Bitwa o Biełgorod

Operacja biełgorodzko-bogoduchowska Bitwa o Biełgorod II wojna światowa, front wschodni, część bitwy pod Kurskiem
Piechota oraz czołgi Armii Czerwonej podczas natarcia na Biełgorod, sierpień 1943 roku
Czas	23 lipca – 14 sierpnia 1943
Miejsce	Biełgorod i okolice
Terytorium	ZSRR
Wynik	zwycięstwo ZSRR
Strony konfliktu III Rzesza ZSRR Dowódcy Erich von Manstein Nikołaj Watutin Iwan Koniew Siły 4. Armia Pancerna: XLVIII Korpus Pancerny Dywizja "Grossdeutschland Grupa Operacyjna "Kempf": III Korpus Pancerny XI Korpus Armijny Razem: 60 000 żołnierzy 250 czołgów Front Woroneski: 1. Armia Pancerna 6. Armia Gwardii 7. Armia Gwardii Front Stepowy: 5. Armia Pancerna Gwardii 5. Armia Gwardii 27. Armia 53. Armia 69. Armia Razem: 400 000–500 000 żołnierzy 1859 czołgów Straty 20 000 zabitych 80 czołgów i dział samobieżnych straconych 50 000 zabitych 800 czołgów straconych

Niemieckie czołgi PzKpfw VI Tiger podczas zajmowania pozycji na wzgórzu w pobliżu Biełgorodu, 13 sierpnia 1943 roku

Biełgorodzko-Bogoduchowska Ofensywna Operacja (23 lipca – 14 sierpnia 1943) – operacja, będąca częścią operacji "Rumiancew" przeprowadzonej przez Armię Czerwoną przeciwko Wehrmachtowi. Operacja ta była jedną z tych, które rozegrały się po bitwie pod Kurskiem.

Wstęp

Podczas bitwy pod Kurskiem, pancerne oddziały niemieckie na południe od Kurska nie zdołały przedrzeć się przez pozycje obronne Rosjan pomiędzy Frontem Woroneskim i Stepowym w sektorze biełgorodzkim w dniu 8 lipca. Operacja o kryptonimie "Rumiancew" miała być następną po operacji "Cytadela" , a jej głównym celem było wyzwolenie Biełgorodu. 23 lipca 1943 roku siły niemieckiego XI Korpusu Armijnego powróciły do swoich starych, dobrze umocnionych pozycji po obu stronach Biełgorodu. Ich potencjał bojowy zmniejszył się o połowę.

Operacja biełgorodzko-bogoduchowska

3 sierpnia 1943 roku wojska frontów Woroneskiego i Stepowego nacierały na szerokim froncie pomiędzy miejscowościami Sumy i Wołczańsk (175 km). Następnie sforsowały Worskła i wdarły się w głąb pozycji obronnych 332. i 167. Dywizji Piechoty na głębokość 100 km. Opanowały obszar pomiędzy Tomarowką a Biełgorodem aż pod Bogoduchow odrzucając tym samym osłabioną 19. Dywizję Pancerną. Do 5 sierpnia Biełgorod, broniony przez XI Korpus Armijny gen. Rausa został otoczony i odizolowany. Jego oddziały oczekiwały wsparcia ze strony niemieckiej Grupy Operacyjnej "Kempf" i 4. Armii Pancernej. Generał Raus wyjaśniał:

3 sierpnia po ciężkim, godzinnym, ostrzale artyleryjskim, Rosjanie rozpoczęli ofensywę wzdłuż głównego traktu Biełgorod – Kursk. Celem natarcia było opanowanie Biełgorodu, rozbicie 4. Armii Pancernej i Grupy Operacyjnej "Kempf" i tym samym rozcięcie linii obronnej. Armia Czerwona odniosła tutaj całkowity sukces. Ich zmasowany ostrzał artyleryjski zniszczył 167. Dywizję Piechoty, która wcześniej zajęła pozycje w rowach przeciwczołgowych ulokowanych kilka kilometrów przed linią umocnień. W krótkim czasie duża ilość czołgów Armii Czerwonej przekroczyła rów przeciwczołgowy; do południa przekroczyły one posterunek głównego dowództwa (??) i głęboko weszły na niemieckie pozycje, przez cały czas ostrzeliwując nasze uciekające jednostki. Następnego ranka (6 sierpnia) po intensywnym nocnym marszu, radzieckie przednie jednostki dotarły do kwatery głównej 4. Armii Pancernej w Bogoduchowie. Ponieważ 4. Armia Pancerna dowodzona przez gen. płk. Hermanna Hotha nie miała żadnych rezerw, aby zamknąć dziesięciokilometrową wyrwę we froncie pomiędzy Tomarowką a Biełgorodem, czy nawet próbować powstrzymać olbrzymią liczbę radzieckich czołgów, które wdarły się już na głębokość 100 km, to tym samym radzieckie przednie jednostki dotarły do terenu na północny wschód od Połtawy i Achtyrki już 7 sierpnia. To ilustruje niebezpieczną sytuację, z którą zetknął się XI Korpus Armijny, który walczył na wschodnim odcinku frontu. Już pierwszego dnia ofensywy XI Korpus Armijny został zaatakowany z tyłu przez oddziały pancerne wroga, umiejscowione 30 km w głąb naszych pozycji. Te jednostki pancerne parły bezlitośnie na naszą niechronioną lewą flankę. W tym krytycznym momencie XI Korpus Armijny nie tylko, że został pozostawiony samemu sobie, ale dodatkowo jeszcze został osłabiony przez bezpośredni rozkaz Führera, który nadszedł w ostatnich minutach ofensywy i który żądał, aby Biełgorod został utrzymany bez względu na okoliczności. Korpus tym samym tkwił głęboko na terytorium wroga, co mogło doprowadzić do kompletnego rozproszenia i całkowitego okrążenia. To oznaczało poszerzenie istniejącej wyrwy Biełgorod – Tomarowka z 25 do 80 km i natychmiastową utratę kilku dywizji. Mając to na myśli podjąłem decyzje o rozpoczęciu działań opóźniających na poszczególnych pozycjach i wycofanie się aż do Charkowa i utrzymanie tego miasta. Z nocy z 5 na 6 sierpnia wydałem rozkaz odwrotu 168. Dywizji Piechoty. Ewakuowaliśmy się z miasta prowadząc intensywne walki uliczne i zajęliśmy nową linię obrony przygotowaną na wzgórzu bezpośrednio na południe od Biełgorodu.

