Baśnie Andersena

Ilustracja Heinricha Leflera z 1897 r. do Świniopasa

Baśnie Andersena – cykl baśni napisanych przez duńskiego pisarza Hansa Christiana Andersena.

Powstanie i publikacja

W krainę baśni pierwsza wprowadziła Andersena babcia ze strony ojca. Andersen bywał z nią w przytułku dla chorych, gdzie zajmowała się ogrodem, i gdzie później przebywał jego chory psychicznie dziadek. Kilka motywów z opowieści babki zostało później wykorzystanych przez Andersena w jego utworach.

Twórczości dla dzieci początkowo nie traktował poważnie, raczej jako zajęcie na marginesie pisarstwa dla dorosłych. Choć zastrzegał, iż jego baśnie to pudełka: dzieci oglądają opakowanie, a dorośli mają zajrzeć do wnętrza. Bardzo nie lubił, gdy jego baśnie od początku uznano za dzieła dla dzieci, bez głębszego sensu. Jednak właśnie baśnie przyniosły mu wielki rozgłos i sławę.

Pierwszy ich zbiór (Eventyr fortalte for Børn (Baśnie opowiedziane dla dzieci)), został wydany w Kopenhadze w roku 1835, a kolejne tomy ukazały się w latach 1836 i 1837. Zachęcony powodzeniem pierwszej serii, pisarz wydawał kolejne aż do roku 1872.

Ilustratorami pierwszych (i wielu kolejnych, do dziś) wydań baśni Andersena byli Lorenz Frølich i Vilhelm Pedersen.

Międzynarodowa kariera baśni

Baśnie zostały przetłumaczone na ponad 80 języków. Na język polski tłumaczyli je m.in. Stefania Beylin, Jarosław Iwaszkiewicz, Franciszek Mirandola, Władysław Syrokomla i, po raz pierwszy bezpośrednio z języka duńskiego, Bogusława Sochańska.

W 1956 powstała międzynarodowa nagroda dla najwybitniejszych twórców literatury dla dzieci – Medal im. H.C. Andersena, przyznawany co dwa lata przez IBBY, a także Lista Honorowa im. H.C. Andersena, na której umieszczane są najlepsze książki dla dzieci i młodzieży.

W roku 2005, z okazji dwusetnej rocznicy urodzin baśniopisarza Poczta Polska wypuściła dwa znaczki, na których znajdują się wizerunki postaci z dwóch popularnych baśni Andersena: z Małej Syrenki oraz Królowej Śniegu. Natomiast w Danii postanowiono wydać wszystkie jego baśnie tak, jak je napisał – bez poprawek wydawnictw. To właśnie wydanie, ilustrowane wycinankami Andersena, stało się podstawą przekładu Bogusławy Sochańskiej (Baśnie i opowieści t. 1-3, Poznań, 2006).

Lista baśni Andersena

Najbardziej znane baśnie H. C. Andersena to:

• Anioł (Engelen)
• Bałwan ze śniegu (Sneemanden)
• Bąk i piłka
• Brzydkie kaczątko (Den grimme Ælling)
• Bzowa babuleńka (Hyldemoer)
• Calineczka (Tommelise)
• Choinka (Grantræet)
• Cień (Skyggen)
• Coś (Noget)
• Co się zdarzyło ostowi (Hvad Tidselen oplevede)
• Czerwone buciki / Czerwone trzewiczki (De røde Skoe)
• Dzbanek do herbaty
• Dzień Sądu Ostatecznego (Paa den yderste Dag)
• Dziewczyna, która podeptała chleb
• Dziewczynka z zapałkami (Den lille Pige med Svovlstikkerne)
• Dzielny żołnierz cynowy / Dzielny cynowy żołnierz (Den standhaftige Tinsoldat)
• Dzikie łabędzie (De vilde Svaner)
• Dzwony (Klokken)
• Historya roku / Historia roku (Aarets Historie)
• Igła do cerowania (Stoppenaalen)
• Kalosze szczęścia (Lykkens Kalosker)
• Kogut podwórzowy i kogucik na dachu (Gaardhanen og Veirhanen)
• Krasnoludek
• Królowa Śniegu (Sneedronningen. Et Eventyr i syv Historier)
• Krzesiwo (Fyrtøiet)
• Księżniczka na ziarnku grochu (Prindsessen paa Ærten)
• Kwiaty Idalki / Kwiaty małej Idy (Den lille Idas Blomster)
• Latający kufer (Den flyvende Kuffert)
• Len (Hørren)
• Listek z nieba (Et Blad fra Himlen)
• Mała Syrenka (Den Lille Havfrue)
• Mały Klaus i duży Klaus (Lille Claus og store Claus)
• Motylek (Sommerfuglen)
• Nowe szaty króla (Keiserens nye Klæder)
• Ogrodnik i jego chlebodawcy (Gartneren og Herskabet)
• Co ojciec czyni, jest zawsze słuszne / Ojciec ma zawsze rację (Hvad Fatter gjør, det er altid det Rigtige)
• Ole Zmruż-oczko / Ole Śpijsłodko (Ole Lukøie)
• Opowieść o matce (Historien om en Moder)
• Opowieść z wydm (En Historie fra Klitterne)
• Ostatnia perła (Den sidste Perle)
• Ostatni sen starego dębu
• Pasterka i kominiarczyk
• Z jednego gniazda / Pięć ziarenek grochu (Fem fra en Ærtebælg)
• Pod starą wierzbą (Under Piletræet)
• Stokrotka (Gåseurten)
• Ropucha
• Rzecz całkiem pewna / Pewna wiadomość (Det er ganske vist!)
• Słowik (Nattergalen)
• Stara latarnia
• Sosna (Grantræet)
• Stary dom (Det gamle Huus)
• Szyjka od butelki (Flaskehalsen)
• Ślimak i róża (Sneglen og Rosenhækken)
• Śpiewak spod strzechy
• Świniopas (Svinedrengen)
• Talizman (Talismanen)
• Towarzysz podróży (Reisekammeraten)
• Umarłe dziecko
• Wszystko na swoim miejscu (Alt paa sin rette Plads!)
• Za tysiąc lat
• Zupa z kołka od kiełbasy (Suppe paa en Pølsepind)

Zobacz też

• baśnie braci Grimm
• bajki Babci Gąski
• baśnie z tysiąca i jednej nocy
• literatura dla dzieci i młodzieży

Linki zewnętrzne

• Utwory Hansa Christiana Andersena w serwisie Wolne Lektury
• baśnie H. C. Andersena w jęz. oryginału (po duńsku): Arkiv for Dansk Litteratur