Beit Szean

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, szukaj
To jest dobry artykuł
Beit Szean
בית שאן
Herb
Herb Beit Szean
Panorama Beit Szean
Panorama Beit Szean
Państwo  Izrael
Dystrykt Dystrykt Północny
Poddystrykt Poddystrykt Jezreel
Burmistrz Jacky Levi
Powierzchnia 7,33 km²
Wysokość -125 m n.p.m.
Ludność (2010)
• liczba ludności
• gęstość
16977
2316 os./km²
Nr kierunkowy +972 4
Kod pocztowy 19150
Położenie na mapie Izraela
Israel location map.svg
"Beit Szeanבית שאן"
Beit Szean
בית שאן
32°29′48″N 35°29′55″E / 32.49667, 35.49861Na mapach: 32°29′48″N 35°29′55″E / 32.49667, 35.49861
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Strona internetowa miasta

Beit Szean ?/i (hebr. בית שאן; arab. بيسان, Beisan ?/i; oficjalna pisownia w ang. Bet She'an lub Beit She'an; pol. Dom Spokoju) – miasto położone w Dystrykcie Północnym w Izraelu. Z powodu swojego geograficznego położenia na skrzyżowaniu szlaków handlowych Doliny Jordanu i Doliny Jezreel odegrało ważną rolę historyczną. Na przestrzeni wielowiekowej historii było nazywane: Scytopolis, Nysa i Beisan. We współczesnych czasach odgrywa ważną rolę jako regionalne centrum w Dolinie Beit Szean.

Spis treści

[edytuj] Położenie

Beit Szean leży w Poddystrykcie Jezreel w Dystrykcie Północnym, w północno wschodniej części Izraela. W jego otoczeniu znajdują się kibuce Hamadia, Neve Eitan, Kfar Ruppin, Ein HaNaciv, Szluchot, Reszafim, Mesilot, Nir David i Sde Nahum. Wszystkie ona należą do Samorządu Regionu Doliny Źródeł.

[edytuj] Podział administracyjny

Miasto posiada liczne osiedla mieszkaniowe: Stare Miasto, Sprinzak, Halutsim, Żabotyński, Eli Cohen, Merkaz Hair, Gordon, Nof HaGilboa, Elijahu, Tirat Cwi, Tsameret, Hisachon, Bene Beitecha, Nof Gilad oraz Rabin.

Panorama Doliny Beit Szean

[edytuj] Środowisko naturalne

Beit Szean jest położone na wysokości 125 metrów p.p.m. w intensywnie użytkowanej rolniczo Dolinie Beit Szean, będącej częścią Rowu Jordanu w Dolnej Galilei. Okoliczny teren jest stosunkowo płaski, opada jednak w kierunku wschodnim w depresję rzeki Jordan. Wzdłuż północnej krawędzi Beit Szean przebiega wadi strumienia Charod, z którym łączy się przepływający przez centrum miasta strumień Kibutsim. W odległości 4 km na wschód przepływa rzeka Jordan, stanowiąca granicę z Jordanią. Wokół miasta znajdują się liczne źródła, których wody są odprowadzane do sztucznych stawów hodowlanych. Jedynymi niewielkimi wzgórzami są wzgórza pochodzenia ludzkiego, takie jak położone na północy Tel Beit Szean, Tel Icteba i Naharon Telefon, po stronie zachodniej Tel Bacula i Tel Temes, oraz na wschodzie Tel Nysa.

W odległości 4 km na południowy zachód znajduje się masyw górski Gilboa, a na północy jest płaskowyż Ramat Cva'im.

[edytuj] Demografia

Według danych Izraelskiego Centrum Danych Statystycznych w 2010 roku w Beit Szean żyło 16 977 mieszkańców, z czego 97,5% Żydzi (reszta to inne narodowości). Jest to niewielkie miasteczko, którego populacja charakteryzuje się niewielkim stałym wzrostem liczebności. Według danych z 2009, przyrost naturalny w porównaniu do poprzedniego roku wyniósł 0,6%. Pod względem wyznaniowym składa się z ludzi świeckich i religijnych[1][2][3].

Populacja pod względem wieku (2009)
Wiek (w latach) Procent populacji w %
0 – 4 9,7
5 – 9 9,3
10 – 14 8,8
15 – 19 9,4
20 – 29 15,3
30 – 44 18,2
45 – 59 18,1
60 – 64 3,4
65 – 7,9




[edytuj] Historia

Scytopolis (Beit Szean) na mapie Dekapolu
Ruiny Scytopolis
Pozostałości twierdzy Krzyżowców w Beisan
Mapa linii kolejowej Hejaz łączącej Damaszek z Medyną, z odnogą prowadzącą przez Beisan do Hajfy

Położenie geograficzne miasta decydowało o jego strategicznym znaczeniu. Kontrolowało ono skrzyżowanie najważniejszych dróg w Dolinie Jordanu i Dolinie Jezreel, broniąc w ten sposób dostępu do wybrzeża Morza Śródziemnego, a także do Galilei i Jerozolimy. Takie położenie powodowało, że od najdawniejszych czasów znajdowały się tutaj osady ludzkie. Wykopaliska archeologiczne prowadzone na tell Beit Szean ustaliły prawdopodobną datę najwcześniejszej obecności ludzi. Wyniki badań wskazują, że pierwsza osada powstała pod koniec okresu neolitu lub na początku chalkolitu (VI-V tysiąclecie p.n.e.)[4]. Pozostałości odnalezionej ceramiki wskazują, że osada istniała z przerwami do końca wczesnej epoki brązu (III tysiąclecie p.n.e.)[5]. Położony w północnej części wzgórza cmentarz był użytkowany od epoki brązu do czasów bizantyjskich. Najstarsze odkryte nagrobki kanaanejskie pochodzą z XX-XVI wieku p.n.e.[6].

