Bieda

Wysypisko śmieci z Kambodży

Bieda (ubóstwo) - to pojęcie ekonomiczne i socjologiczne opisujące brak dostatecznych środków materialnych dla zaspokojenia potrzeb jednostki, w szczególności w zakresie jedzenia, schronienia, ubrania, transportu oraz podstawowych potrzeb kulturalnych i społecznych.

Wyróżnia się kilka kategorii ubóstwa:

• ubóstwo absolutne;
• ubóstwo względne;
• ubóstwo subiektywne;
• ubóstwo ustawowe - w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej.

Definicje biedy

Ze względu na brak jednolitej definicji biedy zarówno w Polsce, jak i na świecie, oraz często trudno wymierną, subiektywną ocenę biedy, różni autorzy starają się tę wieloaspektową kwestię ująć jak najpełniej:

Webster's New Encyclopedic Dictionary

"Ubóstwo to niemożność osiągnięcia minimalnego standardu życiowego."

H. Zandler

"Ubóstwo to specyficzna indywidualna sytuacja niedoboru lub swoisty fenomen, wprawdzie relatywnie jednorodnych, ale zarazem zmarginalizowanych grup społecznych."

Georg Simmel

"Ktoś staje się biedny w sensie społecznym dopiero wtedy, gdy udziela mu się pomocy. Bieda to nie wynik niedostatku, lecz wynik otrzymywania wsparcia lub zgodne z normami społecznymi uprawnienie do otrzymywania wsparcia."

Amartya Sen

rozumie on ubóstwo nie jako brak dochodów, ale jako niezdolność do pełnowartościowego życia, spowodowaną niedostatkem środków ekonomicznych.

Peter Townsend

zdefiniował on szersze pojęcie ubóstwa nie jako kwestię przetrwania, ale jako niezdolność do uczestnictwa w zwykłych aktywnościach, które składają się na normalne życie społeczności, i do życia na poziomie w danej społeczności przeciętnym.

Zasięg ubóstwa w Polsce

Zasięg ubóstwa przyjmuje różne wartości zależnie od przyjętych definicji.

Luka dochodowa - różnica między kwotą, stanowiącą granicę ubóstwa a otrzymywanym dochodem.

Wskaźnik luki dochodowej (wydatkowej) – relacja wysokości luki dochodowej do wysokości granicy ubóstwa wyrażona w %. Inaczej mówiąc, jest to wskaźnik ukazujący, o ile procent przeciętne wydatki gospodarstw domowych z danej grupy są niższe od danej granicy ubóstwa. Wskaźnik luki dochodowej informuje o głębokości ubóstwa.

Z tabeli wynika, że rodziny uprawnione do ubiegania się o świadczenia pieniężne z opieki społecznej posiadały w 2004 r. przeciętne dochody o 24% niższe od ustawowej granicy ubóstwa. Zatem dla rodziny 4-osobowej z tej grupy luka dochodowa wynosiła 303 zł.

W ostatnich latach w Polsce następuje zarówno wzrost liczby osób dotkniętych ubóstwem, jak i głębokość tego ubóstwa. Osoby żyjące poniżej minimum egzystencji stanowiły: 5,6% ogółu społeczeństwa w 1998 r., 11,1% w 2002 r. i 11,8% w 2004 r. Luka dochodowa dla tej grupy wynosiła odpowiednio 16%, 20% i 21%.

Według GUS, wzrost ubóstwa w ostatnich latach dokonał się przy poprawie przeciętnej sytuacji materialnej ogółu Polaków, generowanej przez wysokie dochody, co świadczy o rosnących nierównościach w sytuacji dochodowej i poziomie spożycia polskiego społeczeństwa. W 2004 r. przeciętny miesięczny dochód 20% osób o najwyższych dochodach wynosił 1 536 zł na osobę i był ponad 7-krotnie wyższy od przeciętnego dochodu 20% osób uzyskujących najniższe dochody. W porównaniu z rokiem poprzednim odnotowano wzrost zróżnicowania dochodów gospodarstw domowych ogółem (w 2003 r. przewaga 6,5-krotna).

Mimo że w 2004 roku PKB w Polsce wzrósł o 5,3%, większość wskaźników ubóstwa uległa pogorszeniu. Według GUS w zeszłym roku poniżej minimum socjalnego żyło prawie 60% Polaków. W 2003 roku było to 59%, w 2002 58%, w 2001 57%, w 1996 47%, a w 1989 wskaźnik ten wynosił tylko 15%.

Dane GUS z 2005 roku prezentuje poniższa tabela.

Granice ubóstwa	Rodzina 4-os. (z 2 dzieci) miesięcznie	1 osoba dziennie	Odsetek ludności żyjącej poniżej granicy	Wskaźnik luki dochodowej (wydatkowej)
Minimum egzystencji	1045	12,9	12,3%	-
Ustawowa granica ubóstwa	1264	15,36	18,1%	23%
Relatywna granica ubóstwa	1292	15,96	18,1%	22%
Subiektywna granica ubóstwa	1492	31,36	-	26%
Minimum socjalne	-	-	-	-

Dane GUS i IPiSS z 2011 prezentuje poniższa tabela.

Granice ubóstwa	Rodzina 4-os. (z 2 dzieci) miesięcznie	1 osoba dziennie	Odsetek ludności żyjącej poniżej granicy	Wskaźnik luki dochodowej (wydatkowej)
Minimum egzystencji	1702,96	14,19	11,8%	21%
Ustawowa granica ubóstwa	1824 (od 1 X 2012)	15,20	19,2%	24%
Relatywna granica ubóstwa	2001,75	16,68	20,3%	23%
Subiektywna granica ubóstwa	1770	14,75	27,3%	27%
Minimum socjalne	3221,50	26,85	59%	-

Zobacz też

• Granica ubóstwa
• Wskaźnik ubóstwa
• Błędne koło ubóstwa
• Basic Capabilities Index
• Agregatowy indeks ubóstwa
• Źródła ubóstwa