Biblia Brzeska

Biblia Brzeska
Fragment strony dedykacyjnej Biblii Brzeskiej
Pełna nazwa	Biblia święta, tho iest, Księgi Starego y Nowego Zakonu, właśnie z Żydowskiego Greckiego y Łacińskiego, nowo na Polski ięzyk, z pilnością y wiernie wyłożone.
Inne nazwy	Biblia Radziwiłłowska, Biblia Pińczowska
Skrót(y)	BB
Kanon	Protestancki
Język	Polski
Opublikowanie kompletnego przekładu	1563
Tłumacz(e)	Grzegorz Orszak, Pierre Statorius, Jean Thenaudus, Jan Łaski, Jerzy Szoman, Jakub Lubelczyk, Szymon Zacjusz (Żak), Andrzej Trzecieski, Marcin Krowicki, Grzegorz Pawełtach i inni
Źródła przekładu	Oryginały hebrajskie i greckie (przede wszystkim) oraz Wulgata
Wydawca pierwszego wydania	Cyprian Bazylik
Przynależność religijna	Protestantyzm
Wersja online	Nowy Testament
Ewangelia wg św. Jana 3, 16
Abowiemci Bóg tak umiłował świat, iż Syna swego jednorodzonego dał, aby wszelki kto wierzy weń nie zginął, lecz aby miał żywot wieczny.

Kalwinizm
Krzyż hugenocki
Geneza Chrześcijaństwo Augustyn z Hippony Reformacja Protestantyzm
Teologia Biblia: Stary i Nowy Testament Trójca Święta Teologia przymierza Prawo i Ewangelia Usprawiedliwienie Pięć zasad protestantyzmu Sola scriptura Solus Christus Sola gratia Sola fide Soli Deo gloria Powszechne kapłaństwo wszystkich wierzących Zasada semper reformanda Pięć punktów kalwinizmu Całkowita deprawacja Predestynacja Supralapsarianizm Infralapsarianizm Zasada regulatywna Ikonoklazm Sakramenty Chrzest Wieczerza Pańska
Symbole wiary Apostolski symbol wiary Wyznanie nicejsko-konstantynopolitańskie Wyznanie atanazjańskie Institutio religionis christianae Trzy formy jedności Katechizm Heidelberski Konfesja belgijska Kanony z Dordrechtu Konfesja genewska Konfesja gallikańska Konfesja II helwecka Konfesja sandomierska Konfesja szkocka Standardy westminsterskie Konfesja westminsterska Mały Katechizm Duży Katechizm Deklaracja z Savoy Deklaracja z Barmen
Postacie Jan Kalwin Huldrych Zwingli Heinrich Bullinger Teodor Beza Wilhelm Farel John Knox Jan Łaski Jonathan Edwards Purytanie Hugenoci Pielgrzymi Afrykanerzy Karl Barth
Nurty Kalwinizm kontynentalny Prezbiterianizm Kongregacjonalizm Reformowani baptyści Anglikański Kościół niski
Polska Kościół Ewangelicko-Reformowany w RP Biblia Brzeska Ewangeliczne Kościoły Reformowane Kościół Dobrego Pasterza
Organizacje Światowa Wspólnota Kościołów Reformowanych Światowa Społeczność Reformowana
Portal • Kategoria

Biblia Brzeska (nazwa pochodzi od miejsca wydania; inne nazwy: Biblia Radziwiłłowska – od nazwiska fundatora i Biblia Pińczowska – od miejsca dokonania tłumaczenia) – drugi (po katolickiej Biblii Leopolity) przekład całości Pisma Świętego na język polski, dokonany przez polskich kalwinów w 1563. Jest to jednocześnie jeden z pierwszych na świecie nowożytnych przekładów całej Biblii z języków oryginalnych: hebrajskiego i greckiego (posiłkowano się także wersją łacińską). Wcześniej od Biblii Brzeskiej powstały np. Biblia Lutra (1534) czy Biblia genewska (1560).

Opis

Jest zatytułowana:

Biblia święta, tho iest, Księgi Starego y Nowego Zakonu, właśnie z Żydowskiego Greckiego y Łacińskiego, nowo na Polski ięzyk, z pilnością y wiernie wyłożone.

Ma wymiary 255 na 401 mm, zawiera starannie wykonane drzeworyty na stronie tytułowej i w części starotestamentowej. Tekst jest drukowany dużymi gotyckimi czcionkami, a przypisy i objaśnienia (na brzegach i na dole stron)- drobniejszą czcionką .

Rozpoczyna się dedykacją dla króla Zygmunta II Augusta, która zawiera pochwałę studiowania Biblii, informacje o przekładzie, streszczenie, spis treści oraz tablicę, wskazującą jak czytać Biblię przez cały rok. Po raz pierwszy podaje numerację wersetów.

Przekład jest staranny i precyzyjny, wierny oryginałowi (zastosowano nowatorską metodę oddawania sensu zdań, a nie tłumaczenia "słowo w słowo"). Napisana jest piękną XVI-wieczną polszczyzną o wysokim poziomie artystycznym i literackim. Język jej jest zwięzły, potoczysty i bogaty literacko.

Krytyka tekstu Biblii Brzeskiej opierała się na fakcie, że do przekładu posłużono się również łacińską Wulgatą a także przekładem francuskim Pierre'a Olivétana (stąd udział w tłumaczeniu Thenaudusa).