Po podboju Beit Szean przez egipskiego faraona Totmesa III (XV wiek p.n.e.), miasteczko zostało przekształcone w centrum administracji regionu. Zostało ono wówczas wymienione w liście zdobytych miast (świątynia Amona w Karnaku) oraz w listach z Amarny[7]. Egipcjanie zmienili organizację miasta i pozostawili po sobie wiele śladów kultury materialnej. Odkryto pozostałości dużej świątyni z tego okresu (39 metrów długości). Odnalezione artefakty wskazują, że była ona poświęcona kananejskiemu bogowi Mekalowi. Prawdopodobnie świątynię wybudowano w miejscu starszej[8]. Z innych obiektów odkryto mały pałac egipskiego namiestnika, duży budynek administracyjny, stele i pomnik[9]. Najazdy ludów Morza zakończyły panowanie egipskie w Kanaanie. Prawdopodobnie w drugiej połowie XIII wieku p.n.e. ziemie te zajęły koczownicze plemiona izraelitów[a]. Około 1100 roku p.n.e. zdobyli je Filistyni, którzy wykorzystywali je do dalszego podboju Starożytnego Izraela. Około 1007 roku p.n.e. w bitwie na wzgórzu Gilboa Filistyni zabili izraelskiego króla Saula i trzech jego synów. Biblia opisuje, że na murach Beit Szean zawieszono wówczas ciało zabitego króla[b]. Fragmenty murów obronnych miasta z tego okresu zostały odnalezione[10]. Miasto zostało zdobyte przez Izraelitów dopiero za czasów podbojów króla Dawida i włączone w granice jego królestwa. W okresie panowania jego syna, króla Salomona, Beit Szean było ważnym ośrodkiem lokalnej administracji[c]. Asyryjski podbój północnego Izraela dokonany przez Tiglatpilesara III doprowadził do spalenia w 732 roku p.n.e. miasta Beit Szean. Po tym zniszczeniu miasto przez bardzo długi czas nie było odbudowywane[8].

Okres hellenistyczny przyniósł odbudowę miasta, któremu zmieniono nazwę na Scytopolis (gr. Σκυθόπολις). Prawdopodobnie nazwa została zaczerpnięta od scytyjskich najemników, którzy po zakończeniu służby wojskowej osiedlili się tutaj jako weterani. Według mitologii greckiej założycielami miasta był Dionizos i opiekunka jego dzieci, Nysa, która została właśnie tam pochowana. Stąd miasta było powszechnie znane jako Nysa-Scytopolis. Niewiele wiadomo o wczesnej historii tego miasta, poza faktem, że w III wieku p.n.e. na tutejszym wzgórzu wybudowano dużą świątynię. Nie wiadomo komu była ona poświęcona, ale użytkowano ją jeszcze w czasach rzymskich[11]. W latach 301-198 p.n.e. cały obszar Scytopolis znajdował się pod kontrolą egipskich Ptolemeuszy, którzy prowadzili wojny z syryjskimi Seleucydami (w 198 roku p.n.e. podbili ten rejon). Za panowania króla Antiocha IV w II wieku p.n.e. Scytopolis uzyskało prawa miejskie. Rozpoczął się wówczas okres dużego rozwoju i rozbudowy miasta. Odegrało ono ważną rolę w żydowskim powstaniu Machabeuszów (lata 167-160 p.n.e.). Król Demetriusz II Nikator stracił tutaj żydowskiego arcykapłana Jonatana[12]. Pod koniec II wieku p.n.e. miasto zostało zniszczone przez pożar. W 107 roku p.n.e. zdobył je etnarcha Judei Jan Hirkan I, który zmusił całą tutejszą ludność do religijnego obrządku obrzezania praktykowanego w judaizmie. Mieszkańcy, którzy odmówili musieli opuścić miasto, a ich majątki uległy konfiskacie[13]. Rodziny mogły odzyskać swoje mienie po 63 roku p.n.e., kiedy rzymski generał Pompejusz włączył Scytopolis do związku dziesięciu greckich miast Dekapolu. Stanowiły one centrum kultury greko-rzymskiej, a Pax Romana gwarantował miastom rozwój, o czym poświadcza wspaniała architektura budowli wzniesionych w tym okresie. Wydarzenie było tak doniosłe, że mieszkańcy Scytopolis oparli swój kalendarz właśnie na tej dacie. Rzymianie wznieśli termy, teatr, hipodrom, decumanus i cardo, oraz inne charakterystyczne rzymskie budowle. Ciemne bloki bazaltu dostarczano z odległych o 7 km wzgórz Gilboa. Stamtąd docierała także woda, specjalnie w tym celu wybudowanym akweduktem. W czasie wojny żydowsko-rzymskiej (66-73) miasto opowiedziało się po stronie Cesarstwa rzymskiego[14]. Najlepsze lata swojej świetności miasto przeżywało w II wieku. W jego pobliżu stacjonował wówczas VI legion rzymski. Scytopolis było jednym z najważniejszych ośrodków włókiennictwa imperium rzymskiego. W jednym z edyktów o cenach maksymalnych cesarza Dioklecjana, wytwarzane w tutejszych warsztatach tkaniny zostały sklasyfikowane jako wyroby pierwszej jakości. Po edykcie mediolańskim (313 rok) w mieście wzrosły wpływy społeczności chrześcijańskiej, o czym świadczy duża liczba kościołów. Całe miasto otoczono murem obronnym, a położoną w centrum pogańską świątynię zburzono. Podczas trzęsienia ziemi w 363 roku, wiele budynków zostało zniszczonych. Miasto szybko odbudowano i w 409 roku zostało stolicą rzymskiej prowincji Palæstina Secunda. Od 395 roku zaczął się okres bizantyjski. O bogactwie ówczesnych mieszkańców Scytopolis świadczą odnalezione piękne zdobienia w pozostałościach licznych luksusowych willi. W VI wieku miasto osiągnęło swoją maksymalną wielkość, osiągając populację 40 tys. mieszkańców[13]. Do najsławniejszych obywateli Scytopolis zalicza się chrześcijańskiego historyka Cyryla Scytopolitańskiego. Przebywali w nim na wygnaniu: Euzebiusz z Vercelli oraz święty Gaudencjusz w czasie schizmy ariańskiej. Do upadku miasta przyczynił się wyzysk urzędników bizantyjskich, którzy doprowadzili do zapaści tutejsze rzemiosło włókiennicze.

