Bazylika św. Jana na Lateranie

Dane świątyni
Architekt	Alessandro Galilei

Historia
Data zakończenia budowy	904 - 911
Data konsekracji	1144

	Arcybazylika Świętych Janów; na Lateranie
	Bazylika większa
	; Bazylika św. Jana na Lateranie - widok od strony wschodniej
Państwo	Watykan
Miejscowość	Rzym
Wyznanie	katolickie
Kościół	rzymskokatolicki
Wezwanie	Św. Jan Chrzciciel oraz Św. Jan Apostoł
Historia
Data zakończenia budowy	904 - 911
Data konsekracji	1144
Dane świątyni
Architekt	Alessandro Galilei
	Położenie na mapie Rzymu ; Arcybazylika Świętych Janów; na Lateranie
	41°53′09.26″N 12°30′22.16″E / 41.8859056, 12.5061556Na mapach: 41°53′09.26″N 12°30′22.16″E / 41.8859056, 12.5061556
	Multimedia w Wikimedia Commons
	Strona internetowa

Bazylika św. Jana na Lateranie – katedra biskupa Rzymu, jedna z czterech bazylik większych.

Bazylika była częścią rezydencji kolejnych papieży od roku 313. Po przeniesieniu siedziby przez Benedykta XI do Perugii, a następnie (podczas pontyfikatu Klemensa V do Awinionu) Lateran został spalony (1308) i ograbiony^{[potrzebne źródło]}. Dlatego papież Grzegorz XI wracając z Awinionu przeniósł siedzibę na Watykan.

[edytuj] Historia

początek IV wieku – koszary gwardii cesarza Maksencjusza
313 – cesarz Konstantyn Wielki przekazuje koszary w Lateranie papieżowi Milcjadesowi
314-318 – budowa pierwszej pięcionawowej bazyliki
324 – 9 listopada^[1] - bazylika zostaje poświęcona Jezusowi Chrystusowi przez papieża Sylwestra I
896 – budynek kościoła zostaje uszkodzony podczas trzęsienia ziemi
904-911 odbudowa na zlecenie papieża Sergiusza III
1144 – kościół zostaje poświęcony świętym Janowi Chrzcicielowi i Janowi Ewangeliście
1300 – papież Bonifacy VIII ogłasza w tym kościele po raz pierwszy jubileusz Roku Świętego
1308 – pożar uszkadza bazylikę
1309 – papież Klemens V przenosi się do Awinionu w wyniku czego kościół nie jest odbudowywany po pożarze
1360 – kolejny pożar niszczy bazylikę
1377 – papież Grzegorz XI przenosi siedzibę papieży z powrotem do Rzymu. Ze względu na zniszczenie bazyliki przenosi siedzibę na wzgórze Watykańskie.
XV wiek – odbudowa bazyliki z zachowaniem pięcionawowego układu.
1586 – Domenico Fontana buduje północna fasadę kościoła
1646 – Francesco Borromini nadaję wnętrzu dzisiejszy wygląd
1733 – ukończenie fasady głównego wejścia wg projektu Allesandra Galilei w stylu klasycznym
lata 80. XIX wieku – powiększenie prezbiterium

[edytuj] Architektura

Film z wnętrza bazyliki

Fasada głównego wejścia do bazyliki została zaprojektowana w XVIII wieku przez Alessandro Galilei w stylu klasycznym (ukończono ją 1733). Układ pilastrów i półkolumn podkreśla pięcionawowe wnętrze bazyliki. Poniżej gzymsu widoczny jest napis: Omnium Ecclesiarum Urbis et Orbis Mater et Caput – matka i głowa wszystkich kościołów miasta i świata. Znaczy to, że świątynia ta jest katedrą papieży – biskupów Rzymu i zwierzchników całego Kościoła. Fasadę wieńczy piętnaście siedmiometrowych figur, przedstawiających doktorów Kościoła z rzeźbą Chrystusa ustawioną w centralnej części.

