Publiczna) przy ul. Kilińskiego 16.

W dniu 15 kwietnia 1960 Archiwum Państwowe przeniosło się do zabytkowego budynku przy Rynku Kościuszki 4, gdzie ma swą siedzibę do dziś. W latach 1963 – 1964 archiwum otrzymało drogą rewindykacji z terenów ZSRR akta różnych instytucji z XIX wieku. W latach 1968 – 1971 przejęto z Archiwum Głównego Akt Dawnych w Warszawie akta urzędów z terenu byłych guberni łomżyńskiej i suwalskiej z lat 1867 – 1917.

W roku 1990 archiwum przejęło akta byłego archiwum Komitetu Wojewódzkiego Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej w Białymstoku. Znajdują się tam akta komitetów wojewódzkich i powiatowych Polskiej Partii Robotniczej i Polskiej Partii Socjalistycznej z lat 1944 – 1948, PZPR z lat 1948 – 1990 oraz organizacji młodzieżowych. Zasób archiwum wzrastał także drogą systematycznego przejmowania akt z poszczególnych instytucji.

Zasoby archiwum

Aktualnie zasób białostockiego archiwum składa się z 2076 zespołów akt i zbiorów liczących ponad 241 282 jednostek archiwalnych, co stanowi 2724 metry bieżące akt. Obejmuje materiały od początku XVII wieku do czasów najnowszych. Najstarszy dokument pochodzi z roku 1640. Jest to Księga grodzka drohicka. Na szczególną uwagę zasługują akta: Kamery Wojen i Domen z lat 1795 – 1807, Starszego Notariusza Sądu Okręgowego w Grodnie z lat 1883-1914 (ze względu na specyficzny ustrój urzędu i dokumentację jest to zespół unikalny w zasobie archiwów państwowych w Polsce) oraz urzędów administracji państwowej guberni łomżyńskiej, Urzędu Wojewódzkiego Białostockiego z lat 1920 – 1939 oraz 1944-1950.

Archiwum przechowuje akta administracji państwowej ogólnej i specjalnej, administracji samorządowej, wymiaru sprawiedliwości, notarialne i metrykalne, akta miast i gmin, instytucji finansowych, organizacji spółdzielczych i społecznych, stowarzyszeń i partii politycznych, a także zakładów przemysłowych. Do specyfiki zasobu należy także niemal zupełny brak materiałów wytworzonych przez kolejne władze okupacyjne: radzieckie i niemieckie w okresie II wojny światowej. W zasobie znajdują się także zbiory kartograficzne i fotograficzne. Archiwum posiada również zbiory mikrofilmów, długości liczącej ponad 2700 m.

Archiwum sprawuje nadzór nad 188 jednostkami organizacyjnymi. W ramach nadzoru kontroluje archiwa zakładowe, wydaje zezwolenia na niszczenie dokumentacji niearchiwalnej, opiniuje przepisy kancelaryjne, szkoli personel archiwów zakładowych. W chwili obecnej archiwum prowadzi działalność na podstawie ustawy o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach z 14 lipca 1983 r. (Dz.U. Nr 38, poz. 173 z późn. zm.) jako Archiwum Państwowe w Białymstoku z Oddziałem w Łomży.

Siedziba archiwum

Archiwum państwowe mieści się w klasycystycznym budynku w Białymstoku przy Rynku Kościuszki 4. Budynek wybudowany w kształcie dworku szlacheckiego przez hetmana Jana Klemensa Branickiego w latach 1795 – 1807 pierwotnie przeznaczony miał być na zbrojownię, jednak ostatecznie służył jako magazyn sprzętu strażackiego.

Dane teleadresowe

• Tel.: +48 85 743-56-55
• Fax: +48 85 743-56-03
• Email: sekretariat_ap@bialystok.ap.gov.pl

Zobacz też

• Archiwum Główne Akt Dawnych
• Archiwum Akt Nowych
• Archiwum Zabużańskie
• Narodowe Archiwum Cyfrowe