Babia Góra

Babia Góra
Widok na Diablak od zachodu.
Państwo	Polska Słowacja
Pasmo	Beskid Żywiecki, Oravské Beskydy, Karpaty
Wysokość	1725 m n.p.m.
Wybitność	1075 m
Pierwsze wejście	1782 Jowin Fryderyk Bończa Bystrzycki
Położenie na mapie Beskidu Żywieckiego, Małego i Makowskiego Babia Góra
49°34′24″N 19°31′46″E
Multimedia w Wikimedia Commons

Masyw Babiej Góry – widok z Cyla (z podpisami)

Babia Góra (również Diablak, słow. Babia hora, węg. Babia gura, niem. Teufelspitze czyli Góra diabła) – masyw górski leżący w Paśmie Babiogórskim Beskidu Żywieckiego (według słowackiej terminologii są to Oravské Beskydy) w Beskidach Zachodnich, osiągający wysokość 1725 m n.p.m. Jest to najwyższy szczyt całych Beskidów Zachodnich, najwyższy poza Tatrami szczyt w Polsce i drugi, po Śnieżce, pod względem wybitności. Zaliczany jest do Korony Gór Polski.

Najwyższy wierzchołek, Diablak, odznacza się wybitnymi walorami widokowymi. Roztacza się z niego panorama na wszystkie strony, obejmująca Beskid Żywiecki, Śląski, Mały, Makowski, Wyspowy, Gorce, Kotlinę Orawsko-Nowotarską, Tatry oraz góry Słowacji.

Topografia

Granice Babiej Góry ograniczone są od zachodu przez Przełęcz Jałowiecką Północną (998 m n.p.m.), a od wschodu przez Przełęcz Lipnicką (pot. Krowiarki, 1010 m n.p.m.). Od południa rozciąga się Kotlina Orawska, a od północy masyw schodzi stromo w dolinę Skawicy. Północne, skaliste stoki charakteryzują się wyjątkowo dużym nachyleniem (do 70°).

W masywie babiogórskim wyraźnie można rozróżnić kilka kulminacji (od zachodu):

• Małą Babią Górę (inaczej zwaną Cylem – 1517 m n.p.m.),
• Kościółki (1620 m n.p.m.),
• Babią Górę (inaczej Diablak – 1725 m n.p.m.),
• Gówniak (inaczej Wołowe Skały – 1617 m n.p.m.),

• Kępę (1521 m n.p.m.),

• Sokolicę (1367 m n.p.m.).

Ponadto są dwie ważniejsze przełęcze: Brona (1408 m n.p.m.) pomiędzy Cylem a Kościółkami oraz Lodowa Przełęcz (1602 m n.p.m.) oddzielająca Kościółki od Pośredniego Grzbietu.

Geologia

Beskidy, w tym również i Babia Góra, uległy wypiętrzeniu w trzeciorzędzie, na obszarze pierwotnie zajmowanym przez Prakarpaty. Babia Góra zbudowana jest z fliszu piaskowcowo-łupkowego o dużej miąższości, o wyraźnym podziale na warstwy podmagurskie (piaskowce, łupki i margle powierzchniowe w dolnych partiach masywu) i magurskie (piaskowce o miąższości do 750 m). W skałach masywu odkryto liczne skamieniałości – głównie fauny numulitowej.

Epoka lodowa zapanowała w Karpatach przed 600 tys.lat. Powstały wówczas lodowce, których ślady (kary i jeziora polodowcowe) zachowały się jedynie w Tatrach. Jeśli występowały w masywie babiogórskim, to ich działalność została zatarta przez erozję.

W masywie Babiej Góry występują liczne jeziora osuwiskowe, takie jak: Mokry Stawek (największy), Zimny Stawek, Mały i Duży Orawski Stawek, Czarne Oko, Marków Stawek, Mały Stawek, Mułowy Stawek oraz okresowy Suchy Staw.

Przyroda

Widok z Hali Miziowej: Babia Góra i Cyl (na lewo)

Z rzadkich w Polsce gatunków roślin występuje tutaj m.in. tojad morawski, wyblin jednolistny, rogownica alpejska, okrzyn jeleni, zimoziół północny, turzyca pchla, tocja alpejska.

W 1954 w masywie Babiej Góry (wraz ze szczytem Diablak) utworzono Babiogórski Park Narodowy. W uznaniu niezwykłych walorów przyrodniczych Babiogórski Park Narodowy został wpisany w 1977 przez UNESCO na listę światowych rezerwatów biosfery.

Działalność człowieka

W 1995 roku gminy po polskiej i słowackiej stronie Babiej Góry utworzyły Stowarzyszenie Gmin Babiogórskich, którego celem jest zachowanie ludowej kultury, folkloru i tradycji tego obszaru i mieszkających tu Babiogórców (Górali Babiogórskich), a także rozwój turystyki pod Babią Górą.

