Bieruń

Bieruń
Herb Bierunia
Państwo	Polska
Województwo	śląskie
Powiat	bieruńsko-lędziński
Gmina	gmina miejska
Aglomeracja	konurbacja górnośląska
Założono	ok. 1290
Prawa miejskie	1387
Burmistrz	Bernard Pustelnik
Powierzchnia	40,31 km²
Ludność (2010) • liczba • gęstość	19 519 484,2 os./km²
Strefa numeracyjna	(+48) 32
Kod pocztowy	43-150, 43-155
Tablice rejestracyjne	SBL
Położenie na mapie Polski Bieruń
50°05′23″N 19°05′34″E
Urząd miejski Rynek 14 43-150 Bieruń
Multimedia w Wikimedia Commons
Hasło Bieruń w Wikisłowniku
Strona internetowa

Bieruń (niem. Berun) – miasto i gmina, w województwie śląskim, wchodzące w skład powiatu bieruńsko-lędzińskiego.

Według danych z 31 grudnia 2010 r. miasto miało 19 519 mieszkańców.

Położenie

Według danych z 1 stycznia 2010 r. powierzchnia miasta wynosiła 40,49 km².

W skład Bierunia wchodzi Bieruń Stary, Bieruń Nowy, Ściernie, Jajosty, Bijasowice i Czarnuchowice.

Nazwa

Od chwili zaistnienia, aż do obecnych czasów, czyli do odzyskania samodzielności prawnej w 1991, używano jednej nazwy w wymowie Bieruń. W zależności od reguł pisowni używano nazw Bieron, Bierun. W źródłach historycznych nazwa osady "de Beruna" użyta została dopiero w 1376. Śląsk znajdował się wówczas pod panowaniem czeskich Przemyślidów. Na mapie Abrahama Orteliusa z 1603 roku miejscowość widnieje pod nazwą Bierun. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego wydany pod koniec wieku XIX podaje dwie polskie nazwy miejscowości - Beruń i Bieruń oraz zgermanizowaną Berun..

Historia

Bieruń na starej mapie z 1603 roku autorstwa Abrahama Orteliusa

Położone przy granicy województwa śląskiego i małopolskiego, którą stanowi Wisła. Sąsiaduje z miastami: Tychy, Oświęcim, Lędziny, a także gminami: Chełm Śląski, Bojszowy. Koło Bierunia znajdowała się antyczna osada Leucaristus. Została ona odwzorowana na antycznej mapie Klaudiusza Ptolemeusza z lat 142- 147 naszej ery. O tym, że miejscowość ta znajdowała się w sąsiedztwie Bierunia, informuje skorowidz nazw historycznych ORBIS LATINUS oraz wynika to z położenia wśród innych zidentyfikowanych miejscowości Śląska.

W X-XI wieku istniał tu otoczony palisadą i niewątpliwie posiadający wieżę obserwacyjną gródek obronny mający za zadanie chronić kupców przeprawiających się przez rzekę. Pozostałość - bieruński kopiec na szczycie którego stoi obecnie XIX-wieczna kapliczka św. Jana Nepomucena - figuruje na liście zabytków województwa śląskiego. W średniowieczu na pobliskiej Orlej Górce prawdopodobnie oddawano też hołd starosłowiańskiemu bogu Perunowi^{[potrzebne źródło]}. Obecnie planowany od niej jest szlak historyczny.

Bieruń otrzymał prawa miejskie w 1387 od księcia opawsko-raciborskiego Jana II Żelaznego. Akt ten polegał na nadaniu praw wójtowskich Kusowiczowi za jego długoletnią wierną służbę. O istnieniu na obszarze miasta osadnictwa świadczą wzmianki zamieszczone w dokumentach, na przykład o Ścierniach z 1272, Bijasowicach z 1360, Bieruniu z 1376.

Do 1551 własność Piastów śląskich, od 1327 pod zwierzchnictwem Czech jako lenno. Od 1743 w państwie pruskim i utrata praw miejskich. Od 1865 ponownie miasto i zmiana nazwy na Bieruń Stary (Alt Berun). Od 1922 w granicach Polski, w czasie II wojny światowej wcielony do Niemiec. W latach 1975-1991 dzielnica Tychów. W 1991 ponownie pod nazwą Bieruń, wraz z Bieruniem Nowym, Bijasowicami, Czarnuchowicami i Jajostami utworzył miasto. Od odzyskania samodzielności przez Bieruń datuje się konflikt między tym miastem a sąsiednimi Tychami o tereny fabryczne Fiat Auto Poland (b. FSM), oraz osiedle zbudowane przy tej fabryce. Obecnie osiedle leży już w granicach administracyjnych Bierunia, natomiast sama fabryka pozostaje w Tychach. Historycznie sporny teren należał do Bierunia, jednakże pozostawienie go w granicach Tychów było warunkiem zgody tego miasta na odłączenie Bierunia. Spór odżył w 2010, bieruńscy samorządowcy domagają się od Tychów zwrotu 123 ha terenów fabrycznych, na których działa kilka spółek-córek firmy FIAT Auto Poland. Tychy proponują korektę granicy o 123 ha na korzyść Bierunia, lecz w innym miejscu, na obszarze niezabudowanym. Roszczenia Bierunia negatywnie zaopiniował wojewoda śląski.

