Bierutów
| Bierutów | |||
|
|||
| Państwo |  Polska |
||
| Województwo | dolnośląskie | ||
| Powiat | oleśnicki | ||
| Gmina | Bierutów gmina miejsko-wiejska |
||
| Założono | XIII wiek | ||
| Prawa miejskie | 1266 | ||
| Burmistrz | Władysław Bogusław Kobiałka | ||
| Powierzchnia | 8,36 km² | ||
| Ludność (2009) • liczba • gęstość |
5 047[1]▼ 603,7 os./km² |
||
| Strefa numeracyjna |
(+48) 71 | ||
| Kod pocztowy | 56-420 | ||
| Tablice rejestracyjne | DOL | ||
|
Położenie na mapie Polski
  Bierutów
|
|||
| Na mapach: | |||
| TERC (TERYT) |
5020314024 | ||
| SIMC | 0987035 | ||
|
Urząd miejski
ul. Moniuszki 1256-420 Bierutów |
|||
 Hasło Bierutów w Wikisłowniku |
|||
| Strona internetowa | |||
Bierutów (niem. Bernstadt) – miasto w woj. dolnośląskim, w powiecie oleśnickim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Bierutów, położone nad rzeką Widawą. Historycznie leży na Dolnym Śląsku. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. wrocławskiego.
Według danych GUS z 31 grudnia 2009 miasto liczyło 5 047 mieszkańców.
W mieście jest zlokalizowany przemysł elektroniczny, drzewny, metalowy i spożywczy. Przez miasto przebiega droga wojewódzka nr 451 i 396 oraz linia kolejowa Kalety – Wrocław Mikołajów.
.jpg&filetimestamp=20071120142358)
Spis treści |
[edytuj] Toponimia
W dokumentach zostały zapisane następujące nazwy miasta z poszczególnych lat: Legnitz (1255)[2], Forstenwald (1266)[3], ante civitatem Beroldi (1268), in civitate Beroldi (1269)[4], Beroldestat (1288)[5], Berodestat (1288)[6], Berolstadt (ok. 1300)[7], Bernstadt (1329)[8], Bernstad (1419)[9], Bernstat (1579), Bernstadt, Bierutow, Bierutowa (1781)[10], Bierutów, Bernstadt (1880)[11].
W 1946 r. wprowadzono urzędowo nazwę Bierutów, zastępując poprzednią niemiecką nazwę Bernstadt in Schlesien[12].
Niemiecka nazwa pochodzi od imienia Bernhard, którego formą skróconą był Berold, Berol, Bern. Do niego został dodany przyrostek -stadt ('miasto'). Wanda Makula-Kosek wskazuje, że nazwa miasta została spolszczona jako Bierutów już XVIII wieku[13]. Jednak Stanisław Rospond wskazywał na wcześniejszy polski tekst z 1561 r., gdzie użyto wyrażenia przed Bieruthowem[14].
[edytuj] Historia
Miasto powstało na szlaku handlowym Kluczbork–Wrocław i uzyskało prawa miejskie w 1266 nadana przez Henryka III Białego, później miasto było własnością księcia wrocławskiego Henryka IV Prawego[15],. Na początku miasto znane było pod nazwą Fürstenwald, potem jako Bernstadt. Podstawowym zajęciem mieszkańców w XIV i XV wieku było rolnictwo i rybołówstwo. Miasto do 1492 było w księstwie oleśnickim, znajdującym się od 1329 pod panowaniem Czech. Od 1526 należało do Habsburgów, a w 1742 zostało wcielone do Prus. W czasie I wojny światowej w Bierutowie praktykę asesorską odbywał Paweł Kempka - współpracownik Wojciecha Korfantego, współorganizator III Powstania Śląskiego, poseł do Sejmu Śląskiego, po II wojnie światowej pierwszy prezes Stronnictwa Demokratycznego w Chorzowie. W styczniu 1945 miasto zostało ciężko zniszczone w wyniku przejścia frontu. W tym samym roku miasto zostało włączone w granice Polski; jego dotychczasową ludność wysiedlono do Niemiec.
[edytuj] Zabytki
- kościół pw. św. Katarzyny z XIII wieku
- pozostałości zamku książąt wrocławskich z XIV i XVII wieku. Zachowała się wjazdowa barokowa brama wraz z kawałkiem murów obronnych, zbudowana około 1680, średniowieczna wieża zamkowa zbudowana w stylu gotyckim z tarczą herbową Podiebradów, z wyjątkiem późniejszego barokowego hełmu; portal zamkowy z analogiczną tarczą herbową.