W 634 roku muzułmański kalif Umar ibn al-Chattab pokonał wojska bizantyjskie i zajął miasto Scytopolis, którego nazwę zmieniono na Beisan. Dzień zajęcia miasta był świętowany jako "Dzień Beisan"[15]. Miasto nie zostało zniszczone i nowo przybyli muzułmanie aż do VIII wieku żyli razem z chrześcijanami. Jednak miasto pod panowaniem Ummajjadów zaczęło stopniowo chylić się ku upadkowi, a zabytki rzymsko-bizantyjskiej architektury zaniedbano. W architekturze miasta coraz bardziej zaczęła dominować typowa arabska zabudowa, z ulicznymi prowizorycznymi straganami i sklepami tworzonymi pomiędzy starożytnymi kolumnami. W dniu 18 stycznia 749 roku Beisan zostało całkowicie zniszczone przez trzęsienie ziemi. Miasto nie zdołało się już odbudować, a dowodem jego postępującej dewastacji było wywożenie cennych marmurów na budowy w innych częściach kraju. Na ruinach miasta powstało kilka niewielkich osiedli mieszkaniowych, z charakterystycznymi wąskimi uliczkami arabskimi[13]. Od 1099 roku obszar Palestyny znalazł się pod panowaniem Krzyżowców, którzy utworzyli Królestwo Jerozolimskie. Około 1140 roku Krzyżowcy wybudowali na północ od Beisan zamek obronny Belvoir. W samym mieście wybudowano niewielką twierdzę otoczoną fosą[16]. W 1250 roku panowanie nad Palestyną objęli Mamelucy. Beisan było wówczas głównym miastem postojowym dla poczty kursującej pomiędzy Damaszkiem a Kairem[15]. W okolicy miasta uprawiano i przetwarzano trzcinę cukrową. W tym okresie wybudowano most łukowy Jisr al-Maqtua (długość łuku wynosiła 25 stóp i znajdowała się 50 stóp nad wodą)[15]. W XIV wieku w Beisan osiedlili się Żydzi powracający z diaspory. Żydowski topograf Esztori HaParchi osiedlił się w Beisan i napisał w 1322 roku traktat Kaftor wa-Ferah (pol. Pączek i kwiat) traktujący o geografii Palestyny (opublikowany w 1549 roku w Wenecji)[17].

Od 1517 roku Palestyna znajdowała się pod panowaniem Imperium osmańskiego. W okresie tym Beisan systematycznie traciło swoje regionalne znaczenie. Lokalna gospodarka upadała, a mieszkańcy miasta ubożeli uciskani przez turecki system feudalny, który wynajmował ziemię dzierżawcom i ściągał następnie od nich wysokie podatki. Szwajcarsko-niemiecki podróżnik Johann Ludwig Burkhart opisał w 1812 roku Beisan jako "wieś złożoną z 70 do 80 domów, których mieszkańcy byli w żałosnym położeniu"[17]. Pewne ożywienie nastąpiło dopiero po 1900 roku, kiedy to wybudowano odnogę linii kolejowej Hejaz. Linia ta łączyła Damaszek z Medyną. Aby ożywić gospodarkę Palestyny zdecydowano się na budowę odnogi łączącej główną linię kolejową z miastem Hajfa. Powstanie stacji kolejowej w Beisan spowodowało niewielkie ożywienie gospodarcze okolicy, w której uprawiano wówczas oliwki, winogrona, figi, migdały, morele i jabłka. W wyniku I wojny światowej we wrześniu 1918 roku Beisan znalazło się pod kontrolą Brytyjczyków, którzy w 1922 roku oficjalnie utworzyli Mandat Palestyny. Na początku lat 30. XX wieku organizacje syjonistyczne wykupiły w tym rejonie znaczne ilości ziemi od arabskich właścicieli, co umożliwiło w kolejnych latach rozwój osadnictwa żydowskiego w Dolinie Beit Szean. W 1934 roku Thomas Edward Lawrence zanotował, że "Beisan jest czysto arabską wioską ... z dachów można podziwiać piękny widok na rzekę [Jordan] ... na równinie nadrzecznej są porozrzucane liczne obozowiska koczowniczych Beduinów, którzy wypasają swoje stada"[15]. W Beisan istniała jednak niewielka społeczność żydowska, która została zniszczona w 1936 roku podczas arabskiego powstania w Palestynie[17][18]. Doszło wówczas także do arabskich ataków na okoliczne żydowskie osady rolnicze[19]. W ramach akcji odwetowej, w 1938 roku Orde Wingate poprowadził siły żydowskich policji do ataku na Beisan[20]. Jednak rosnące osadnictwo żydowskie było przyczyną narastania konfliktu żydowsko-arabskiego. Wielka Brytania poszukując sposobu rozwiązania konfliktu przeprowadziła szczegółową analizę istniejących problemów. Dane brytyjskich władz mandatowych z 1945 roku pokazują, że w Beisan mieszkało wówczas 5720 osób, w tym 540 Żydów[1]. W Dystrykcie Beisan mieszkało 16660 muzułmanów (67%), 7950 Żydów (30%) i 680 chrześcijan (3%). Arabowie posiadali 44% gruntów, Żydzi posiadali 34% gruntów, a 22% stanowiły grunty publiczne[21]. W 1947 roku Wielka Brytania przekazała problem Palestyny w ręce ONZ. Przyjęta w dniu 29 listopada 1947 roku Rezolucja Zgromadzenia Ogólnego ONZ nr 181 przyznała cały obszar Doliny Beit Szean państwu żydowskiemu. W dzień po przyjęciu rezolucji wybuchła Wojna domowa w Mandacie Palestyny, której kontynuacją była I wojna izraelsko-arabska. W dniu 16 lutego 1948 roku pobliski kibuc Tirat Cvi zaatakował arabski oddział dowodzony przez Fawzi al-Qawuqji. W trakcie ciężkiej walki zginął 1 obrońca i 57 napastników. Po nieudanym ataku większość mieszkańców okolicznych wiosek uciekła, ponieważ obawiała się żydowskiej zemsty[22]. W dniu 4 maja 1948 roku wysoki lider ruchu syjonistycznego Josef Weitz napisał w swoim dzienniku: "Dolina Beit Szean jest bramą naszego państwa w Galilei ... zajęcie jej jest potrzebą chwili"[15]. To z tego powodu siły żydowskiej organizacji paramilitarnej Hagana wkroczyły w dniu 12 maja 1948 roku do miasta Beisan. Większość arabskich mieszkańców uciekła zanim do miasta wkroczyli żydowscy żołnierze. Nielicznych pozostałych arabskich chrześcijan wysiedlono do Nazaretu. W następnych miesiącach Hagana wysiedliła i zniszczyła praktycznie wszystkie okoliczne wioski arabskie.

