Bitwa nad Ebro
| Bitwa nad Ebro Hiszpańska wojna domowa |
|||||||||||||||||
| Czas | 25 lipca–16 listopada 1938 | ||||||||||||||||
| Miejsce | dolina i brzegi rzeki Ebro | ||||||||||||||||
| Terytorium | Hiszpania | ||||||||||||||||
| Przyczyna | 1. scalenie strefy republikańskiej przeciętej na dwa obszary, 2. próba odzyskania inicjatywy strategicznej przez stronę republikańską |
||||||||||||||||
| Wynik | decydujące strategiczne zwycięstwo Nacjonalistów | ||||||||||||||||
|
|||||||||||||||||
Bitwa nad Ebro – największa bitwa hiszpańskiej wojny domowej 1936–1939, mająca miejsce nad rzeką Ebro w dniach 25 lipca–16 listopada 1938. Bitwa, taktycznie nierozstrzygnięta, doprowadziła do wyczerpania zasobów republikańskich i stanowiła w konsekwencji decydujące strategiczne zwycięstwo sił narodowych.
Spis treści |
[edytuj] Sytuacja przed bitwą
W kwietniu 1938 oddziały armii narodowej przełamały front republikański i osiągnęły wybrzeże Morza Śródziemnego między Barceloną a Walencją. Obszar kontrolowany przez republikanów został w ten sposób podzielony na dwie odrębne części. Z dywizji narodowych, które dokonały zwycięskiego przełamania można było teraz utworzyć armię manewrową i skierować ją na najbardziej newralgiczne odcinki frontu. Dowodzący armią narodową generał Franco zamierzał skierować część armii manewrowej na Katalonię, a część na Walencję, stanowiącą czasową siedzibę rządu republikańskiego. W ocenie zagranicznych rządów, a także komentatorów wojskowych i politycznych z chwilą `rozłupania' obszaru republikańskiego zwycięstwo sił narodowych było już tylko kwestią czasu.
[edytuj] Koncepcja
Szef rządu republikańskiego Juan Negrin, nie chcąc przyjąć do wiadomości możliwości generalnej klęski, a także chcąc pokazać, że władze republikańskie stanowią jak najbardziej aktualną alternatywę dla narodowców, zadecydował o konieczności przeprowadzenia generalnej ofensywy, mogącej w jego mniemaniu odwrócić losy wojny. Dowództwo wojsk republikańskich pragnąc przejąć inicjatywę strategiczną, zmniejszyć nacisk narodowców na Katalonię i Walencję, a także zlikwidować podział strefy republikańskiej na dwa rozdzielne obszary postanowiło zaatakować wojska nacjonalistyczne nad rzeką Ebro. Inicjatorem ofensywy był szef sztabu armii republikańskiej, generał Vicente Rojo Lluch, pod kierunkiem którego opracowano plan bitwy.
[edytuj] Przygotowania
Do natarcia wyznaczono 3 korpusy z 9 dywizjami, posiadające ok. 50 tysięcy gotowych do walki żołnierzy oraz drugie tyle możliwych do ściągniecia rezerw. Naprzeciwko nich stały oddziały Korpusu Marokańskiego gen. Yagüe w sile 3 dywizji (w sumie ok. 18 tysięcy żołnierzy). Ofensywa miała szanse powodzenia ze względu na trzykrotną przewagę w miejscach uderzenia, a także ze względu na fakt, że do przeprowadzenia natarcia wybrano najlepsze dywizje republikańskie, złożone z komunistów, trockistów i anarchistów. Każda z dywizji składała się z co najmniej 11 000 doświadczonych żołnierzy. Na wyposażeniu atakujących było wiele czołgów, a także ponad 200 samolotów.
[edytuj] Przebieg
Natarcie rozpoczęło się w nocy z 24 na 25 lipca 1938, kiedy to oddziały wyznaczone do przeprowadzenia natarcia, a skupione w tzw. Armii Ebro pod dowództwem gen. Modesto, w kilku miejscach sforsowały rzekę przy pomocy pontonów, przełamały linie narodowców i utworzyły przyczółki na prawym brzegu Ebro. Uderzenie wojsk republikańskich skierowało się na strategicznie położona miasta Gandesa i Korbera. W ciągu kilku dni utworzono rozległy przyczółek w rejonie Gandesa, szeroki na 48 km i głęboki na 25 km.