Na szczycie Babiej Góry znajduje się węgierski kamienny obelisk upamiętniający wizytę arcyksięcia Józefa, palatyna Węgier.

Infrastruktura turystyczna w paśmie Babiej Góry

Szlaki piesze prowadzące na grzbiet

Szlak żółty – Perć Akademików

Główny Szlak Beskidzki Markowe Szczawiny – przełęcz Brona – Babia Góra – Sokolica – Przełęcz Lipnicka

• z Markowych Szczawin 1.30 h (↓ 1.10 h), z przełęczy Brona 1 h (↓ 0.45 h)
• z Przełęczy Lipnickiej 2.30 h (↓ 1.30 h), z Sokolicy 1.30 h (↓ 1 h)

Przełęcz Jałowiecka – Mała Babia Góra – przełęcz Brona – Babia Góra – leśniczówka Stańcowa – Kiczory

• z Przełęczy Jałowieckiej Północnej 2.25 h (↓ 2 h), z Małej Babiej Góry 1.15 h (↓ 1.10 h)
• z Kiczor 3.40 h (↓ 3.10 h), ze Stańcowej 2.30 h (↓ 2 h)

Markowe Szczawiny – Perć Akademików – Babia Góra – Chata Slaná Voda (Słowacja)

• z Markowych Szczawin 1.15 h (↓ 0.45 h)
• z Chaty Slaná Voda 3.25 h (↓ 3.10 h)

Orawska Półgóra – Chata Slaná Voda – Mała Babia Góra (czasy przejścia na Małą Babią Górę)

• z Orawskiej Półgóry 3.30 h (↓ 3.15 h), z Chaty Slaná Voda 3 h (↓ 2.45 h)

Szlaki piesze prowadzą na szczyt również od strony Słowacji – to właśnie z Orawskiej Półgóry poprowadzono w 1894 r. pierwszy znakowany szlak turystyczny na szczyt Babiej Góry – wytyczył go Beskidenverein (wówczas był to szlak w granicach Węgier). Rok później BV poprowadził szlaki od strony polskiej (wówczas galicyjskiej) – są to jedne z pierwszych szlaków w polskich Beskidach Zachodnich.

W 1906 doszło do pierwszego wejścia narciarskiego na szczyt – dokonało tego sześciu członków Beskidenverein z Zabrza. Dwa lata później wyczyn ten powtórzyli Polacy – oba wejścia były od strony polskiej (wówczas galicyjskiej).

Babia Góra – widok z odległego Ćwilina

Obiekty noclegowe

Pierwsze obiekty noclegowe powstały na Babiej Górze już w 1806 – był to schron dla arcyksięcia Józefa Habsburga, palatyna Węgier. Funkcjonował krótko, zniszczyła go wichura. Stał prawdopodobnie w miejscu, w którym dzisiaj wznosi się pomnik z 1876 r.

W połowie stulecia stanął schron turystyczny z prawdziwego zdarzenia, tzw. Losertówka. Powstał w 1852 z inicjatywy hr. Filipa Saint Genois – właściciela dóbr makowskich, Zawoi i Babiej Góry. Nazwę zawdzięcza Józefowi Loserthowi, naczelnikowi ówczesnego obwodu wadowickiego. Schron miał postać kwadratu o boku 4 metrów, zbudowano go z miejscowego kamienia. Posiadał trzy otwory okienne, otwór wejściowy, a przykryty był spadzistym dachem krytym gontem. Brak okien oraz stolarki sprawił, że schron już po kilku latach padł ofiarą burz oraz porywistych wiatrów.

Pierwsze schroniska pojawiły się na początku XX wieku:

• Schronisko na Babiej Górze – obecnie już nie istnieje
• Schronisko PTTK na Markowych Szczawinach – pierwsze polskie schronisko w Beskidach Zachodnich

Bibliografia

• Babia Góra, Zawoja. Mapa turystyczna 1:30 000. Wydanie III. Kraków: Compass, 2005. ISBN 83-89165-09-0. 
• Beskid Śląski i Żywiecki. Mapa turystyczna 1:75 000. Warszawa: PPWK SA. 
• Adam Łajczak: Matka Niepogód, w: "Babiogórskie ścieżki". Poznań: Colgraf-Press, 1995, s. 97-206. ISBN 83-86258-08-X. 
• Władysław Midowicz (red.): Mała Encyklopedia Babiogórska. Pruszków: Oficyna Wydawnicza „Rewasz”, 1992, s. 52–53. ISBN 83-85557-04-0. 
• Władysław Szafer (red.): Babiogórski Park Narodowy. Kraków: Polska Akademia Nauk – Zakład Ochrony Przyrody, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1963. 
• Kazimierz Zabierowski (red.): Park narodowy na Babiej Górze. Przyroda i człowiek. Warszawa – Kraków: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1983. ISBN 83-01-04137-4. 
• Babiogórski Park Narodowy

Linki zewnętrzne

• O Babiej Górze
• Babia Góra – opisy szlaków