Bank Polski Spółka Akcyjna

Awers banknotu o nominale 50 złotych, emisja z 1 września 1929 roku, wydanego przez Bank Polski

Bank Polski Spółka Akcyjna – bank prywatny z prawem emisji z siedzibą w Warszawie, założony 20 stycznia 1924 (a faktycznie działający od 28 kwietnia 1924), na mocy ustawy o naprawie Skarbu Państwa i reformie walutowej z dnia 11 stycznia 1924 , w formie spółki akcyjnej z kapitałem 100 mln zł. Później kapitał podniesiono do 150 mln, podzielonych na 1,5 mln akcji po 100 zł każda.

Głównymi zadaniami Banku Polskiego SA było: emisja pieniądza, regulowanie obiegu pieniężnego i ułatwianie kredytu. Powołanie Banku było jednym z etapów reformy pieniądza Władysława Grabskiego. Ponieważ Bank był spółką akcyjną prawa handlowego, której akcje nabyli w drodze emisji publicznej zwykli obywatele, był w dużej mierze niezależny od rządu, ale realizował jego politykę pieniężną.

Władzami Banku były:

• Walne Zgromadzenie Akcjonariuszy
• Rada Banku (prezes, wiceprezes i 12 członków wybranych przez Zgromadzenia na 3 lata); członkowie Rady: Stefan Przanowski
• Prezes i wiceprezes Banku mianowany przez Prezydenta RP na wniosek Rady Ministrów na okres 5 lat z możliwością przedłużenia nominacji
• Dyrekcja
• Komisja Rewizyjna

Bank miał monopol państwowy na emisję banknotów do 31 grudnia 1944. Co najmniej 40% pieniądza miało mieć pokrycie w złocie (w mniejszej ilości w srebrze) i dewizach. Dywidenda wypłacana akcjonariuszom nie mogła przekraczać 8%. Gdy zysk wynosił od 8 do 12%, to połowa przypadała Skarbowi Państwa, a druga połowa akcjonariuszom jako superdywidenda. Powyżej 12% państwo brało 2/3.

Likwidacja Banku, wygaśnięcie przywileju lub dalsze prowadzenie Banku jako zwykłego banku wymagało 2/3 głosów Walnego Zgromadzenia.

We wrześniu 1939 roku Ignacy Matuszewski i Henryk Floyar-Rajchman w dramatycznych okolicznościach ewakuowali poprzez Rumunię, Turcję i Syrię cały zapas złota i dewiz Banku Polskiego na terytorium Francji.

Siedzibą Banku Polskiego do czerwca 1940 roku był Paryż, a po kapitulacji Francji Londyn, skąd w roku 1946, decyzją zarządu pod przewodnictwem Bohdana Winiarskiego, Bank Polski przeniósł siedzibę władz do Warszawy. Do kraju przeniesiono także zapas złota z depozytów Banku w bankach brytyjskich, francuskich i amerykańskich i wydrukowane w Wielkiej Brytanii banknoty, przeznaczone do obiegu w Polsce.^{[potrzebne źródło]}

Nie zostały jednak one dopuszczone do obiegu, ponieważ Rząd Tymczasowy (sukcesor PKWN) powołał w 1945 roku Narodowy Bank Polski. Z tego powodu BP nie wznowił działalności, lecz wszedł w okres likwidacji zakończonej w 1952 roku.

Zapas złota - majątek - będący pokryciem banknotów Banku Polskiego został rozdysponowany przez władze komunistyczne na wydatki budżetowe w latach 1946-1958, w tym częściowo został przeznaczony na odszkodowania dla wywłaszczonych w wyniku ustawy o nacjonalizacji przemysłu obywateli państw obcych (poprzez przekazanie stosownych kaucji rządom USA, Wielkiej Brytanii i Francji w konsekwencji stosownych umów kompensacyjnych (clearingowych), gdzie rządy tych krajów przejęły zobowiązania wobec swych obywateli z tytułu majątku pozostawionego (i wywłaszczonego) na terenie Polski).^{[potrzebne źródło]}

Zobacz też

• Bank Emisyjny w Polsce
• marka polska
• złoty polski