Wejście do bazyliki prowadzi z szerokiego narteksu. Środkowe drzwi zostały przeniesione z Kurii znajdującej się przy Forum Romanum. Drzwi po prawej stronie to Święta Brama. W przedsionku, po lewej stronie, znajduje się rzeźba przedstawiająca Konstantyna. Pochodzi ona z term jego imienia. We wnętrzu, na pierwszym filarze prawej nawy bocznej, zachowała się część fresku Giotta ukazującego Bonifacego VIII ogłaszającego Rok Święty. W niszach filarów umieszczono posągi 12 apostołów autorstwa uczniów Berniniego. Posadzka wzorowana na stylu szkoły Cosmatich (arte cosmatesca) została wykonana w latach 1417-1431. Sufit ozdobiony herbami trzech papieży jest dziełem Giacomo della Porta. Ołtarz główny osłania gotycki baldachim wykonany podczas pontyfikatu Urbana V w 1367. Pod ołtarzem znajduje się płyta nagrobna Marcina V. Nawę główną zamyka absyda, w której zwraca uwagę bogata mozaika wykonana w XIII wieku przez Jacopo Torriti i Jacopo da Camerino. Centralną część zajmuje Krzyż Św., po stronie lewej Matka Boska i niewielka postać papieża Mikołaja IV, fundatora mozaiki.

W lewej części transeptu znajduje się późnorenesansowy ołtarz Najświętszego Sakramentu. Freski zdobiące ściany ilustrują historię bazyliki. Powstały na przełomie XV i XVI wieku. Boczne kaplice oraz nawy (zwłaszcza nawy skrajne) to miejsce spoczynku papieży i kardynałów. Po lewej stronie znajduje się wejście na dziedziniec klasztoru. Otaczają go średniowieczne krużganki wykonane przez kamieniarzy z rodziny Vassallettich zaliczanych do szkoły Cosmatich. Krużganki powstały w latach 1215-1232. Charakteryzują się delikatną rzeźbą kolumienek, często skręconych, zdobionych mozaiką lub złoceniami.

Lateran - baptysterium św. Jana

Transept jest połączony z baptysterium Świętego Jana u Źródła na Lateranie. Zostało zbudowane w latach 314-320 przez adaptację istniejących tu wcześniej term Domu Faustyny. Miało kształt rotundy z basenem pośrodku osłoniętym baldachimem. Obecną formę na planie ośmiokąta uzyskało podczas przebudowy w 440 r. kopułę wsparto na ośmiu porfirowych kolumnach a wokół basenu zbudowano obejście. Do zewnętrznej nawy dobudowano cztery kaplice. Pierwsza z prawej poświęcona jest św. Janowi Chrzcicielowi. Najprawdopodobniej drzwi prowadzące do tej kaplicy pochodzą z term Karakalli. Pierwsza z lewej strony to kaplica św. Jana Ewangelisty. Zdobią ją mozaiki z V wieku.

Do kościoła przylega budynek, w którym mieści się dawna kaplica papieska Sancta sanctorum, w której znajduje się obraz Chrystusa Acheiropoieton. Zgodnie z legendą malować go zaczął św. Łukasz a ukończyli aniołowie. Widoczny jest przez okratowane okienko, do którego prowadzą Święte Schody (łac. Scala Santa). Zostały przywiezione z Jerozolimy do Rzymu w 326 r. przez św. Helenę, matkę Konstantyna. Zgodnie z legendą pochodzą z pałacu Poncjusza Piłata i po nich wschodził Jezus Chrystus. Kaplica San Lorenzo, w której obecnie mieszczą się schody został zbudowany w XVI wieku na polecenie Sykstusa V. Obecnie pokryte są drewnianą okładziną i wolno nimi wchodzić tylko na kolanach. Obok znajdują się dwie inne klatki schodowe, z których można korzystać bez umartwiania się. Budynek znajduje się od strony via Merulana.