Po władzą państwa izraelskiego zmieniono nazwę miasta na Beit Szean. Utworzono tutaj obóz uchodźców (ma'abarot), który przyjmował żydowskich imigrantów z Afryki Północnej. Beit Szean utraciło tym samym prawa miejskie, i jako wioska znalazło się w stagnacji gospodarczej. W latach 50. XX wieku do doliny dotarła fala żydowskich imigrantów z Maroka, Turcji, Egiptu, Syrii, Kurdystanu i Iraku. Podczas Wojny na wyczerpanie (1967-1970) przygraniczne osady były wielokrotnie ostrzeliwane przez jordańską artylerię i poniosły z tego powodu duże straty. W przededniu wybuchu Wojny sześciodniowej, 4 czerwca 1967 roku, miasto Beit Szean zostało ostrzelane ze strony Jordanii. Dopiero działania wojenne Wojny sześciodniowej przyniosły stabilizację i uspokojenie sytuacji w całej dolinie. W dniu 19 listopada 1974 roku trzej palestyńscy terroryści z Demokratycznego Frontu Wyzwolenia Palestyny przekroczyło granicę z Jordanii w przebraniu robotników. Wtargnęli oni do jednego z budynków mieszkalnych w Beit Szean, zabijając czterech cywili i raniąc kolejnych 20 osób. Przybyli żołnierze zastrzelili napastników. Atak wywołał głęboki szok wśród mieszkańców miasta[23]. W 1999 roku Beit Szean otrzymało prawa miejskie i stało się ważnym ośrodkiem administracji w Dolinie Beit Szean. W ostatnim dziesięcioleciu osiedlili się tutaj imigranci z Etiopii, Ameryki Południowej i krajów byłego ZSRR.

Podczas drugiej Intifady w dniu 28 listopada 2002 roku dwaj palestyńscy terroryści z Brygad Męczenników Al-Aksa ostrzelali i obrzucili granatami lokal wyborczy partii politycznej Likud zabijając sześć osób i raniąc 34 inne[24]. Podczas drugiej wojny libańskiej w dniu 3 sierpnia 2006 roku na miasto spadły trzy rakiety Khaibar-1 wystrzelone przez organizację terrorystyczną Hezbollah z południowego Libanu. Rannych zostało siedem osób[25].

[edytuj] Nazwa

Nazwa miasta Beit Szean w tłumaczeniu na język polski oznacza Dom Spokoju.

[edytuj] Symbole

Herb Beit Szean

W 1990 roku władze Beit Szean podjęły decyzję o wprowadzeniu nowego herbu, który zastąpił stary z 1958 roku[26]. Nowy herb zawiera osiem elementów, które podkreślają długą historię Beit Szean. W centralnej części emblematu widnieje palma, charakterystyczna dla roślinności Doliny Beit Szean. Dodatkowo palma jest również symbolem pokolenia Menasesa, którego działem w czasach biblijnych było miasto Beit Szean. Po lewej stronie palmy widnieją dwie faliste niebieskie linie, które wyobrażają obfitość wody w Dolinie Beit Szean. Po prawej stronie palmy widnieje rzymski teatr oraz mur obronny miasta. Wskazują one na długą i bogatą historię miasta, której wykopaliska archeologiczne są tutejszą atrakcją turystyczną. Powyżej muru widnieją menora i szofar. Te dwa żydowskie symbole zostały odnalezione na mozaice podłogowej w synagodze z okresu bizantyjskiego. Symbole te świadczą o długiej historii osadnictwa żydowskiego w mieście. W tle widoczny jest widok gór, które w naturalnym środowisku są otoczeniem Doliny Beit Szean[27].

U góry herbu umieszczono hebrajski tekst, będący cytatem fragmentu biblijnego wersetu z Księgi Rodzaju 49:1, 2 : "... Zgromadźcie się, a opowiem wam, co was czeka w czasach późniejszych. Zbierzcie się i słuchajcie, synowie Jakuba, słuchajcie Izraela, ojca waszego!"[d] Na dole herbu umieszczono hebrajski tekst, będący fragmentem biblijnego błogosławieństwa udzielonego przez Mojżesza Józefowi (miał on dwóch synów: Efraima i Menasesa, którego działem było miasto Beit Szean): "błogosławiona przez Pana, przez bogactwo niebios, przez rosę"[e].

[edytuj] Polityka

Współczesne domy Beit Szean
Park w Beit Szean

Burmistrzem miasta jest Jacky Levi.

We wschodniej części miasta, przy drodze nr 7079 przy strefie przemysłowej znajduje się siedziba władz administracyjnych Samorządu Regionuu Doliny Źródeł[28].

[edytuj] Współpraca międzynarodowa

W 1995 roku Beit Szean zawarło umowę partnerską z miastem Cleveland w Stanach Zjednoczonych[29].