Bieruń składa się z dwóch części Starego i Nowego Bierunia.

W latach 1945-1954 istniała wiejska gmina Bieruń Nowy.

W latach 1973-1975 miasto było siedzibą gminy wiejskiej Bieruń Stary.

W 1993 po raz pierwszy odbył się w Bieruniu I Festiwal Filmów Nieprofesjonalnych im. Leona Wojtali. Został on zorganizowany przy pomocy KWK "Piast". W 2005 odbyła się siódma edycja tego festiwalu, gdzie zanotowano rekordową ilość uczestników z całej Polski.

Zabytki

Drewniany kościół św. Walentego

• Drewniany kościół cmentarny św. Walentego z lat 1598 - 1628

Drewniany cmentarny kościółek św. Walentego z przełomu XVI/XVII wieku. Zwany przez mieszkańców Bierunia, „Walencinkiem”, należy do parafii św. Bartłomieja w Bieruniu Starym. Dnia 14 października 1929 kościółek został uznany za zabytek, posiada relikwie św. Walentego, których autentyczność potwierdzona jest dokumentem z 28 lutego 1961.

13 lutego 2004, w wigilię odpustu św. Walentego, miasto ogłosiło tego świętego swoim patronem. Kościół znajduje się na szlaku architektury drewnianej województwa śląskiego.

• Kościół św. Bartłomieja z XVIII wieku
• Pomnik Powstańców Śląskich
• Kościół Najświętszego Serca Pana Jezusa z 1909
• Kopalnia Piast
• Cmentarz żydowski w Bieruniu Starym

Przemysł

Kopalnia Piast

Na terenie miasta znajduje się kilka dużych zakładów pracy, m.in. kopalnia węgla kamiennego "Piast", zakłady tworzyw sztucznych i materiałów wybuchowych "NITROERG" S.A., Johnson Controls, zakłady mleczarskie: "Danone" i Okręgowa Spółdzielnia Mleczarska w Bieruniu. Na terenie Bierunia występują bogate złoża kruszyw żwiru i piasku. Złoża te ze względu na ochronę środowiska nie są eksploatowane.^{[potrzebne źródło]}

Transport

Przez miasto przebiega droga krajowa nr 44 i linia kolejowa Mysłowice - Tychy oraz linia kolejowa (Katowice - Oświęcim). W ramach rozważanej budowy Kanału Śląskiego w Bieruniu miałby zostać zlokalizowany port żeglugi śródlądowej.

Edukacja

• Liceum Ogólnokształcące im. Powstańców Śląskich
• Powiatowy Zespół Szkół (dawna 'Górnicza')
• Gimnazjum nr 1
• Gimnazjum nr 2
• Szkoła Podstawowa nr 1
• Szkoła Podstawowa nr 3
• Przedszkole nr 1
• Przedszkole nr 2

Sport

W Bieruniu działają trzy kluby sportowe: założony w 1925 roku KS Unia Bieruń Stary (poza sekcją piłkarską posiada sekcje: badmintonową i szachową), Piast Bieruń Nowy oraz Uczniowski Klub Sportowy "Maraton-Korzeniowski.pl". UKS "Maraton-Korzeniowski.pl" rozpoczął swoją działalność 19 listopada 1999 r. i jest klubem jednosekcyjny o profilu lekkoatletycznym ukierunkowanym na przygotowanie młodzieży poprzez zorganizowany trening do startów w dyscyplinie chód sportowy.

Miasta partnerskie

Lista miast parnterskich Bierunia:

• Moravský Beroun
• Gundelfingen
• Ostróg
• Meung-sur-Loire

Znani bierunianie

• Stanisław Nagy - kardynał
• Henryk Latocha - piłkarz, reprezentant Polski
• Maciej Iwański - piłkarz, gracz Łks Łódź
• Paweł Wieczorek - piosenkarz

Zobacz też

• Kościół św. Walentego w Bieruniu
• Synagoga w Bieruniu

Linki zewnętrzne

• Oficjalna strona miasta Bieruń
• Historia Żydów w Bieruniu na portalu Wirtualny Sztetl