Niemieckie początkowe siły wynosiły 60 000 żołnierzy, w tym 18 000 członków Hitlerjugend. Podczas gdy zamiarem Niemców było odciąć klin utworzony przez natarcie Armii Czerwonej w punkcie pomiędzy Borisowką a Grajworonem na południe od rzeki Worskła, to gwałtowne tempo ofensywy frontów Woroneskiego i Stepowego oznaczało, że w momencie kiedy kontrataki miały być przeprowadzone, miasto było już opuszczone w dniu 6 sierpnia, a niemieckie siły skupiły się wówczas na obronie Charkowa. Siły zmotoryzowane Wehrmachtu kierowały się na spotkanie z głównym uderzeniem armii pancernych radzieckiego frontu. Kontrataki Niemców zostały przeprowadzone przez III Korpus Pancerny, Grupę Operacyjną "Kempf" w rejonie Olszany i przez XLVIII Korpus Pancerny 4. Armii Pancernej stosując manewr "szczypiec" w rejonie Krasnokucka i Achtyrki. W walkach, które miały miejsce po obu stronach rzek Merla i Merczik przewaga niemieckich dywizji pancernych była oczywista, pomimo tego że były one w walce bezustannie od 5 lipca. Podczas gdy 5. Dywizja Pancerna SS "Wiking" oraz 3. Dywizja Pancerna prowadziły głównie operacje obronne, to 2. Dywizja Pancerna SS "Das Reich" i 3. Dywizja Pancerna SS "Totenkopf" niwelowały ataki radzieckich jednostek na południe od rzek i Bogoduchowa. Tak jak pod Prochorowką Rosjanie dysponowali olbrzymią przewagą w ilości czołgów. Zarówno 1. Armia Pancerna jak i 5. Armia Pancerna Gwardii rozpoczęły działania mając ponad 500 czołgów każda. Z kolei dywizje SS nie miały więcej niż 30 do 50 czołgów przez cały sierpień. Mimo tego radzieckie próby sforsowania linii kolejowej były udaremniane przez Niemców i kończyły się potężnymi stratami w ludziach i czołgach. 1. Armia Pancerna gen. por. Katukowa została kilkakrotnie odcięta na południe od rzeki Merczik i zniszczona przez III Korpus Pancerny. Próby 5. Armii Pancernej Gwardii gen. por. Rotmistrowa polegające na zdobyciu szlaku kolejowego na wschód od Bogoduchowa były udaremniane przez 3. Dywizję Pancerną i dywizję "Wiking". "Totenkopf" przeprowadziła świetny atak, który odciął jednostki piechoty oraz jednostki pancerne od 27. i 6. Armii Gwardii na południe od Krasnokucka, a potem zniszczył linie zaopatrzenia w kierunku Kołomaku, na południe od Konstantinowki. Kolejne ataki okrążające dezorganizowały jednostki kilku radzieckich dywizji i zniszczyły większość z nich po krótkich walkach. Następnie "Totenkopf" sforsowała rzekę Merla i połączyła się z przednimi jednostkami 4. Armii Pancernej w Parchomowce. Jednak "Grossdeutschalnd" była zmuszona do wycofania się z tego miasta, w związku z parciem sił radzieckich na północnej flance i tym samym sukces nie pociągnął za sobą kolejnych.

Po bitwie

Ogólna liczba ofiar operacji to 72 000 zabitych. Niemcy stracili ok. 20 000 żołnierzy, w tym 6000 członków Hitlerjugend. Po tym jak Biełgorod został ponownie zajęty 6 sierpnia 1943 roku przez 69. i 7. Armię Gwardii Frontu Stepowego, co wiązało się z ewakuacją wojsk niemieckich, droga stała otworem do wyzwolenia Charkowa.

Bibliografia

• Nipe, George M. Jr., & Fedorowicz, J.J., Decision in the Ukraine: Summer 1943, II SS & III Panzerkorps, Publishing Inc., 1996 ISBN 0-921991-35-5
• Newton, Steven H., Panzer Operations: The Eastern Front Memoir of General Raus 1941-1945, Da Capo Press, 2003 ISBN 0-306-81247-9
• Sajer, Guy., The Forgotten Soldier, Editions Robert Laffont, S.A., 1967 ASIN: B001Q797JQ
• Ziemke, Earl F., Stalingrad to Berlin: The German Defeat in the East, Dorset Press, 1968