Na placu San Giovanni in Laterano znajduje się najwyższy z 13 egipskich obelisków. Ma wysokość 31,0 m (z cokołem 47,0). Początkowo stał przy Circus Maximus. Papież Sykstus V polecił go przenieść w obecne miejsce.

[edytuj] Archiprezbiterzy Bazyliki Laterańskiej

Gotycki baldachim wewnątrz bazyliki

Urząd archiprezbitera Bazyliki Laterańskiej utworzył papież Bonifacy VIII (1294-1303). Jako pierwszy funkcję tę objął kardynał Gerardo Bianchi. Obecnie jest ona połączona z funkcją wikariusza generalnego diecezji rzymskiej i sprawuje ją kardynał Agostino Vallini:

Gerardo Bianchi (ca.1299-1302)^[2]
Pietro Valeriano Duraguerra (1302)^[3]
Matteo Orsini Rosso (1302-1305)
Pietro Colonna (1306-1326)^[4]
Bertrand de Montfavez (1326-1342)^[5]
Giovanni Colonna (1342-1348)^[6]
Pierre Roger de Beaufort (1348-1370)^[7]
Ange de Grimoard (1370-1388)^[8]
Pietro Tomacelli (1388-1389)^[9]
Francesco Carbone (1389-1405)^[10]
Antonio Caetani (1405-1412)^[11]
Oddone Colonna (1412-1417)^[12]
Alamanno Adimari (1418-1422)^[13]
Guillaume Filastre (1422-1428)^[14]
Alfonso Carillo de Albornoz (1428-1434)^[15]
Lucido Conti (1434-1437)^[16]
Angelotto Fosco (1437-1444)^[17]
Antonio Martinez de Chaves (1444-1447)^[18]
Domenico Capranica (1447-1458)^[19]
Prospero Colonna (1458-1463)^[20]
Latino Orsini (1463-1477)^[21]
Giuliano della Rovere (1477-1503)^[22]
Giovanni Colonna (1503-1508)^[23]
Alessandro Farnese (1508-1534)^[24]
Giovanni Domenico de Cupis (1535-1547)^[25]
Ranuccio Farnese (1547-1565)^[26]
Mark Sitticus von Hohenems (1565-1588)^[27]
Ascanio Colonna (1588-1608)^[28]
Scipione Caffarelli-Borghese (1608-1620)^[29]
Giambattista Leni (1620-1627)^[30]
Francesco Barberini (1627-1629)^[31]
Girolamo Colonna (1629-1666)^[32]
Flavio Chigi (1666-1693)^[33]
Paluzzo-Paluzzi Altieri degli Albertoni (1693-1698)^[34]
Fabrizio Spada (1698-1699)^[35]
Benedetto Pamphili (1699-1730)^[36]
Pietro Ottoboni (1730-1740)^[37]
Neri Maria Corsini (1740-1770)^[38]
Mario Marefoschi Compagnoni (1771-1780)^[39]
Carlo Rezzonico (1780-1781)^[40]
Francesco Saverio de Zelada (1781-1801)^[41]
Leonardo Antonelli (1801-1811)^[42]
Giulio Maria della Somaglia (1814-1830)^[43]
Bartolomeo Pacca (1830-1844)^[44]
Benedetto Barberini (1844-1863)^[45]
Lodovico Altieri (1863-1867)^[46]
Costantino Patrizi Naro (1867-1876)^[47]
Flavio III Chigi (1876-1885)^[48]
Raffaele Monaco La Valletta (1885-1896)^[49]
Francesco Satolli (1896-1910)^[50]
Pietro Respighi (1910-1913)^[51]
Domenico Ferrata (1913-1914)^[52]
Basilio Pompilj (1914-1931)^[53]
Francesco Marchetti Selvaggiani (1931-1951)^[54]
Benedetto Aloisi Masella (1954-1970)^[55]
Angelo dell'Acqua (1970-1972)^[56]
Ugo Poletti (1973-1991)^[57]
Camillo Ruini (1991-2008)^[58]
Agostino Vallini (2008-)^[59]