[edytuj] Architektura

[edytuj] Układ urbanistyczny

Zabudowa miejska w większości składa się z nowych kilku piętrowych domów mieszkalnych. W południowo zachodniej części miasta projektowane jest nowe osiedle mieszkaniowe Kirjat Rabin. Planuje się wybudowanie 1800 nowych domów z pełną infrastrukturą otoczenia[30].

Miasto posiada kilka parków publicznych: na południu jest Park Dado, na północnym wschodzie Gan HaAtsmaut, na północy HaBanim, a na północnym zachodzie Beit Szean.

[edytuj] Zabytki

Zabytki Beit Szean
Makieta antycznego miasta Scytopolis
Makieta antycznego miasta Scytopolis
 

Miasto słynie z zabytków architektonicznych z okresu rzymsko-bizantyjskiego. Odnowiono wspaniałe zabytkowe ulice z kolumnami, na których w przeszłości opierał się dach przykrywający chodniki ze stoiskami handlowymi. Do najsłynniejszych należą ulice Palladiusa oraz Silvanusa. Na północnym krańcu ulicy Palladiusa wznosi się monumentalna brama z trzema wejściami. Z tego miejsca stroma droga ze schodami prowadzi na wzgórze górujące nad miastem. U stóp wzgórza odnaleziono ołtarz poświęcony Zeusowi. Do czasów bizantyjskich na wzgórzu wznosiła się świątynia Zeusa, później w miejscu tym stanął kościół. W centrum miasta wznosi się bazylika (długość 70 m i szerokość 30 m) ze wspaniałą agorą z jońskimi kolumnami. Przy ulicy Silvanusa znajduje się publiczna fontanna nimfeum, do której woda była doprowadzana akweduktem. Przy skrzyżowaniu głównych ulic znajdują się pozostałości rzymskiej świątyni, prawdopodobnie poświęconej Dionizosowi, tradycyjnemu założycielowi i patronowi miasta. Po zniszczeniach z okresu bizantyjskiego do czasów współczesnych zachowała się jedynie fasada świątyni. Na wschód od bazyliki zachowała się bizantyjska łaźnia, która obejmuje kwadratową salę (20x20 m) służącą jako basen kąpielowy. Ściany pokoju i podłoga są wyłożone marmurowymi płytkami. W jednej ze ścian znajdowała się fontanna. U podnóża łaźni znaleziono liczne kawałki posągów, zniszczonych prawdopodobnie w okresie bizantyjskim. Stojący w południowej części miasta monumentalny teatr jest najlepiej zachowanym teatrem rzymskim. Scena ma średnicę 110 metrów. Widownia mogła pomieścić 7 tys. osób. Kolejną atrakcją jest amfiteatr, który wybudowano w południowej części centrum miasta. Owalny amfiteatr (102x67 m) otaczał arenę o długości 82 m i szerokości 47 m. Arena była otoczona ścianami o wysokości 3,2 m. Widownia mogła pomieścić 5-7 tys. widzów. Niestety, do czasów współczesnych z widowni zachowały się jedynie trzy rzędy siedzeń. W amfiteatrze odbywały się pojedynki gladiatorów, polowania na dzikie zwierzęta i zawody sportowe. Na północny zachód od teatru wybudowano duży kompleks publicznych łaźni (długie 100 m i szerokie 90 m), które składały się z ośmiu sal z otwartym basenem kąpielowym i fontannami. Sale były podgrzewane przez hypocaustum.

Ważnym narodowym zabytkiem jest tutejsza synagoga, w której odkryto mozaikową posadzkę - w jej centrum znajduje się menora z napisem szalom (pokój). Interesujące są także pozostałości Klasztoru Najświętszej Maryi Panny z 567 roku z ozdobną mozaiką przedstawiającą kalendarz, w którym dwanaście miesięcy tworzy krąg dookoła Słońca i Księżyca. Miesiące symbolizują postacie mężczyzn trzymających narzędzia lub inne przedmioty charakterystyczne dla prac na roli w danym miesiącu[31].

Panorama stanowiska archeologicznego Scytopolis w Beit Szean

[edytuj] Kultura

Za kształtowanie kultury w mieście odpowiedzialne jest Centrum Kultury Beit Szean, które posiada swoje oddziały w osiedlach mieszkaniowych i obszarach rekreacji. Centrum prowadzi różnorodną działalność dla dzieci i dorosłych, organizując zajęcia teatralne, taneczne, artystyczne i muzyczne. Przy centrum funkcjonuje biblioteka publiczna[32]. Jest tu także Muzeum Beit Szean[33].

Z wydarzeń kultury masowej w 1973 roku w Beit Szean nakręcono część scen z filmu Jesus Christ Superstar[34].

[edytuj] Edukacja i nauka

W mieście znajduje się 35 przedszkoli, z czego 24 jest utrzymywanych przez gminę.

Zgodnie z danymi Centralnego Biura Statystyki Izraela w Beit Szean jest 16 szkół, w których uczy się 3809 uczniów i studentów. Dzielą się one na 10 szkół podstawowych (około 2 tys. uczniów) i 6 szkół średnich (1801 uczniów). Ze szkół podstawowych, cztery są państwowymi szkołami świeckimi, cztery państwowymi szkołami religijnymi (Rambam, Tachkemoni, "Mejer i Jonatan), a dwie współpracują z pobliskimi samorządami regionów (Dolina Źródeł i Gilboa). Gmina jest odpowiedzialna za dowożenie uczniów do odległych szkół oraz uczniów szkół specjalnych. W mieście jest także konserwatorium muzyczne oraz kilka internatów szkolnych.

[edytuj] Turystyka

Największą tutejszą atrakcją turystyczną jest park archeologiczny Beit Szean. Prace archeologiczne rozpoczął tutaj w latach 1921-1933 University of Pennsylvania. Większość odnalezionych wówczas artefaktów umieszczono w Muzeum Rockefellera w Jerozolimie i w Muzeum University of Pennsylvania w Filadelfii[35]. W 1983 prace wykopaliskowe wznowił Uniwersytet Hebrajski. W następnych latach ujawniono pozostałości osiemnastu kolejno istniejących w tym miejscu osad. Odkryte antyczne budowle weszły w skład Parku Narodowego Beit Szean, który jest jednym z najbardziej imponujących miejsc w Izraelu[36]. Każdego roku przyjeżdża tutaj około 300 tys. turystów[37][38].

