Białoruska Republika Ludowa

Беларуская Народная Рэспубліка Biełaruskaja Narodnaja Respublika Białoruska Republika Ludowa
← ← 1918-1919 na emigracji 1919- do dziś → → →
Flaga Białorusi Herb Białorusi
Hymn: Vajacki marš (Wojacki marsz)
Język urzędowy	białoruski
Język używany	białoruski, rosyjski, litewski, hebrajski, jidysz, ukraiński, polski
Stolica	Mińsk
Ostatnia głowa państwa	prezydent Piotra Kreczeuski (w kraju), Iwonka Surwiłła (na uchodźstwie)
Status terytorium	państwo
Proklamowanie niepodległości	Rosyjska FSRR 25 marca 1918
Aneksja	Rosyjska FSRR 5 stycznia 1919
Religia dominująca	prawosławie, grekokatolicyzm, katolicyzm, judaizm, kalwinizm
Strefa czasowa	UTC +2 (zima) UTC+3 (lato)

Białoruska Republika Ludowa (biał. Беларуская Народная Рэспубліка, Biełaruskaja Narodnaja Respublika) – pierwsze w historii państwo białoruskie istniejące od marca do grudnia 1918 roku na terenach okupowanych przez Cesarstwo Niemieckie.

Geneza i początkowa działalność

W październiku 1917 roku, w obliczu rosnących wpływów bolszewików, demokratyczne białoruskie partie polityczne powołały będącą ich reprezentacją Wielką Radę Białoruską. Ta zwołała w dniach 17-31 grudnia w Mińsku Pierwszy Kongres Wszechbiałoruski, na którym podjęto uchwałę o prawie narodu białoruskiego do niepodległości i samostanowienia.

Białoruska Republika Ludowa powołana została do życia 25 marca 1918 roku w Mińsku Litewskim po tym, gdy znaczna część Białorusi (w tym Mińsk) w lutym znalazła się pod okupacją Niemiec na mocy traktatu brzeskiego. BRL rościła sobie prawo do terytorium byłych rosyjskich guberni: mińskiej, mohylewskiej, witebskiej, smoleńskiej, grodzieńskiej, wileńskiej i części kowieńskiej, a także części guberni chełmskiej i wołyńskiej.

Pierwszy rząd Republiki Białoruskiej

Rząd Białoruskiej Republiki Ludowej działał w warunkach okupacji niemieckiej. Nie został poparty ani przez bolszewików, ani przez Niemców, choć ubiegał się o uznanie i poparcie międzynarodowe. Zostały wysłane misje na Ukrainę, Litwę, Łotwę, do Polski, Niemiec, Szwecji, Estonii, Francji, Bułgarii. Niemcy z jednej strony przekazali część funkcji Rządowi BRL (handel, edukację, przemysł, opiekę społeczną i kulturę), natomiast z drugiej utrudniali rządowi ich wykonywanie. Podstawy konstytucji zostały określone w Drugim Akcie Ustawodawczym. Państwo zostało uznane przez Litwę, Łotwę, Estonię, Czechosłowację, Finlandię, Ukraińską Republikę Ludową i Turcję^{[potrzebne źródło]}.

Po upadku Cesarstwa Niemieckiego wojska niemieckie 10 grudnia 1918 roku opuściły Mińsk, a 1 stycznia grupa komunistów białoruskich na terenie kontrolowanym przez Armię Czerwoną ogłosiła w Smoleńsku, gdzie tymczasowo mieściły się władze radzieckie tzw. obwodu zachodniego, powstanie Białoruskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej. 5 stycznia 1919 roku, po zajęciu bez walki Mińska przez Armię Czerwoną, nastąpił kres istnienia Białoruskiej Republiki Ludowej. 7 stycznia 1919 przeniesiono do Mińska stolicę nowo powstałej BSRR.

27 lutego 1919 na części terytorium byłej BRL powołano Litewsko-Białoruską Republikę Rad.

Stosunki z RP

1 lipca 1919 roku premierzy RP i od kilku miesięcy już faktycznie nieistniejącej BRL Ignacy Jan Paderewski i Anton Łuckiewicz ogłosili w Paryżu projekt budowy federacji dwóch państw – przewidziano dla nich wspólną politykę zagraniczną i obronną. Do polsko-białoruskiego sojuszu jednak nie doszło ze względu na opory znacznej części białoruskich polityków (13 grudnia 1919 roku Łuckiewicza w fotelu premiera rządu emigracyjnego zastąpił nastawiony z rezerwą wobec Polaków Wacłau Łastouski) oraz postawę polskich nacjonalistów^{[potrzebne źródło]} żądających bezwarunkowej inkorporacji ziem wschodnich RP w granicach z 1772 roku.

Po rozpoczęciu negocjacji polsko-radzieckich w Mińsku jesienią 1920 roku rząd białoruski w Kownie na czele z Łastouskim podpisał z władzami Litwy umowę o "powstrzymywaniu polskiego imperializmu" (13 listopada 1920)^{[potrzebne źródło]}.

Paszport, emitowany przez BRL 1918-1921

Władze państwa

Na czele Białorusi stała demokratycznie wybrana^{[potrzebne źródło]} Rada Białoruskiej Republiki Ludowej, której prezydent pełnił formalnie funkcję głowy państwa. Gabinetem kierował premier.

Prezydenci Rady Białoruskiej Republiki Ludowej

• Jan Sierada marzec 1918 – czerwiec 1918
• Jazep Losik czerwiec 1918 – grudzień 1919
• Piotra Kreczeuski grudzień 1919 – marzec 1928 na emigracji
• Wasil Zacharka marzec 1928 – marzec 1943 na emigracji
• Mikoła Abramczyk marzec 1943 – maj 1970 na emigracji
• Wincent Żuk-Hryszkiewicz maj 1970 – listopad 1982 na emigracji
• Jazep Sażycz listopad 1982 – 1997 na emigracji
• Iwonka Surwiłła 1997 – na emigracji

Kontynuacja działalności na emigracji

Po podziale terytoriów, do których rościła sobie pretensje także Białoruska Republika Ludowa, przez Polskę i RFSRR Rada Białoruskiej Republiki Ludowej nie zaprzestała działalności, przenosząc się na terytorium Litwy, a od 1920 rezydując w czeskiej Pradze. Po zajęciu przez Niemców Czechosłowacji władze białoruskie przeniosły się do Paryża, zaś od 1950 kontynuują swą działalność w kanadyjskim Toronto.

Centralna Rada Białoruska

Podczas drugiej wojny światowej na terytorium Białoruskiej SRR powstał kolaborujący z III Rzeszą rząd Radosława Ostrowskiego, który używał symboli charakterystycznych dla niepodległościowego ruchu białoruskiego (Pogoń i biała flaga z czerwonym pasem), co w 1995 roku stało się dla komunistów i prezydenta Łukaszenki pretekstem do przywrócenia symboliki państwowej nawiązującej do czasów sowieckich.

• 

  Znaczek pocztowy Białoruskiej Republiki Ludowej o nominale 10 hr.

• 

  Znaczek pocztowy Białoruskiej Republiki Ludowej o nominale 25 hr.

Zobacz też

• powstanie słuckie
• Stanisław Bułak-Bałachowicz

Linki zewnętrzne

• Historia BRL po białorusku