[edytuj] Zobacz też

Przypisy

[edytuj] Bibliografia

Sari Gilbert, Michael Brouse, Przewodnik National Geographic – Rzym, G+J RBA Sp. z o.o.& Co. Spółka Komandytowa, 2002, ss. 76-79, ISBN 83-88132-81-4
Przewodniki Wiedzy i Życia – Rzym, Hachette Livre Polska Sp. z o.o., 2006, ss.182-183, ISBN 83-7184-448-4
(wł.) Gaetano Moroni, Dizionario di erudizione storico-ecclesiastica da S. Pietro sino ai nostri giorni, vol. XII, Tipografia Emiliana, Venezia, 1840 - 1861

[0] Rocznica poświęcenia Bazyliki Laterańskiej.

[1] ttp://biblioteche2.comune.parma.it/lasagni/bes-bl.htm#BIANCHI%20GERARDO

[2] The Cardinals of the Holy Roman Church - Biographical Dictionary - Consistory of December 17, 1295

[3] The Cardinals of the Holy Roman Church - Biographical Dictionary - Consistory of May 16, 1288

[4] The Cardinals of the Holy Roman Church - Biographical Dictionary - Consistory of December 17, 1316

[5] The Cardinals of the Holy Roman Church - Biographical Dictionary - Consistory of December 18, 1327

[6] The Cardinals of the Holy Roman Church - Biographical Dictionary - Consistory of May 29 (or 28), 1348

[7] The Cardinals of the Holy Roman Church - Biographical Dictionary - Consistory of September 18, 1366

[8] The Cardinals of the Holy Roman Church - Biographical Dictionary - Consistory of December 21, 1381

[9] The Cardinals of the Holy Roman Church - Biographical Dictionary - Consistory of December 17, 1384

[10] The Cardinals of the Holy Roman Church - Biographical Dictionary - Consistory of February 27, 1402

[11] The Cardinals of the Holy Roman Church - Biographical Dictionary - Consistory of June 12, 1405

[12] The Cardinals of the Holy Roman Church - Biographical Dictionary - Consistory of June 6, 1411

[13] The Cardinals of the Holy Roman Church - Biographical Dictionary - Consistory of June 6, 1411

[14] The Cardinals of the Holy Roman Church - Biographical Dictionary - Consistory of September 22, 1408

[15] The Cardinals of the Holy Roman Church - Biographical Dictionary - Consistory of June 6, 1411

[16] The Cardinals of the Holy Roman Church - Biographical Dictionary - Consistory of September 19, 1431

[17] The Cardinals of the Holy Roman Church - Biographical Dictionary - Consistory of December 18, 1439

[18] The Cardinals of the Holy Roman Church - Biographical Dictionary - Consistory of July 23, 1423

[19] The Cardinals of the Holy Roman Church - Biographical Dictionary - Consistory of May 24, 1426

[20] The Cardinals of the Holy Roman Church - Biographical Dictionary - Consistory of Consistory of December 20, 1448

[21] The Cardinals of the Holy Roman Church - Biographical Dictionary - Consistory of December 16, 1471

[22] The Cardinals of the Holy Roman Church - Biographical Dictionary - Consistory of May 15, 1480

[23] The Cardinals of the Holy Roman Church - Biographical Dictionary - Consistory of September 20, 1493

[24] The Cardinals of the Holy Roman Church - Biographical Dictionary - Consistory of July 1, 1517

[25] The Cardinals of the Holy Roman Church - Biographical Dictionary - Consistory of December 16, 1545

[26] The Cardinals of the Holy Roman Church - Biographical Dictionary - Consistory of February 26, 1561

[27] The Cardinals of the Holy Roman Church - Biographical Dictionary - Consistory of November 16, 1586

