Bitwa pod Isandlwana

Bitwa pod Isandlwana Wojna brytyjsko-zuluska 1879
Czas	22 stycznia 1879
Miejsce	Isandlwana, Afryka Południowa
Wynik	zwycięstwo Zulusów
Strony konfliktu Wielka Brytania Zulusi Dowódcy Henry Pulleine Anthony Durnford Ntshingwayo Khoza Siły 850 Brytyjczyków, 800 Afrykanów (oddziały pomocnicze) 22 000 Straty 52 oficerów, 1277 żołnierzy 3 000 (dane szacunkowe)

Bitwa pod Isandlwana 22 stycznia 1879, bitwa stoczona została pomiędzy oddziałem brytyjskim, a armią Zulusów. Bitwa była największym starciem podczas wojny Brytyjczyków z Zulusami (1879). 22 000 Zulusów pokonało liczący 1400 ludzi oddział brytyjski, który został całkowicie zniszczony.

Droga do Isandhlwana

W styczniu 1879 r. brytyjski generał Lord Chelmsford wyruszył na czele 5000 regularnych żołnierzy oraz 8000 pomocników z Natalu i skierował się do kraju Zulusów. Brytyjczycy podzieleni byli na 3 oddziały, z których środkowym dowodził generał. Po przekroczeniu granicznej rzeki, oddział Chelmsforda rozbił obóz w pobliżu Isandlwana. Naprzeciwko Brytyjczyków kroczyła armia Zulusów pod wodzą króla Cetshwayo.

Bitwa

Brytyjczycy posiadali zbyt małe siły kawalerii, aby podjąć jakąś większą akcję przeciwko Zulusom. Chelmsford obawiał się także wykorzystywania tubylców do zadań wywiadowczych, gdyż im nie ufał. Jako, że Isandlwana miała być krótkim przystankiem na drodze do stolicy Zulusów Ulundi, Brytyjczycy nie podjęli większych starań w celu umocnienia obozu.

21 stycznia Chelmsford otrzymał wiadomość o nadejściu Zulusów, po czym zdecydował się na zastąpienie im drogi siłą dwóch batalionów następnego dnia rano. Oddział Zulusów okazał się być tylko częścią głównej armii, która szybko zbliżała się w kierunku obozu brytyjskiego. Drugi batalion wzmocniony oddziałem kawalerii (Natal Native Horse) i tubylczym oddziałem pomocniczym z Natal Native Contingent pod wodzą pułkownika Anthony'ego Durnforda otrzymał zadanie obrony obozu. Dowódcą obozu został pułkownik Henry Pulleine, który nie przewidywał, jak wielkie niebezpieczeństwo grozi Brytyjczykom ze strony nadciągających tubylców.

Rankiem 22 stycznia w momencie rozpoczęcia bitwy, Chelmsford znajdował się zbyt daleko, aby móc przyjść z pomocą Durnfordowi. Odgłosy strzałów głównodowodzący mylnie zinterpretował jako ćwiczenia strzelnicze. W ten sposób 1400 Brytyjczyków miało przeciwko sobie dziesięciokrotnie liczniejsze siły zuluskie. Dodatkowo pomiędzy Durnfordem a Pulleinem doszło do sporu o strukturę dowodzenia. Mimo że Durnford przewyższał stopniem Pulleine, nie miał jednak kompetencji aby przejąć dowództwo w obozie. Na czele swojego oddziału zdecydował się na pościg za małymi grupkami Zulusów. W momencie ataku armii zuluskiej na obóz Durnford znajdował się około 2 km. poza obozem. Pulleine pozostał w obozie bez doświadczonego oficera. Na dodatek, nie spodziewając się ataku, zaniedbał całkowicie wzmocnienia pozycji obronnych. Brytyjczycy stanęli w liczącej 2 km linii, przygotowując się do odparcia uderzenia armii Zulusów. Oddziały regularne przez jakiś czas odpierały atakujących przy użyciu broni palnej. Słabo uzbrojone oddziały pomocnicze uciekły jednak z pola walki. Po wyczerpaniu się amunicji Brytyjczycy wycofali się w kierunku obozu, zostali jednak zaatakowani z flanki przez przeciwnika. Zulusi, używając oszczepów całkowicie roznieśli oddział brytyjski, który nie był w stanie przedrzeć się w walce na bagnety.

Po odniesionym zwycięstwie, Zulusi przystąpili do plądrowania obozu. Najcenniejszym łupem było ponad tysiąc karabinów Martini-Henry i 250 tysięcy sztuk amunicji do nich. Zdobyte zostały także dwa działa oraz bateria rakiet. Jednak Zulusi nie potrafili obsługiwać tej broni, więc był to łup bardziej prestiżowy, niż praktyczny. Każdy wojownik starał się przebić swoją włócznią ciała poległych żołnierzy, aby w ten sposób zadośćuczynić tradycji "obmycia włóczni krwią". Zulusi sprofanowali także ciała przeciwników, gdyż zgodnie z ich wierzeniami, w ciele pokonanego wroga jest uwięziona dusza, którą trzeba uwolnić przez rozcięcie podbrzusza, co przez ówczesne społeczeństwo angielskie, było uważane za barbarzyństwo.