W lipcu 2008 roku zainaugurowano audiowizualne pokazy nocne, które rozświetlają antyczne budowle na powierzchni 11 akrów. Projekt umożliwia osobom odwiedzającym park odbycie "podróży w czasie" i poznanie historii miasta na przestrzeni tysięcy lat. Każdego roku prezentację ogląda ponad 40 tys. zwiedzających. W parku narodowym odremontowano okazały dawny turecki budynek rządowy Saraja, w którym od 2011 roku umieszczono biuro obsługi turystów, sklep z pamiątkami, galerię, oraz restaurację i kawiarnię. Spod tego budynku rusza kolejka turystyczna, która umożliwia obejrzenie całego parku narodowego z wygodnych wagoników[39].

Plan rozwoju turystyki w regionie zakłada wykorzystanie antycznego miasta Scytopolis jako centrum przyciągającego turystów do Doliny Beit Szean. Na wschód od obszaru parku archeologicznego ma w przyszłości powstać centrum handlowe. Władze miasta planują powiększyć obszar wykopalisk, które obecnie udostępniają turystom zaledwie 10% całości wykopalisk. W tym celu ma powstać muzeum oraz kompleks hotelowy z usługami spa. Okoliczne osady rolnicze również realizują projekty rozbudowy bazy hotelowej i poprawienia atrakcyjności miejsc wypoczynku, koncentrując się na rehabilitacji w termalnych kąpielach mineralnych[37].

[edytuj] Hotele

We wschodniej części miasta jest hostel Beit She'an Guest House z prywatnym basenem[40].

[edytuj] Religia

W mieście jest 85 synagog oraz jesziwa Beit Szean[30].

[edytuj] Sport i rekreacja

Od 1958 roku w mieście istnieje klub piłkarski Hapoel Beit Szean. Jest to drużyna amatorska, która od 2007 roku działa bez prezesa. Zawodnicy sami ustalają skład i taktykę gry na kolejne mecze. Grają w drugiej lidze. Mecze rozgrywane są na lokalnym stadionie Beit Szean Lane. Fenomen walki klubu o utrzymanie się w lidze i zaangażowanie kibiców został zarejestrowany na filmie "Underdog: A War Film". Pokazał on emocjonalną wojnę, jaką toczyli mieszkańcy Bet Szean przeciwko całej reszcie kraju w sezonie rozgrywek 1995/1996[41].

[edytuj] Gospodarka

Miasto stanowi centrum handlowo usługowe dla okolicznych osad rolniczych Doliny Beit Szean. Zgodnie z danymi Centralnego Biura Statystyki Izraela w 2000 roku w Beit Szean było zatrudnionych 4980 pracowników, a 301 osób pracowało na własny rachunek. Pracownicy otrzymujący stałe pensje zarobili w 2000 roku średnio 4200 ILS, i otrzymali w ciągu roku podwyżki średnio o 3,3%. Przy czym mężczyźni zarabiali średnio 5314 ILS (podwyżka o 5,1%), a kobiety zarabiały średnio 2998 ILS (obniżka o 0,1%). W przypadku osób pracujących na własny rachunek średnie dochody wyniosły 6106 ILS. W 2000 roku w Beit Szean było 470 osób otrzymujących zasiłek dla bezrobotnych i 1409 osób otrzymujących świadczenia gwarantowane.

[edytuj] Przemysł

Beit Szean jest ważnym ośrodkiem przemysłu bawełnianego w Izraelu, a wielu mieszkańców pracuje w okolicznych osadach rolniczych przy hodowli bawełny. W mieście jest ona przetwarzana na tkaniny, a następnie produkowana z nich odzież[17]. Beit Szean posiada dwie strefy przemysłowe położone na północ i wschód od miasta.

[edytuj] Handel i usługi

W mieście są liczne centra handlowe.

[edytuj] Infrastruktura

W mieście znajduje się komenda policji, remiza straży pożarnej, kilka przychodni zdrowia oraz prywatne kliniki stomatologiczne. Najbliższe szpitale znajdują się w Tyberiadzie i Hajfie.

[edytuj] Transport

Miasto Beit Szean stanowi centrum komunikacyjne całego regionu. Krzyżują się tutaj biegnąca z południa na północ droga nr 90 z biegnącą ze wschodu na zachód drogą nr 71. Drogą nr 90 jadąc na północ dojeżdża się do Doliny Kinaret i jeziora Tyberiadzkiego, a na południe jedzie się wzdłuż rzeki Jordan do Morza Martwego. Natomiast drogą nr 71 jadąc na wschód dojeżdża się do przejścia granicznego na rzece Jordan z Jordanią, a na zachód jedzie się do Doliny Jezreel, miasta Afula i dalej do Hajfy.

[edytuj] Komunikacja miejska

Głównym środkiem transportu są dalekobieżne autobusy linii Egged i lokalne autobusy linii Kavim. Przez cały dzień autobusy regularnie odjeżdżają do Tyberiady, Afuli, Jerozolimy i Tel Awiwu.

[edytuj] Transport kolejowy

Przed I wojną światową w Beit Szean istniała stacja kolejowa. Przebiegała tędy linia kolejowa łącząca port w Hajfie z linią kolejową Hejaz, która biegła z Damaszku do Medyny. Po I wojnie izraelsko-arabskiej linia ta została zniszczona i obecnie Beit Szean nie posiada żadnego połączenia kolejowego. Istnieją plany utworzenia takiej linii Israel Railways[42].

