Banderia Prutenorum
.jpg&filetimestamp=20081128204539)
2.jpg&filetimestamp=20081128204755)
Banderia Prutenorum – rękopis w języku łacińskim pochodzący z 1448 roku, autorstwa Jana Długosza, zawierający ilustracje i opisy 56 chorągwi krzyżackich. Banderia Prutenorum była pierwszym i jedynym wykonanym w średniowieczu, bez mała kompletnym zestawieniem chorągwi całej armii a zarazem pierwszym dziełem historycznym Jana Długosza. Dzieło składa się z 48 pergaminowych arkuszy o wymiarach 18,6 × 29,3 cm, ilustrowanych przez krakowskiego malarza Stanisława Durinka.
Spis treści |
[edytuj] Losy dzieła Długosza i chorągwi krzyżackich
Chorągwie krzyżackie opisane w dziele Długosza zostały zdobyte przez Polaków i Litwinów w bitwach z Krzyżakami w latach 1410-1431. Część chorągwi, zwłaszcza zdobytych pod Grunwaldem trafiła zapewne za pośrednictwem wielkiego księcia litewskiego Witolda do katedry w Wilnie. Tam niestety, prawdopodobnie spłonęła w 1530 roku bez śladu. Długosz opisuje tylko te chorągwie, które trafiły do Krakowa. 51 z nich zdobyto pod Grunwaldem, jedną w bitwie pod Koronowem i 4 sztuki, niedaleko Nakła, pod Dąbkami 13 września 1431 r. Wszystkie chorągwie zostały umieszczone jako wota w katedrze wawelskiej, w kaplicy św. Stanisława, patrona Królestwa Polskiego.
W 1447 z okazji koronacji króla Kazimierza przybyło liczne poselstwo Państwa Krzyżackiego. Jan Długosz korzystając z wiedzy i pomocy przybyłych posłów sporządził kompletny opis zdobytych chorągwi. Do opracowania Długosz zamówił kolorowe podobizny chorągwi. Wykonał je krakowski malarz Stanisław Durink. Była to pierwsza dokumentacja historyczna, jaka powstała w Polsce. Powstała z pełną świadomością, Długosz napisał bowiem, iż gdy oryginalne chorągwie z biegiem lat spłowieją i ulegną zniszczeniu, na podstawie rycin można będzie sporządzić ich kopie. Zapewne kierowany tą samą myślą, wkrótce po napisaniu Banderia Prutenorum Długosz zajął się polskimi chorągwiami tworząc dzieło "Insignia seu clenodia Regis et Regni Poloniae", będące pierwszym polskim herbarzem. Tym samym Jan Długosz, oprócz miana pierwszego polskiego historyka, może być uważany za twórcę polskiej heraldyki.
Chorągwie krzyżackie znajdowały się w katedrze do 1797 roku po czym zostały wywiezione przez Austriaków do Wiednia i ślad po nich zaginął[1]. W 1900 roku przy okazji zbiórki na odnowę Wawelu wykonano 50 chorągwi.[2] W okresie międzywojennym, w latach 1937-1939 wykonano dalsze kopie chorągwi krzyżackich (32) i zawieszono je na Wawelu.[2] 18 maja 1940 roku władze GG z pełnymi honorami wojskowymi przekazały kopie do Malborka wraz oryginałem rękopisu Długosza.[2] Część z nich zaginęła podczas wojny, niektóre przetrwały.[2] Ambasada Polska w Londynie zakupiła rękopis Banderii który znalazł się w londyńskim antykwariacie i przekazała do stolicy.[2] Obecnie Banderia Prutenorum przechowywana jest w bibliotece Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie. W 1962 roku odtworzono 7 kolejnych sztandarów.[2] Pozostałe 36 chorągwi zostały zrekonstruowane w ostatnich latach w Pracowni Konserwacji Tkanin Zamku Królewskiego na Wawelu. Prace nad ich odtworzeniem zostały ukończone w październiku 2009 roku[2].
