Bielany (Toruń)

Bielany osiedle Torunia
Status	osiedle
Założono	XVII w.
Strefa numeracyjna	(+48) 056
Kod pocztowy	87-100
Położenie na planie Torunia
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons

Wieża ciśnień na toruńskich Starych Bielanach, mieszcząca Muzeum Inżynierii Komunalnej Torunia

Bielany (niem. Weisshof) – jedna z prawobrzeżnych dzielnic Torunia.

Pochodzenie nazwy dzielnicy

Nazwa dzielnicy pochodzi prawdopodobnie od charakteru okolicznych gleb – piasków, Bielany położone są pośród lasów sosnowych porastających wydmy. Istnieje również hipoteza, że nazwa Bielany wywodzi się od istniejących tu niegdyś bielników – blichów, w których bielono wosk i płótno.

Historia

Od ok. połowy XVII wieku na Bielanach znajdowało się miejsce straceń przestępców (tzw. Wiesiołki, Galgenberg, Szubieniczne Wzgórze). Obecnie dokładnie w tym miejscu stoi budynek basenu, a grunt pochodzący ze splantowanego wzgórza stanowi podbudowę ulicy św. Józefa, biegnącej częściowo na nasypie. Po 1688 Bielany należały do przybyłego z Gdańska D. K. Janitzena, wówczas do Bielan przyłączone zostało Podborowno – folwark należący do Pawła Stranskiego (jego płyta nagrobna, przeniesiona ze zlikwidowanej części cmentarza św. Jerzego znajduje się w kościele pw. Matki Boskiej Zwycięskiej w dzielnicy Mokre).

Już od końca średniowiecza Bielany były miejscem, z którego wodę pitną czerpał Toruń, w latach 1893-1894 powstała tu nowoczesna stacja wodociągów.

W latach 20. XX wieku na Bielanach zostali osadzeni Redemptoryści, powstała kaplica, następnie zaś około 1960 Kościół Świętego Józefa, wchodzący w skład Sanktuarium Matki Bożej Nieustającej Pomocy. W latach 60. XX wieku został oddany do użytku Wojewódzki Szpital Zespolony im. Ludwika Rydygiera.

Charakter dzielnicy

Wydział Chemii Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu

Aula Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu

Zróżnicowany - są zarówno duże osiedla mieszkaniowe (jedno- i wielorodzinne), jak i lasy, parki. Od zachodu znajduje się Lotnisko Aeroklubu Pomorskiego w Toruniu.

Na Bielanach znajduje się miasteczko uniwersyteckie Uniwersytetu Mikołaja Kopernika: rektorat z aulą, Biblioteka Główna, Wydziały: Chemii, Biologii, Prawa i Administracji, Ekonomii i Zarządzania. Pierwsze budynki powstały w latach 70. XX wieku według projektów warszawskich architektów, pod kierunkiem arch. Ryszarda Karłowicza. Najnowszym obiektem dydaktycznym jest Collegium Humanisticum, mieszczące humanistyczne wydziały toruńskiego uniwersytetu.

Na terenie dzielnicy znajduje się także Wyższe Seminarium Duchowne Diecezji Toruńskiej.

Osiedla wchodzące w skład Bielan

Dzielnica Bielany od wschodu graniczy z Chełmińskim Przedmieściem, od południa z Bydgoskim Przedmieściem, na północ od Bielan znajdują się Wrzosy oraz w dalszej części rozciągają się lasy, pośród których położona jest leśna osada Barbarka. Natomiast zachodnia granica Bielan jest równocześnie zachodnią granicą Torunia.

Historycznie dzielnica podzielona jest na dwie części: część północna (do ulicy Polnej włącznie) to Stare Bielany (Weisshof), część południowa (do ulicy Broniewskiego) to Nowe Bielany (Neu Weisshof). Osiedla na Bielanach to:

• Osiedle Św. Józefa - teren pomiędzy ulicami Św. Józefa, Osiedlową, Orzechową i Jesienną. Przylega do obszaru zajmowanego przez Wojewódzki Szpital Zespolony w Toruniu. Zabudowę osiedla stanowią domy jednorodzinne. Na osiedlu nie ma szkoły, jest jedno prywatne przedszkole, z placówek handlowych jedynie niewielkie sklepy.
• Osiedle Św. Klemensa - teren graniczący z zespołem budynków kościoła i klasztoru św. Józefa pomiędzy ulicami Grunwaldzką, Źródlaną, Św. Klemensa i Śniadeckiego. Jego zabudowę stanowią domy jednorodzinne. Samo osiedle nie ma przedszkola, szkoły podstawowej i gimnazjum. Z obiektów handlowych posiada jedynie jeden niewielki sklepik sieci handlowej Oferta.
• Osiedle Uniwersyteckie - campus,
• Osiedle Fałata,
• Osiedle Łukasiewicza
• Osiedle Przy Lesie - zgrupowanie czteropiętrowych bloków wielorodzinnych w pobliżu skrzyżowania ulicy Polnej z Szosą Chełmińską.
• Brzezina - teren obejmujący zachodnią część Bielan, graniczący z lotniskiem. Od pozostałych osiedli oddzielony jest terenami leśnymi. Zabudowa osiedla składa się z domków jednorodzinnych oraz z zabudowy szeregowej. Samo osiedle nie ma przedszkola czy szkoły, jedynie niewielkie sklepy..