- wieża dawnego ratusza ratuszowa z XVII wieku
- fragmenty murów miejskich z XIV wieku
- neogotycki kościół parafialny pw. św. Józefa wybudowany w latach 1891-1893
- ruiny dawnego kościoła cmentarnego pw. Św. Trójcy, murowanego z cegły
- dawna synagoga
[edytuj] Szkoły
- Podstawowa: Szkoła podstawowa im. I Dywizji Wojska Polskiego im. Tadeusza Kościuszki
- Gimnazjum im. Aleksandra Kamińskiego
- Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych
[edytuj] Burmistrzowie po 1990r.
| imię i nazwisko | daty urzędowania |
|---|---|
| Bogdan Smolarczyk | 1990 - 1992 |
| Andrzej Wojtkowiak | 1992 - 1997 |
| Edward Puk | 1997 - 1998 |
| Włodzimierz Kubiak | 1998 - 2002 |
| Roman Kazimierski | 2002 - 2004 |
| Bogdan Forenc (pełniący funkcję) | 12.2004 - 02.2005 |
| Grzegorz Michalak | 2005 - 2006 |
| Władysław Bogusław Kobiałka | 2006 - nadal |
[edytuj] Bierutowianie
[edytuj] Urodzeni w Bierutowie
- Andreas Acoluthus (1654–1704) - niemiecki orientalista i lingwista
- David Behme (1605–1657) - protestancki pastor i pisarz
- Luise Elisabeth von Württemberg-Oels (1673–1736) - księżna
- Maximilian von Prittwitz und Gaffron (1848-1917) - niemiecki wojskowy, generał pułkownik
- Josef Block (1863–1943) - niemiecki malarz
- Horace Meyer Kallen (1882–1974) - amerykański filozof
- Ludwig Meidner (1884–1966) - niemiecki malarz ekspresjonista
- Benjamin Schwarz (ur. 1937) - niemiecki tłumacz
[edytuj] Związani z Bierutowem
- Heinrich Wenzel (1592-1639) - książę Bierutowa; książę Ziębic i Kłodzka; starosta generalny Śląska.
- Matthäus Apelt (1594-1648) - niemiecki poeta i kompozytor
- Paweł Kempka (1886-1972) - prawnik, polski działacz narodowy i samorządowy
[edytuj] Pomniki, obeliski i tablice
- Pomnik upamiętniający 700-lecie Bierutowa przy zamku książęcym
- Pomnik Jana Pawła II przed kościołem św. Katarzyny
- Obelisk przed ruinami kościoła Świętej Trójcy, upamiętniający osoby tam spoczywające
- Tablica upamiętniająca Ludwiga Meidnera, obok miejsca gdzie stał jego dom
- Tablica upamiętniająca remont wieży dawnego ratusza, oraz zmarłego Burmistrza Romana Kazimierskiego i sponsorów remontu, przy wieży dawnego ratusza
- "Grób Nieznanego Żołnierza", Krzyż Katyński i tablica upamiętniająca katastrofę pod Smoleńskiem na cmentarzu komunalnym
[edytuj] Sport
Kluby i drużyny sportowe
W Bierutowie istnieje drużyna goalballa, która w sezonie 2005 zajęła IV miejsce w mistrzostwach Polski[potrzebne źródło]. Działa także klub sportowy WIDAWA Bierutów.
Obiekty sportowe
W Bierutowie znajdują się obiekty sportowe:
- stadion miejski
- hala sportowo-widowiskowa przy szkole podstawowej
- boisko "orlik 2012" przy Gimnazjum
- boisko "orlik 2012" przy stadionie miejskim
[edytuj] Miasta partnerskie
[edytuj] Zobacz też
- Bierutowice
- Stary cmentarz żydowski w Bierutowie
- Nowy cmentarz żydowski w Bierutowie
- Bierutów (stacja kolejowa)
- Parafia św. Józefa Oblubieńca NMP w Bierutowie
Przypisy
- ↑ Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym, stan 31.12.2009
- ↑ W dokumencie lokacyjnym Oleśnicy świadkiem był Berwicus advocatus de Legnitz. Zob. Schlesisches Urkundenbuch 1251–1266, T. III, 1984, nr 147, s. 104; W. Mrozowicz, P. Wiszewski, Kraina nad Widawą. Bierutowskie dzieje od czasów najdawniejszych po współczesność, Bierutów-Wrocław 2010, s. 14, 23.
- ↑ Schlesisches Urkundenbuch 1251–1266, T. III, 1984, s. 345, ISBN 3-412-01883-X
- ↑ Schlesisches Urkundenbuch 1267–1281, T. IV, 1988, s. 57, 83, ISBN 3-412-02787-1
- ↑ Schlesisches Urkundenbuch 1282–1290, T. V, 1993, nr 367, s. 288.
- ↑ Schlesisches Urkundenbuch 1282–1290, T. V, 1993, nr 367, s. 288.
- ↑ Codex diplomaticus Silesiae XIV, s. 56
- ↑ Regesten zur schlesischen Geschichte nr 4809 z Codex diplomaticus Silesiae
- ↑ Codex diplomaticus Silesiae XXXV, s. 62
- ↑ Friedrich Albert: Beiträge zur Beschreibung von Schlesien T.IV, 1781, s. 248
- ↑ Bierutów (Bernstadt) w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom I (Aa – Dereneczna) z 1880 r.
- ↑ Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 r. (M.P. z 1946 r. Nr 142, poz. 262, s. 1)
- ↑ (red.) Kazimierz Rymut: Nazwy miejscowe Polski. Kraków: 1996, s. 190. ISBN 83-85579-29-X.
- ↑ Stanisław Rospond: Słownik etymologiczny miast i gmin PRL. 1984, s. 28. ISBN 83-04-0190-9.
- ↑ Na Ziemi Ojców, Rocznik Ziem Zachodnich i Północnych, 1962, Towarzystwo Rozwoju Ziem Zachodnich, str. 173
[edytuj] Linki zewnętrzne
- Historia Żydów w Bierutowie na portalu Wirtualny Sztetl
|
||||||||||||||||
|
||||||||||||||