26 lipca siły republikańskie bezskutecznie usiłowały opanować Wzgórze 481 stanowiące kluczową pozycję w rejonie Gandessy. Wzgórze to stanowiło silnie umocnioną pozycję chronioną przez bunkry, transzeje i zasieki z drutu kolczastego. Frontalne ataki, wielokrotnie ponawiane w przeciągu sześciu dni spowodowały straszliwe straty w oddziałach republikańskich. W konsekwencji po sześciu dniach walk republikanie musieli wstrzymać ataki i cofnąć się na Wzgórze 666 w masywie Sierra Pandolos. Wzgórze to stanowiło w późniejszej fazie walk (wrzesień) ważny punkt oporu republikanów podczas generalnego przeciwnatarcia narodowców.
Po ściągnięciu posiłków narodowcy przeszli 3 sierpnia do kontrofensywy i po ciężkich trzymiesięcznych walkach, w tym 7 natarciach, do 16 listopada zlikwidowali przyczółek, wypierając oddziały republikańskie za rzekę. Na niektórych odcinkach narodowcy zastosowali około 200 armat kierując w stronę republikanów ponad 13 000 pocisków dziennie. Ważnym czynnikiem przewagi narodowców było także ich niemal całkowite panowanie w powietrzu.
Cel taktyczny operacji, a więc opóźnienie nacjonalistycznej ofensywy na Katalonię i Walencję, został osiągnięty, narodowcy ściągnęli bowiem nad Ebro oddziały z innych kierunków operacyjnych i ofensywa na Katalonię i Walencję została na 3 miesiące zahamowana. Odbyło się to jednak kosztem bardzo dużych i trudnych do uzupełnienia strat w szeregach republikańskich. Natomiast zasadnicze strategiczne cele ofensywy – odzyskanie inicjatywy w działaniach wojennych, scalenie terytorium republikańskiego i zmuszenie narodowców do odwrotu – nie zostały osiągnięty.
Straty po obydwu walczących stronach były ogromne (choć nieco mniejsze po stronie narodowej) – największe ze wszystkich bitew w tej wojnie. Narodowcy mieli jednak możliwość ich uzupełnienia – republikanie natomiast nie (m.in. z powodu walk frakcyjnych i masowych czystek politycznych obejmujących nawet zwykłych żołnierzy).
[edytuj] Konsekwencje
Biorąc pod uwagę wyczerpanie zasobów i związane z ogromnymi stratami w ludziach i sprzęcie praktyczne zniszczenie najlepszych dywizji złożonych głównie z komunistów i anarchistów, bitwa nad Ebro stanowiła druzgocącą strategiczną klęskę republikanów. Od tej chwili likwidacja republiki przez wojska narodowe była już jedynie kwestią czasu.
Według niektórych badaczy, wydarzeniem decydującym o klęsce republikanów był Układ monachijski zawarty 29–30 września 1938. Ofiarami układu była nie tylko Czechosłowacja, ale także Hiszpania. Zakończyła się dla niej pomoc ZSRR, a zatem nastąpił koniec frontów ludowych i sojuszów lewicy. Teza ta jest jednak mocno dyskusyjna, gdyż powodem wstrzymania sowieckiej pomocy dla republikańskiej Hiszpanii było wyczerpanie się hiszpańskich rezerw złota wywiezionych na początku wojny do Związku Sowieckiego.
[edytuj] Bibliografia
- Rafael Casas de la Vega: Franco militar. La única biografia militar del primer soldato de España el sigolo XX. Madryt, 1995.
- Thomas Hugh: The Spanish Civil War. Harper & Brothers, 1961. ISBN 0671758764.
- Manuel Tuńón de Lara, Julio Valdeón Baruque, Antonio Domínguez Ortiz: Historia Hiszpanii, Universitas, Kraków 2006, ISBN 83-242-0664-7.
- Miłkowski T. Machcewicz P.: Historia Hiszpanii. Wrocław: Ossolineum, 2002, s. 383. ISBN 83-04-04629-6.
- Z. Ryniewicz: Leksykon bitew świata. Warszawa: Oficyna Wyd. Alma-Press, 2004, s. 132. ISBN 83-7020-138-5.