Infrastruktura

Klasztor

Na terenie Bielan znajduje się kilkanaście szkół i przedszkoli, liczne placówki handlowe, trzy uczelnie wyższe, kluby studenckie, kina Niebieski Kocyk i Kino Diecezjalne oraz Klub Studencki Od Nowa. Wokół jest sporo terenów rekreacyjnych, lasów i parków.

We wschodniej części Bielan znajduje się zespół budynków kościoła i klasztoru O.O. Redemptorystów, z budynkami Wyższej Szkoły Kultury Społecznej i Medialnej, Domem Pielgrzyma, studiem Telewizji Trwam (ponad 700 m kw.) oraz kilkoma obiektami sportowymi (otwartymi i halowymi). Naprzeciw kompleksu klasztornego ulokowano 4 szkoły średnie, zawodowe i ogólnokształcące oraz basen Zespołu Szkół Mechaniczno-Elektrycznych. Pomiędzy Osiedlem św. Klemensa a Osiedlem Uniwersyteckim powstaje Uniwersyteckie Centrum Sportu.

W 2011 w południowo-zachodnim krańcu dzielnicy otwarto centrum handlowe Toruń Plaza, obejmujące 120 sklepów, park rozrywki oraz kino wielosalowe.

Zabytki i atrakcje turystyczne

Kościół św. Józefa

Dwór Bielański (ob. Hospicjum Światło) w Toruniu

Na terenie osiedla znajduje się kilkanaście atrakcyjnych zabytków:

• Zespół klasztorny oo. redemptorystów wraz z kościołem pw. św. Józefa wybudowany w latach 20. XX wieku, w którym znajduje się również Sanktuarium Matki Boskiej Nieustającej Pomocy zwanej również Matką Boską Bielańską, nieopodal posługują również siostry Józefitki.
• Bielański Dwór (Biały Dwór, Prezydentówka) – to zespół zabytków:
  • barokowy dwór z XVIII wieku, przebudowany w pierwszej połowie XX wieku,
  • park dworski (z największym skupiskiem pomników przyrody w Toruniu),
  • rezydencja Janitzena, w okr. międzywojennym siedziba prezydenta Torunia, obecnie Hospicjum Światło
  • w parku kamień upamiętniający założyciela folwarku
  • wiele pomników przyrody w parku dworskim
• Stacje wodociągów Stare i Nowe Bielany – pierwsza z 1894, druga z 1913,
  • w Starych Bielanach 50 metrowa wieża ciśnień w której znajduje się ekspozycja Muzeum Inżynierii Komunalnej Torunia, poświęconą technikom inżynierii komunalnej Torunia od średniowiecza do czasów współczasnych
  • Cmentarz rodziny Elsnerów – XIX wieku znajduje się w parku, wchodzącym w skład stacji wodociągów
• Obiekty fortowej Twierdzy Toruń, m.in.: Fort VII (1879-83), podczas II wojny światowej obóz ludności polskiej
• Osiedle Uniwersyteckie - campus, a w nim m.in. Muzeum Przyrodnicze
• Muzeum Motoryzacji
• Lotnisko sportowo–turystyczne i Aeroklub Pomorski
  • Loty Turystyczne
  • Szkoła Spadochronowa
  • Szkoła Lotniarstwa
• Profesjonalny Tor Motocrossowy
• Profesjonalny Tor Supercrossowy
• Stadion żużlowy Klubu Sportowego Toruń Unibax SA
• Profesjonalny Tor Rallycrossowy Toruńskiego Klubu Motorowego
• Wyższe Seminarium Duchowne Diecezji Toruńskiej im. błogosławionego ks. Stefana Frechilowskiego
• Toruń Plaza - Najwieksze centrum handlowo - rozrywkowe w całym Toruniu, położone na południowo - zachodnim krańcu Bielan

Budynki użyteczności publicznej

Na Bielanach znajduje się Wojewódzki Szpital Zespolony im. Ludwika Rydgiera. Kościół znajduje się na ulicy Św. Józefa. Oprócz tego znajduje się tutaj początek ścieżki przyrodniczo-dydaktycznej.

Komunikacja miejska

Na obszarze dzielnicy można poruszać się autobusami. Dostępnymi liniami dziennymi są 0, 11, 15, 17, 18, 26, 20, 34, 36, 40, natomiast ruch nocny obsługują linie 02 oraz 04. Oprócz tego możliwe jest poruszanie się tramwajami po południu miasta. W latach 2012-2013 sieć tramwajowa na Bielanach zostanie rozbudowana o odcinek Sienkiewicza - Gagarina - Szosa Okrężna.