Historia

Zgodnie z zaleceniem Jana Kalwina, Biblia musiała być czytana w języku ojczystym. Z tego powodu również polscy protestanci potrzebowali własnego tłumaczenia Biblii. Nowy Testament wydany w 1552 przez Jana Seklucjana w Królewcu był niewystarczający. Mało dokładna (bo oparta na średniowiecznym przekładzie) była katolicka Biblia Leopolity (Szarffenbergów) z 1561.

Problemem nowego polskiego przekładu zajął się w 1557 ewangelicki synod małopolski we Włodzisławiu, gdzie powołano w tym celu specjalną komisję. Na synodzie w Pińczowie - głównym ośrodku Reformacji polskiej, w roku 1559 wyznaczono jako tłumaczy wybitnych teologów: Grzegorza Orszaka, rektora szkoły pińczowskiej, Pierre Statorius'a z Thionville i Jean Thenaudus'a z Bourges we Francji. W 1560 r. dołączyli do nich: Jan Łaski, Jerzy Szoman, pastor-poeta Jakub Lubelczyk, Szymon Zacjusz, Andrzej Trzecieski, Marcin Krowicki, Grzegorz Pawełtach, Franciszek Stankar i inni. Po 3 latach (od 1557) ukończono przekład Pięcioksięgu, a po następnych 3 latach prace zakończono.

Prace nad przekładem od maja 1560 finansował książę Mikołaj Radziwiłł Czarny (koszt wyniósł około 3000 czerwonych złotych), a patronował im właściciel Pińczowa - Mikołaj Oleśnicki.

Wydrukowana w Brześciu Litewskim w nakładzie około 500 egzemplarzy przez Cyprian Bazylika 4 września 1563. Stała się podstawowym dziełem w zborach ewangelickich na terenie Wielkiego Księstwa i Korony (było wówczas 720 zborów, z tego 251 reformowanych i 64 braci czeskich). Nie wydano jej ponownie w całości; częściowe wznowienia wydano w 1564 w Brześciu (Psałterz), 1580 i 1593 w Wilnie (Nowy Testament) oraz 1585 w Toruniu (Ewangelie i Dzieje Apostolskie). Inne polskie tłumaczenia całości Biblii ukazały się dopiero znacznie później (ariańska Biblia Nieświeska Szymona Budnego w 1572 i katolicka Biblia Wujka w 1599).

Imię "Jehowah" w Exodus 6:3 w Biblii Brzeskiej

Jednak syn fundatora Biblii Brzeskiej, konwertowany przez jezuitów na katolicyzm Mikołaj Krzysztof Radziwiłł (Sierotka), jako pokutę za "grzechy ojca-heretyka" postanowił wykupić i zniszczyć wszystkie egzemplarze Biblii Brzeskiej. Mimo wydania na ten cel ogromnej sumy 5000 dukatów (czerwonych złotych), udało mu się zniszczyć nie wszystkie, ale większość biblii, które uroczyście spalił na rynku w Wilnie. Pozostałe egzemplarze zostały zniszczone w okresie kontrreformacji; ocalało zaledwie 20 do 40 sztuk.

W 1926 r. jeden egzemplarz przekazano do zbiorów Muzeum Narodowego w Warszawie; inne (uszkodzone w różnym stopniu) obecnie znajdują się w muzeach lub bibliotekach uniwersyteckich (Archiwum Główne Akt Dawnych, Bibliotece Kórnickiej, Muzeum Ziemi Wieluńskiej (Dział Historii), Muzeum Podlaskie w Białymstoku (Biblioteka), Biblioteka Uniwersytetu Zielonogórskiego, Uniwersytet w Poznaniu, Ossolineum we Wrocławiu), Wojewódzka i Miejska Biblioteka Publiczna w Rzeszowie oraz w zbiorach kościelnych i prywatnych.

W 2001 r. ukazał się reprint Biblii Brzeskiej w niemieckiej serii Biblia Slavica: Biblia Święta to jest Księgi Starego i Nowego Zakonu, właśnie z Żydowskiego, Greckiego, i Łacińskiego, nowo na Polski język z pilnością i wiernie wyłożone, Biblia Slavica, Hrsg. von H Rothe und F. Scholz unter Mitarbeit von Ch. Chanick und L. Udolph, Serie II: Polnische Bibeln, Band 2, Brester Bibel 1563, Teil 1: Stary Zakon, Teil 2: Księgi Nowego Testamentu. Kommentare, Ferdinand Schöningh, Padeborn – München – Wien – Zürich 2001.

W 2003 r. Kalwin Publishing wydał uwspółcześnioną transkrypcję Biblii Brzeskiej. Przed publikacją całości, w 2000 r., w Wydawnictwie Duch Czasów opublikowano Brzeski Nowy Testament.

Zobacz też

• Polskie przekłady Biblii

Linki zewnętrzne

• Biblia Brzeska Nowego Testamentu on-line
• Biblia Brzeska on-line ze zbiorów Wielkopolskiej Biblioteki Cyfrowej
• Biblia Brzeska on-line z możliwością wyszukiwania wersetów i porównywania ich z innymi tłumaczeniami
• Biblia Brzeska on-line ze zbiorów Polskiej Biblioteki Internetowej