[28] The Cardinals of the Holy Roman Church - Biographical Dictionary - Consistory of July 18, 1605

[29] The Cardinals of the Holy Roman Church - Biographical Dictionary - Consistory of November 24, 1608

[30] The Cardinals of the Holy Roman Church - Biographical Dictionary - Consistory of October 2, 1623

[31] The Cardinals of the Holy Roman Church - Biographical Dictionary - Consistory of August 30, 1627

[32] The Cardinals of the Holy Roman Church - Biographical Dictionary - Consistory of April 9, 1657

[33] The Cardinals of the Holy Roman Church - Biographical Dictionary - Consistory of January 14, 1664

[34] The Cardinals of the Holy Roman Church - Biographical Dictionary - Consistory of May 27, 1675

[35] The Cardinals of the Holy Roman Church - Biographical Dictionary - Consistory of September 1, 1681

[36] The Cardinals of the Holy Roman Church - Biographical Dictionary - Consistory of November 7, 1689

[37] The Cardinals of the Holy Roman Church - Biographical Dictionary - Consistory of August 14, 1730

[38] The Cardinals of the Holy Roman Church - Biographical Dictionary - Consistory of January 29, 1770

[39] The Cardinals of the Holy Roman Church - Biographical Dictionary - Consistory of September 11, 1758

[40] The Cardinals of the Holy Roman Church - Biographical Dictionary - Consistory of April 19, 1773

[41] The Cardinals of the Holy Roman Church - Biographical Dictionary - Consistory of April 24, 1775

[42] The Cardinals of the Holy Roman Church - Biographical Dictionary - Consistory of June 1, 1795

[43] The Cardinals of the Holy Roman Church - Biographical Dictionary - Consistory of February 23, 1801

[44] The Cardinals of the Holy Roman Church - Biographical Dictionary - Consistory of October 2, 1826

[45] The Cardinals of the Holy Roman Church - Biographical Dictionary - Consistory of December 14, 1840

[46] The Cardinals of the Holy Roman Church - Biographical Dictionary - Consistory of June 23, 1834

[47] The Cardinals of the Holy Roman Church - Biographical Dictionary - Consistory of December 22, 1873

[48] The Cardinals of the Holy Roman Church - Biographical Dictionary - Consistory of March 13, 1868

[49] The Cardinals of the Holy Roman Church - Biographical Dictionary - Consistory of November 29, 1895

[50] The Cardinals of the Holy Roman Church - Biographical Dictionary - Consistory of June 19, 1899

[51] The Cardinals of the Holy Roman Church - Biographical Dictionary - Consistory of June 22, 1896

[52] The Cardinals of the Holy Roman Church - Biographies - P

[53] The Cardinals of the Holy Roman Church - Biographies - M

[54] The Cardinals of the Holy Roman Church - Biographies - A

[55] The Cardinals of the Holy Roman Church - Biographies - D

[56] The Cardinals of the Holy Roman Church - Biographies - P

[57] The Cardinals of the Holy Roman Church - Biographies - R

[58] The Cardinals of the Holy Roman Church - Consistories of the Twenty First Century

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]

[25]

[26]

[27]

[28]

[29]

[30]

[31]

[32]

[33]

[34]

[35]

[36]

[37]

[38]

[39]

[40]

[41]

[42]

[43]

[44]

[45]

[46]

[47]

[48]

[49]

[50]

[51]

[52]

[53]

[54]

[55]

[56]

[57]

[58]

[59]

Bazylika św. Jana na Lateranie

Spis treści

[edytuj] Historia

[edytuj] Architektura

[edytuj] Archiprezbiterzy Bazyliki Laterańskiej

[edytuj] Zobacz też

Przypisy

[edytuj] Bibliografia

Osobiste

Przestrzenie nazw

Warianty

Widok

Działania

Szukaj

Nawigacja

Dla czytelników

Dla wikipedystów

Narzędzia

Drukuj lub eksportuj

W innych językach