[edytuj] Wojsko

Ze względu na konieczność utrzymywania stałej gotowości obronnej miasta, W Beit Szean znajduje się 117 publicznych schronów i 61 miejsc schronienia na wypadek ostrzału. Wszystkie miejsca są odpowiednio oznakowane[43]. Na północ od miasta znajduje się baza wojskowa Sił Obronnych Izraela, w której prawdopodobnie mieszczą się wyrzutnie rakiet antybalistycznych Chetz-2.

[edytuj] Zobacz też

[edytuj] Uwagi

  1. ↑ Zobacz: Księga Jozuego 17:10-11 : "(10) Ziemia położona na południe należała do Efraima, na północ zaś - należała do Manassesa, a granicą było morze. Z Aserem graniczyli na północy, a z Issacharem na wschodzie. (11) Manasses w działach Issachara i Asera posiadał Bet-Szean z przynależnymi miejscowościami, Jibleam z przynależnymi miejscowościami, mieszkańców Dor z przynależnymi miejscowościami, mieszkańców Endor z przynależnymi miejscowościami, mieszkańców Tanak i mieszkańców Megiddo z przynależnymi miejscowościami oraz trzecią część Nafat." Tłumaczenie według Biblii Tysiąclecia.
  2. ↑ Zobacz: 1 Księga Samuela 31:8-12 : "(8) Nazajutrz przyszli Filistyni obdzierać zabitych i znaleźli Saula i trzech jego synów leżących na wzgórzu Gilboa. (9) Odcięli mu głowę i zdarli zbroję. Po całej ziemi filistyńskiej rozesłali polecenie, aby obwieścić tę radosną nowinę swym bogom i ludowi. (10) Zbroję jego złożyli w świątyni Asztarty, a ciało powiesili na murze Bet-Szean. (11) Gdy usłyszeli mieszkańcy Jabesz w Gileadzie o tym, jak Filistyni postąpili z Saulem, (12) powstali wszyscy dzielni ludzie i szli przez całą noc, po czym zdjęli ciało Saula i ciała jego synów z muru Bet-Szean. Przenieśli je do Jabesz i tu spalili." Tłumaczenie według Biblii Tysiąclecia.
  3. ↑ Zobacz: 1 Księga Królewska 4:7-12 : "(7) Ponadto Salomon miał nad całym Izraelem dwunastu nadzorców do zaopatrywania w żywność króla i jego dworu. Każdy z nich miał dostarczać żywność przez miesiąc w roku. (8) A oto ich imiona: Ben-Chur na górze Efraima. (9) Ben-Deker w Makas, Szaalbim, Bet-Szemesz, Elon, Bet-Chanan. (10) Ben-Chesed w Arubot, do którego należało Soko i cała ziemia Chefer. (11) Ben-Abinadab miał wszystkie wzgórza koło Dor, a za żonę miał Tafat, córkę Salomona. (12) Baana, syn Achiluda - Tanak, Megiddo aż poza Jokmeam i całe Bet-Szean za Jizreel aż do Abel-Mechola koło Sartany." Tłumaczenie według Biblii Tysiąclecia.
  4. ↑ Tłumaczenie według Biblii Tysiąclecia.
  5. ↑ Cytat z Księgi Powtórzonego Prawa 33:13-17 : "(13) Do Józefa powiedział: Jego ziemia - błogosławiona przez Pana, przez bogactwo niebios, przez rosę, przez źródła otchłani podziemnej, (14) przez bogactwo darów słońca, przez bogactwo plonów miesięcy, (15) przez skarby z gór starożytnych, przez bogactwo odwiecznych pagórków, (16) przez bogactwo z ziemi i plonów, łaska Mieszkańca Krzaku: dzieła Jego na głowie Józefa, na skroni księcia swych braci. (17) Oto Jego byk pierworodny - cześć Jemu! Jego rogi - rogami bawołu, bije nimi narody aż po krańce ziemi. Oto miriady Efraima, oto tysiące Manassesa.". Tłumaczenie według Biblii Tysiąclecia.

