August Kowalczyk

August Kowalczyk
Data i miejsce urodzenia	15 sierpnia 1921 Tarnawa Góra, Polska
Zawód	aktor, reżyser
Lata aktywności	1945–2002
Odznaczenia
August Kowalczyk w Wikicytatach

August Marian Kowalczyk (ur. 15 sierpnia 1921 w Tarnawie Górze) – polski aktor teatralny, filmowy i telewizyjny, reżyser.

Życiorys

Po zdanej maturze planował uczyć się w seminarium, lecz wybuch wojny przerwał te plany. Kowalczyk postanowił wstąpić do armii polskiej we Francji, ale został aresztowany w czasie przekraczania terytorium Słowacji i 4 grudnia 1940 r. przetransportowany do niemieckiego obozu koncentracyjnego Auschwitz. Miał numer 6804, pracował przy wyładunku materiałów budowlanych, przy budowie zakładów Buna-Werke, przy rozbiórce zbombardowanej synagogi w Oświęcimiu oraz domów po wysiedlonych Polakach w Monowicach. 28 maja 1942 został przeniesiony za kontakty z ludnością cywilną Oświęcimia do dożywotniej kompanii karnej. Wraz z innymi więźniami 10 czerwca 1942 podjął próbę ucieczki po zakończeniu prac przy budowie rowu melioracyjnego. Uciekł do lasu, następnie ukrywał się w zbożu, gdzie został odnaleziony przez okoliczne kobiety, które zapewniły mu kobiece przebranie i wskazały miejsce bezpiecznego schronienia. Ukrywał się przez 7 tygodni w kryjówce na poddaszu jednego z domów w miejscowości Bojszowy. Później z fałszywymi dokumentami wyjechał na Śląsk, po czym dotarł do Krakowa. Do końca wojny walczył w szeregach AK w miechowskiem.

9 listopada 1945 zadebiutował jako aktor w teatrze. Występował w teatrach krakowskich: Rapsodycznym (1945–1952) i Ludowym (1952–1954). W latach 1954–1962 i 1964–1981 występował na scenie Teatru Polskiego w Warszawie, a w latach 1962–1964 w Teatrze im. Adama Mickiewicza w Częstochowie.

W latach 1962-1966 był dyrektorem Teatru im. Adama Mickiewicza w Częstochowie, a w latach 1968-1981 dyrektorem naczelnym i artystycznym Teatru Polskiego w Warszawie. To za czasów jego dyrekcji Józef Szajna wystawił swoją wizję Fausta Johanna Wolfganga Goethego.

Wieloletni wiceprezes Zarządu Głównego Towarzystwa Opieki nad Oświęcimiem, przewodniczący Krajowej Rady Polskiej Unii Ofiar Nazizmu, przewodniczący Rady Fundacji Pomnika-Hospicjum Miastu Oświęcim oraz członek Rady Fundacji "Polsko-Niemieckie Pojednanie".

W 1995 wydana została książka jego autorstwa Refren kolczastego drutu: Trylogia prawdziwa, będąca wspomnieniami z pobytu w Auschwitz-Birkenau, jego ucieczki oraz z okresu ukrywania się.

Uczestniczył w przygotowaniach obchodów 55. i 60. rocznicy wyzwolenia KL Auschwitz-Birkenau oraz 55. rocznicy buntu Karnej Kompanii KL Auschwitz.