Po powrocie koło zmierzchu, Chelmsford zastał już tylko pobojowisko pełne trupów. Padło ponad 1300 Anglików i około 3000 Zulusów.

W czasie bitwy pod Isandlwana widoczne było stosunkowo głębokie zaćmienie Słońca.

Następstwa bitwy

Winę za klęskę Dunforda ponosi Chelmsford, który pomimo rozkazu pozostania w obozie, podjął pościg za Zulusami. Wynik bitwy oraz kolejne starcie koło stacji Rorke's Drift ponownie zwróciło uwagę Brytyjczyków na ten region. Rząd brytyjski, który wcześniej niedostatecznie wspierał swoje wojska w Natalu, tym razem wysłał do Afryki Południowej nowe siły.

Porażka spowodowała rekonstrukcję sił angielskich. Do Afryki został wysłany generał Garnet Joseph Wolseley, który miał zastąpić Chelmsforda. Dnia 4 lipca Chelmsford pobił jednak ostatecznie Zulusów w bitwie pod Ulundi w ostatnim starciu tej wojny.

Siły stron

W bitwie wzięły udział następujące siły jak poniżej.

Wojska brytyjskie

Siły Brytyjczyków były zorganizowane w tzw. "3. kolumnę".

• 24. pułk piechoty - ppłk. H. Pulleine
  • 1. batalion
    • kompania A - kpt. W. Degacher
    • kompania C - kpt. R. Younghusband
    • kompania E - kpt. C. Cavaye
    • kompania F - kpt. W. Mostyn
    • kompania H - kpt. G. Wardell
    • bateria rakiet
    • saperzy
    • orkiestra wojskowa
  • 2. batalion
    • kompania G - por. C. Pope
    • saperzy
    • oddział pomocniczy
  • artyleria - mjr. S. Smith
    • bateria N - por. H.T. Curling
    • bateria rakiet
    • oddział transportowy
• część sztabu kolumny
  • szwadron Imperialnej Piechoty Konnej (Imperial Mounted Infantry)
  • oddział Wojsk Inżynieryjnych (Royal Engineers) - ppłk. A. Dunford
  • ochotnicze oddziały konne: Natal Mounted Police, Natal Carabineers, Newcastle Mounted Rifles, Buffalo Order Guard - mjr J.C. Russel
• 1. pułk Natal Native Contigent
  • 1. batalion
    • kompania D - kpt. C. Nourse
    • kompania E - kpt. W. Stafford
• 3. pułk Natal Native Contigent
  • 1. batalion
    • 6. kompania - kpt. R. Krohn
    • 9. kompania - kpt. J. Lonsdale
  • 2. batalion
    • 1. kompania - kpt. O. Murray
    • 4. kompania - kpt. E. Erskine
    • 5. kompania - kpt. A. Barry
• oddziały tubylczej jazdy Natal Native Horse - kpt. W. Barton
  • 1. oddział - por. C. Raw
  • 2. oddział - por. J. Roberts
  • 3. oddział - por. W. Vause
• oddział kwatermistrzowski
  • szpital polowy - mjr P. Shepherd i por. A. Hall
  • oddział pionierów
  • grupa cywilów: woźnice, służba, robotnicy, itp.

Łącznie 71 oficerów oraz ok. 1940 podoficerów, żołnierzy, tubylców i cywili.

Siły Zulusów

Armia zuluska była podzielona na cztery ugrupowania.

• Lewy "Róg"
  • uVe - 3,5 tys. wojowników
  • iNkobamakosi - 6 tys. wojowników
• Prawy "Róg"
  • uNokhenke - 2 tys. wojowników
  • uDududu - 1,5 tys. wojowników
  • iMbube - 1,5 tys. wojowników
  • iSangqu - 1 tys. wojowników
• "Głowa"
  • uMbonambi - 1,5 tys. wojowników
  • uMcijo - 2,5 tys. wojowików
• Rezerwa
  • uThulwana - 1,5 tys. wojowników
  • iNdluyengwe - 1 tys. wojowników
  • uDloko - 1,5 tys. wojowników
  • iNdlondlo - 900 wojowników

Łącznie ok. 24 400 wojowników.

Bitwa pod Isandlwana była głównym wątkiem filmu "Zulu Dawn" (Świt Zulusów) z 1979 roku, w który główne role zagrali Burt Lancaster oraz Peter O'Toole.

Literatura

• Lt.Col.Mike Snook: The Secrets Of Isandlwana Revealed., Greenhill Books 2005. ISBN 1-85367-656-X
• Piotr Fiszka-Borzyszkowski: Wojna zuluska 1879, Warszawa: Wyd. Bellona 2010, ISBN 978-83-11-11874-4