Przypisy

  1. ↑ 1,0 1,1 Welcome To Baysan (ang.). W: Palestine Remembered [on-line]. [dostęp 2012-05-20].
  2. ↑ Dane statystyczne Beit Szean (hebr.). W: Israel Central Bureau of Statistics [on-line]. [dostęp 2012-05-20].
  3. ↑ Dane statystyczne z lat 2001-2009 (hebr.). W: Israel Central Bureau of Statistics [on-line]. [dostęp 2012-05-20].
  4. ↑ Eliot Braun: Early Beth Shan (Strata XIX-XIII). W: G.M. FitzGerald: Deep Cut on the Tell. Philadelphia: University of Pennsylvania Museum, 2004, s. 28. ISBN 1-931707-62-6. 
  5. ↑ Eliot Braun: Early Beth Shan (Strata XIX-XIII). W: G.M. FitzGerald: Deep Cut on the Tell. Philadelphia: University of Pennsylvania Museum, 2004, s. 62, 64. ISBN 1-931707-62-6. 
  6. ↑ Alan Rowe: The Topography and History of Beth Shan. Philadelphia: University of Pennsylvania Press, 1930, s. 2. 
  7. ↑ The Encyclopedia of El Amarna Research Tool (ang.). W: California Institute for Ancient Studies [on-line]. [dostęp 2012-05-20].
  8. ↑ 8,0 8,1 From the Late Bronze Age IIB to the Medieval Period. W: Amihai Mazar: Excavations at Tel Beth Shean 1989-1996. Jerusalem: Israel Exploration Society/Hebrew University of Jerusalem, 2006, s. 242. 
  9. ↑ Amihai Mazar: Tel Beth-Shean (ang.). W: The Hebrew University of Jerusalem [on-line]. [dostęp 2012-05-20].
  10. ↑ Jerome Murphy-O'Connor: The Holy Land: An Oxford Archaeological Guide from Earliest Times to 1700. Oxford: Oxford Univ Press, s. 218-222. ISBN 0-19-923666-6. 
  11. ↑ Alan Rowe: The Topography and History of Beth-Shan. Philadelphia: University of Pennsylvania Press, 1930, s. 44. 
  12. ↑ 1, 2. W: Józef Flawiusz: Antiquities of the Jews. T. XIII - From the Death of Judas Maccabeus to the Death of Queen Alexandra. [dostęp 2012-05-20].  (ang.)
  13. ↑ 13,0 13,1 13,2 Beit She'an (ang.). W: Jewish Virtual Library [on-line]. [dostęp 2012-05-20].
  14. ↑ Alan Rowe: The Topography and History of Beth-Shan. Philadelphia: University of Pennsylvania Press, 1930, s. 46. 
  15. ↑ 15,0 15,1 15,2 15,3 15,4 Mariam Shahin: Palestine:A Guide. Interlink Books, 2005, s. 159-165. ISBN 156656557X. 
  16. ↑ Gabi Mazor: The Seventh Earthquake – The Death of the City (ang.). W: Israel Antiquities Authority [on-line]. [dostęp 2012-05-20].
  17. ↑ 17,0 17,1 17,2 17,3 Beit She'an (ang.). W: Encyklopedia Britannica [on-line]. [dostęp 2012-05-20].
  18. ↑ Eli Ashkenazi: The other Beit She'an (ang.). W: Haaretz [on-line]. 2007-02-27. [dostęp 2012-05-20].
  19. ↑ Virtual Israel Experience: Bet She'an (ang.). W: The American-Israeli Cooperative Enterprise [on-line]. [dostęp 2012-05-20].
  20. ↑ Michael B. Oren: Orde Wingate: Friend Under Fire (ang.). W: Azure: Ideas for the Jewish Nation [on-line]. 2001. [dostęp 2012-05-20].
  21. ↑ [domino.un.org/maps/m0094.jpg Land Ownership of Palestine—Map prepared by the government of the British Mandate of Palestine on the instructions of the UN Ad Hoc Committee on the Palestine Question] (ang.). W: United Nations [on-line]. 1947. [dostęp 2012-05-20].
  22. ↑ Tirat Cvi (hebr.). W: Bet Alon [on-line]. [dostęp 2012-05-20].
  23. ↑ Arab Terrorists Kill 4 Israelis; Die in Shootout. „The News and Courier”, s. 1, 1974-11-20 (ang.). [dostęp 2012-05-20]. 
  24. ↑ Six Killed in Shootings in Northern Israel (ang.). W: Fox News [on-line]. 2002-11-28. [dostęp 2012-05-20].
  25. ↑ Background Information on Cities Affected by Rocket Attacks (ang.). W: The Israel Project [on-line]. [dostęp 2008-02-13].
  26. ↑ Znaczek pocztowy ze starym herbem Beit Szean (ang.). W: The Israel Philateliic Federation [on-line]. [dostęp 2012-05-20].
  27. ↑ Iriyat Bet She'an (ang.). W: Flags of the World [on-line]. [dostęp 2012-05-20].
  28. ↑ Mo'atza Ezorit Biq'at Bet She'an (ang.). W: Flags of the World [on-line]. [dostęp 2012-05-20].
  29. ↑ Peter Zicari: Cleveland Jews support Israel generously (ang.). W: Cleveland Live LLC [on-line]. 2008-05-06. [dostęp 2012-05-20].
  30. ↑ 30,0 30,1 Beit Szean (hebr.). W: Rom Galil [on-line]. [dostęp 2012-05-20].
  31. ↑ Beit She'an (ang.). W: Jewish Virtual Library [on-line]. [dostęp 2008-02-05].
  32. ↑ Kultura i czas wolny (hebr.). W: Oficjalna strona miasta Beit Szean [on-line]. [dostęp 2012-05-21].
  33. ↑ Muzeum Beit Szean (hebr.). W: Muzeum Beit Szean [on-line]. [dostęp 2012-05-21].
  34. ↑ Youtube: Sąd przed Piłatem (ang.).
  35. ↑ Mediterranean and Near Eastern Fieldwork at Penn (ang.). W: University of Pennsylvania [on-line]. [dostęp 2012-05-21].
  36. ↑ Bet She'an National Park (ang.). W: Israel Nature and Parks Authority [on-line]. [dostęp 2012-05-21].
  37. ↑ 37,0 37,1 Jordan Rift Valley- Tourism (ang.). W: Israel Ministry of Foreign Affairs [on-line]. [dostęp 2012-05-21].
  38. ↑ Beit Shean (ang.). W: Israel Travel Guide [on-line]. [dostęp 2012-05-21].
  39. ↑ Turystyka i wypoczynek (hebr.). W: Oficjalna strona miasta Beit Szean [on-line]. [dostęp 2012-05-21].
  40. ↑ Beit She'an Guest House (ang.). W: Israel Youth Hostel Association [on-line]. [dostęp 2012-05-21].
  41. ↑ Underdog: A War Film (ang.). W: Judiska Teatern [on-line]. [dostęp 2008-02-06].
  42. ↑ Plan rozwoju Israel Railways (hebr.). W: Israel Railways [on-line]. [dostęp 2008-02-05].
  43. ↑ Departament obrony (hebr.). W: Ofocjalna strona miasta Beit Szean [on-line]. [dostęp 2012-05-21].

[edytuj] Linki zewnętrzne

p • d • e
Miasta Dekapolu
Wg Pliniusza (I wiek) Miasta Dekapolu
Wg Ptolemeusza (II wiek)

Abila • Abila Lysanias • Adra • Damaszek • Dion • Filadelfia • Gadara • Gadora • Geraza • Heliopolis • Hippos • Ina • Kanata • Pella • Rafana • Saana • Samulis • Scytopolis
Źródło „http://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Beit_Szean&oldid=31299618”
Osobiste
Przestrzenie nazw

Warianty
Działania
Nawigacja
Dla czytelników
Dla wikipedystów
Narzędzia
Drukuj lub eksportuj
W innych językach

Polecamy: Pozycjonowanie, wózki dziecięce, Kino domowe, Viagra, Kredyty