[edytuj] Chorągwie
- w kolejności podanej przez Długosza
-
Chorągiew wielkiego mistrza większa (zdobyta pod Koronowem w październiku 1410 roku[3])
-
Chorągiew wielkiego mistrza mniejsza
-
Chorągiew Zakonu krzyżackiego
-
Chorągiew księcia oleśnickiego Konrada VII Białego
-
Chorągiew świętego Jerzego
-
Chorągiew miasta Chełmna
-
Chorągiew Podskarbiego Zakonu
-
Chorągiew biskupa pomezańskiego
-
Chorągiew komturii i miasta Grudziądza
-
Chorągiew komturii i miasta Bałgi
-
Chorągiew komturii i miasta Kowalewa
-
Chorągiew miasta Królewca
-
Chorągiew komturii starogardzkiej
-
Chorągiew biskupstwa sambijskiego
-
Chorągiew komturii i miasta Tucholi
-
Chorągiew Wielkiego Komtura Konrada Lichtensteina ze Sztumu
-
Chorągiew zamku i komturii Nieszawy
-
Chorągiew zaciężnych rycerzy z Westfalii
-
Chorągiew wójtowstwa i miasta Rogóźna
-
Chorągiew komturii i miasta Pokrzywna
-
Chorągiew komturii i miasta Brodnicy
-
Chorągiew biskupstwa chełmińskiego
-
Chorągiew zamku Bratian i Nowego Miasta
-
Chorągiew miasta Braniewa
-
Chorągiew zaciężnych rycerzy niemieckich
-
Chorągiew zaciężnych rycerzy szwajcarskich
-
Druga chorągiew komturii i miasta Elbląga
-
Chorągiew komturii żuławskiej (lub według Długosza miasta Łasina)
-
Chorągiew mieszczan elbląskich
-
Chorągiew komturii i miasta Człuchowa
-
Chorągiew miasta Bartoszyc
-
Chorągiew komturii i miasta Ostródy
-
Chorągiew komturii i miasta Szczytna
-
Chorągiew komturii i miasta Ragnety
-
Chorągiew Starego Miasta Królewca
-
Chorągiew zacięznych rycerzy nadreńskich lub inflanckich
-
Chorągiew wójtostwa i miasta Tczewa
-
Chorągiew miasta Melzaku, Olsztyna lub kapituły warmińskiej
-
Chorągiew zaciężnych rycerzy z Miśni
-
Chorągiew komturii i miasta Brandenburg
-
Chorągiew księcia słupskiego i szczecińskiego Kazimierza V
-
Chorągiew rycerstwa ziemi chełmińskiej
-
Chorągiew komturii i miasta Gdańska
-
Chorągiew komturii gdańskiej
-
Chorągiew biskupstwa warmińskiego
-
Chorągiew Henryka V von Plauen
-
Chorągiew komturii i miasta Torunia
-
Druga chorągiew komturii gdańskiej
-
Chorągiew komturii i miasta Gniewa
-
Chorągiew miasta Świętej Siekierki (zdobyta pod Koronowem w październiku 1410 roku[3])
-
Chorągiew miasta Brunszwiku
-
Awers chorągwi Mistrza inflanckiego (zdobyta pod Dąbkami w 1431 roku)
-
Rewers chorągwi Mistrza inflanckiego (zdobyta pod Dąbkami w 1431 roku)
-
Chorągiew miasta Ascheraden (zdobyta pod Dąbkami w 1431 roku)
-
Chorągiew miasta Fellin (zdobyta pod Dąbkami w 1431 roku)
-
Druga chorągiew miasta Fellin (zdobyta pod Dąbkami w 1431 roku)
[edytuj] Bibliografia
- Józef Mitkowski, Jan Długosz, Warszawa: Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, 1988, ISBN 83-02-03393-6
- Jana Długosza Chorągwie krzyżackie, Warszawa 1987