Filmografia

• Rób swoje, ryzyko jest twoje (2002) – lekarz więzienny
• Kanclerz (serial telewizyjny) (1989) – stary szlachcic, zwolennik Maksymiliana
• Alchemik Sendivius (serial telewizyjny) (1988) – Seton
• Alchemik (1988) – Seton
• Tajemnica Enigmy (serial telewizyjny) (1980–1981) – pułkownik Rivet ze Sztabu Generalnego armii francuskiej (odc. 2. Zaproszenie do Warszawy, odc. 5. Żólte kartki i odc. 7. W sidłach Abwehry)
• Sekret Enigmy (1979) – pułkownik Rivet ze Sztabu Generalnego armii francuskiej
• Znak orła (serial telewizyjny) (1977) – przeor Wilhelm (odc. 1. Edukacja. 1308 i odc. 2. Słowo Zakonu)
• Układ krążenia (serial telewizyjny) (1977–1978) – Marek Lipczyc, dyrektor kombinatu, mąż Anny (odc. 1. Wysoka góra i odc. 2. Obwiniony)
• Polskie drogi (1976) – gestapowiec Schroeder (odc. 9. Do broni i odc. 11. W obronie własnej)
• Wergili (1976) – dyrektor
• Gniazdo (1974) – dostojnik na dworze czeskim
• Janosik (1974) – generał austriacki
• Wielka miłość Balzaka (serial telewizyjny) (1973) – jasnowidz (odc. 4. Komedia ludzka)
• Janosik (serial telewizyjny) (1973) – generał austriacki ( odc. 7. Beczka okowity, odc. 8. Dobra cena i odc. 13. Zdrada)
• Chłopi (1973) – wójt Piotr
• Chłopi (serial telewizyjny) (1972) – wójt Piotr
• Epilog norymberski (1970) – Alfred Jodl
• Stawka większa niż życie (serial telewizyjny) (1967–1968) – sturmbannführer Johann Dehne (odc. 9. Genialny plan pułkownika Krafta i odc. 16. Akcja "Liść dębu")
• Rękopis znaleziony w Saragossie (1964) – jeździec Wielkiej Inkwizycji, aresztujący van Wordena
• Barwy walki (1964) – rotmistrz, dowódca oddziału NSZ
• Drugi brzeg (1962) – sędzia śledczy
• Milczące ślady (1961) – "Piorun", dowódca oddziału
• Kwiecień (1961) – major Lipiec, prokurator dywizji
• Rok pierwszy (1960) – Krosno, oficer UB
• Pokolenie (1954) – ksiądz
• Piątka z ulicy Barskiej (1953) – Zenon, szef "organizacji"

Odznaczenia i nagrody

• Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (2002)
• Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (1969)
• Medal 10-lecia Polski Ludowej (1955)
• Medal 30-lecia Polski Ludowej (1974)
• Krzyż Oświęcimski
• Brązowy Medal "Za Zasługi dla Obronności Kraju" (1974)
• Odznaka 1000-lecia Państwa Polskiego (1966)
• Odznaka Zasłużony Działacz Kultury (1984)
• II nagroda na II Ogólnopolskim Konkursie Recytatorów w Krakowie (1955)
• Nagroda na Śląskiej Wiośnie Teatralnej za rolę Karola Oszarskiego w spektaklu Kanada Jana Kurczaba w Teatrze im. Adama Mickiewicza w Częstochowie (1963)
• Nagroda na II Telewizyjnym Festiwalu Teatrów Dramatycznych za reżyserię i rolę Gezy w spektaklu Garść piasku Jerzego Przeździeckiego w Teatrze im. Adama Mickiewicza w Częstochowie (1965)
• Nagroda ministra obrony narodowej (1965)
• Dyplom Ministerstwa Kultury ZSRR (1979)
• Tytuł Honorowego Obywatela Oświęcimia (2002)

Bibliografia

• Jolanta Pierończyk, Dziennik Zachodni: August Kowalczyk. Strażnik czasu.. teatry.art.pl, 28 grudnia 2005.

Linki zewnętrzne

• August Kowalczyk w bazie Internet Movie Database (IMDb) (ang.)
• August Kowalczyk w bazie filmweb.pl
• August Kowalczyk w bazie filmpolski.pl
• August Kowalczyk w bazie e-teatr.pl
• August Kowalczyk w bazie stopklatka.pl
• Zawsze wolałem tworzyć czarne charaktery Onet.pl [dostęp 10 lipca 2010]